vận dụng t tởng hàn phi tử của trờng phái pháp gia
để phát triển đất nớc:
1. Khái quát t tởng Hàn Phi tử:
T tởng coi trọng pháp luật trong trị nớc có từ thời kỳ Xuân Thu với các đại
biểu: Thơng Ưởng, Quản Trọng, Thân Bất Hại nhng Hàn Phi tử (280 - 233 tr-
ớc Công nguyên) thời Chiến Quốc mới là ngời xây dựng thành một hệ thống
t tởng triết học trong bốn trờng phái lớn nhất của t tởng Trung Quốc (Nho,
Mặc, Lão, Pháp)
Nếu nh Quản Trọng, Thơng Ưởng chỉ mới thấy cái quan trọng của phép
tắc, Thân Bất Hại thêm đợc cái thế thì với Hàn Phi Tử, trị nớc trở thành một
cái thuật để ngời cai trị sử dụng mà ứng phó với mọi trờng hợp. Hàn Phi tử là
ngời lớn nhất của trờng phái Pháp gia, nghiên cứu t tởng của Hàn Phi Tử sẽ
thấy đợc toàn bộ t tởng Pháp gia.
T tởng Hàn Phi tử dựa trên ba luận điểm triết học sau:
- Một là, kế thừa t tởng Đạo gia với đại biểu là Lão Tử thừa nhận tính
khách quan và uy lực của những lực lợng khách quan mà ông gọi là Lý xem
đó là cái chi phối quyết định mọi sự vận động của tự nhiên và xã hội. Con ng-
ời vô vi chấp nhận khách quan không việc gì chống lại nó. Hàn Phi đã viết:
"Trời có cái lẽ tự nhiên của nó, con ngời cũng có cái lẽ tự nhiên của nó"
- Hai là, thừa nhận sự biến đổi của xã hội, không có khuôn mẫu chung nào
cho mọi xã hội. Do vậy, mỗi xã hội cần phải có một thuật riêng thích hợp.
Đây là t tởng rất biện chứng của Hàn Phi tử
- Ba là, kế thừa quan niệm của Tuân tử cho rằng con ngời sinh ra vốn đã
có những bản tính bất thiện nh tham lam, vị kỷ, cầu lợi...
Trên cơ sở đó, Hàn Phi tử cho rằng trị nớc trên cơ sở của: pháp, thế và
thuật.
Pháp là những quy định, chuẩn mực của nhà cầm quyền xác định rõ: phải,
trái, đúng, sai ai làm đúng đợc thởng, ai làm sai phải phạt. Pháp luật phải thay
đổi theo sự phát triển của xã hội
Thế là địa vị, thế lực, quyền uy của nhà cầm quyền gắn liền với pháp.
Pháp phải có thế mới thi hành đợc

Tuy vậy, Hàn Phi tử có những hạn chế sau:
- Ông chỉ thấy con ngời ở góc độ vụ lợi. Trong khi đó con ngời còn có
những lý tởng cao cả, hy sinh vì nhân loại và nhiều đức tính tốt đẹp khác và
bản thân Hàn Phi là một ngời nh thế
- Ông chỉ đặt trên lợi ích của một ông vua. Nhng thực tế trong lịch sử có
nhiều ông vua tha hóa, quan liêu nên mơ ớc của Hàn Phi khó mà thành đợc
hiện thực
Pháp gia cho rằng đất nớc không cần văn chơng chữ nghĩa mà phải dùng
pháp luật, không cần đến lời nói của các bậc tiên vơng, lấy quan lại làm thầy,
chú trọng đến ngời cày ruộng và binh lính đánh giặc, khuyến nông vi bản.
Nh vậy, quan điểm Pháp gia mà Hà Phi tử là đại diện thích hợp với bối
cảnh thời chiến và trong bối cảnh của một xã hội lấy nông nghiệp làm nền
tảng kinh tế.
Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay khi 80% dân số sống ở nông thôn thì
về cơ bản, nền kinh tế Việt Nam vân là một nền kinh tế nông nghiệp. Nếu
kinh tế nông nghiệp là chủ đạo thì cách hành xử trong xã hội theo kiểu nông
nghiệp tức là linh hoạt, tuỳ cơ ứng biến, không có nguyên tắc. Khắp nơi,
chúng ta đều có khẩu hiệu mà các nớc tiên tiến không có: "Sống và làm việc
theo hiến pháp và pháp luật". Bởi, họ quan niệm đó là điều hiển nhiên không
cần phải tuyên truyền. Chúng ta phải vận động theo khẩu hiệu đó vì nhân dân
ta cha có thói quen hành xử theo pháp luật. Vì vậy, ứng dụng những quan
niệm của Hàn Phi Tử là rất cần thiết trong sự phát triển của đất nớc hiện nay
2. Vận dụng t tởng Hàn Phi tử để phát triển đất nớc:
Trên cơ sở t tởng bao quát của Hàn Phi tử, ứng dụng vào tình hình đất nớc
ta hiện nay, chúng ta thấy phải xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, xây
dựng một nhà nớc pháp quyền. Quan điểm của Hàn Phi tử là mọi ngời đều
bình đẳng trớc pháp luật. Điều này trái với quan điểm của Nho giáo muốn duy
trì trật tự xã hội theo nhiều đẳng cấp khác nhau. Tôi cho rằng có những giải
pháp sau đây có thể áp dụng vào giai đoạn ngày nay tức là hơn 2000 năm sau
thời đại của Hàn Phi tử:

biến, khi bàn việc làm ở đời thì dựa theo tình hình của thời mình mà đặt ra
những biện pháp". "Vì vậy phạt nhẹ không phải là nhân từ, phạt nặng không
phải là độc ác, cứ phù hợp theo tục mà làm, cho nên sự việc là dựa vào cái thế
mà thay đổi, và việc phòng bị là phải thích hợp với công việc".
Đây là luận điểm rất biện chứng của Hàn Phi tử; ông không coi cái gì là
bất biến mà thế giới suy rộng ra là vận động và phát triển không ngừng. Từ t
tởng này, chúng ta có thể rút ra nhiều ý nghĩa:
- Thứ nhất, thay đổi quan điểm về giáo dục:
Giáo dục truyền thống của chúng ta trớc đây thờng theo lối "tầm chơng,
trích cú". Chúng ta phải cải tổ giáo dục, phải đặt đặt giáo dục, đặt xã hội vào
một thế giới thay đổi không ngừng. Giáo dục phải cung cấp cho ngời học
những khả năng ứng phó và thích nghi với sự biến đổi chứ không chỉ chú
trọng giáo dục kiến thức sơ cứng vì kiến thức đúng cho ngày hôm nay lại
không đúng cho ngày mai nữa. Giáo dục phải làm cho ngời học có tinh thần