TỰ CHỌN NGHỀ
Th.s Phùng Đình Dụng


Chọn nghề là một bước ngoặt trọng đại của cuộc đời mỗi người. Chọn nghề đúng
không chỉ phát huy được năng lực nghề của cá nhân mà còn tiết kiệm rất nhiều chi
phí, mang lại nhiều lợi ích cho gia đình và xã hội. Trước đây, tri thức ít biến động,
số lượng ngành nghề giới hạn, người học dễ dàng chọn cho mình một nghề để làm
việc suốt cuộc đời. Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, số lượng ngành nghề
ngày một đa dạng hơn, lớp trẻ có khuynh hướng “nhảy việc” ngày một nhiều. Đối
với học sinh Trung học phổ thông, các em thường thiếu thông tin và định hướng
nghề một cách đầy đủ, dẫn đến chọn nghề không phù hợp với đặc điểm bản thân.
Bài viết này giới thiệu cách đơn giản giúp bạn phác thảo bức tranh xu hướng nghề
của mình. Từ đó, bạn có thể chọn nghề phù hơp hơn. Tuy nhiên, để chọn nghề một
cách khoa học và hợp lý, bạn vẫn cần đến các công cụ trắc nghiệm và nhà tư vấn
hướng nghiệp chuyên nghiệp.
1. Tự đánh giá bản thân
Tự đánh giá là một quá trình nhìn nhận lại mình một cách nghiêm túc để biết
được sở thích, cá tính, năng lực của bản thân cũng như phát hiện những thế
mạnh, những điểm yếu… liệu có phù hợp với ngành, nghề mình dự định
chọn hay không. Tự đánh giá còn giúp bạn hiểu rõ về bản thân, tạo sự tự tin
trong việc chọn nghề, và là bước hết sức quan trọng giúp bạn chọn đúng
nghề. Sau đây là vài gợi ý giúp bạn tự hiểu rõ bản thân mình.
1.1 Đánh giá kinh nghiệm cá nhân
Khám phá kinh nghiệm bản thân nhằm giúp bạn hiểu rõ thế mạnh của mình
ở những lĩnh vực nào trong học tập, vui chơi hay trong cuộc sống. Tất cả
những kinh nghiệm này có thể gợi mở cho bạn biết được xu hướng nghề của
bạn trong tương lai. Hãy lấy giấy và bút, sau đó, liệt kê tất cả những thành
tích mà bạn có được bằng cách trả lời các câu hỏi như: Tôi làm tốt việc gì?
Tôi học tốt môn nào? Người khác nhận xét tôi thế nào? Tôi làm (việc …)
một cách nhẹ nhàng, thoải mái...

 A (Artistic - Nghệ thuật): Bạn là người có khả năng về nghệ thuật, về
trực giác, khả năng tưởng tượng cao, thích làm việc trong các môi trường
mang tính ngẫu hứng, không khuôn mẫu. Ngành nghề phù hợp: Các
ngành về văn chương; báo chí (bình luận viên, dẫn chương trình.. .); điện
ảnh; sân khấu; mỹ thuật; ca nhạc; múa; kiến trúc; thời trang, hội họa, giáo
viên dạy Sử/Anh văn, bảo tàng, bảo tồn, ...
 S (Social – Xã hội): Bạn là người có khả năng về ngôn ngữ, thích làm
những việc như giáo viên/giảng viên, cung cấp thông tin, chăm sóc, giúp
đỡ, hoặc huấn luyện cho những người khác. Ngành nghề phù hợp: Sư
phạm; giảng viên, huấn luyện viên điền kinh; tư vấn - hướng nghiệp; công
tác xã hội, sức khỏe cộng đồng, thuyền trưởng, thư viện, bác sỹ chuyên
khoa, thẩm định giá, nghiên cứu quy hoạch đô thị, kinh tế gia đình, tuyển
dụng nhân sự, cảnh sát, xã hội học, ...
 E (Enterprise – Điều hành): Bạn là người có khả năng về kinh doanh,
mạnh bạo, dám nghĩ dám làm, có thể gây ảnh hưởng, thuyết phục người
khác; có khả năng diễn thuyết, lãnh đạo hoặc quản lý. Ngành nghề phù
hợp: Các ngành về quản trị kinh doanh (quản lý khách sạn, quản trị nhân
sự...), thương mại, marketing, kế toán-tài chính, luật sư, dịch vụ khách
hàng, tiếp viên hàng không, thông dịch viên, kỹ sư công nghiệp (ngành
Kỹ thuật Hệ thống công nghiệp), bác sĩ cấp cứu, quy hoạch đô thị, bếp
trưởng (nấu ăn), báo chí (phóng viên, biên tập viên...) ...
 C (Conventional – Hành chính): Bạn là người có khả năng về số học,
thích thực hiện những công việc chi tiết, thích làm việc với dữ liệu, theo
chỉ dẫn của người khác hoặc làm công việc văn phòng. Ngành nghề phù
hợp: Các ngành về hành chính, quản trị văn phòng, kế toán, kiểm toán,
thư ký, thống kê, thanh tra ngành, người giữ trẻ, điện thoại viên ...
Nếu bạn chọn nghề phù hợp với sở thích của mình, bạn sẽ có thể phát huy được
những thế mạnh của mình, thổi bùng lên ngọn lửa đam mê…
Bây giờ, hãy đối chiếu giữa kinh nghiệm và sở thích, bạn sẽ thấy có nhiều điểm
tương đồng với nhau. Nếu không có nhiều điểm tương đồng, hãy tự đánh giá lại

Người học dễ tiếp thu kiến thức bằng lời, do vậy rất thích nghe các bài thuyết
giảng bằng lời, lắng nghe các cuộc thảo luận, trò chuyện và trao đổi, lắng nghe bài
diễn văn, bài đọc, băng ghi âm, . . . Cụ thể là những người có phong cách học tập
này thường thích nghiên cứu, đọc nhiều lý thuyết, thích nghe ý kiến của các
chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn. Khi học một điều gì mới, họ thường thích
có cơ hội làm quen với môn học mới này bằng cách đọc về nó, điều tra về nó và
suy nghĩ về nó. Họ thường đặt câu hỏi: “Ai biết gì về nó?”
 Học bằng thực hành
Người học có phong cách học tập này thường dễ tiếp thu kiến thức khi giáo viên sử
dụng các công cụ thực hành trong quá trình giảng dạy như làm thí nghiệm, làm bài
tập thực hành, bài tập thiết kế mô hình, làm một đề án, làm một cuộc điều tra
phỏng vấn, . . . Điều đó có nghĩa là người học dễ dàng tiếp thu kiến thức khi họ
được tham gia vào một hoạt động tìm tòi và khám phá nào đó, họ không thích ngồi
một chỗ trong thời gian lâu và cũng rất dễ xao lãng việc học, không tập trung vào
việc học khi nhu cầu tham gia vào thực hiện hoạt động tìm tòi và khám phá không
được đáp ứng. Những hoạt động này cần có sự hướng dẫn và giám sát của giáo
viên. Khi học một điều gì mới, người học rất thích được dạy không chỉ lý thuyết,
quy luật mà còn dạy cho họ cách vận dụng lý thuyết và quy luật đó. Họ thích làm
việc trong một cơ chế rõ ràng và thực tế. Họ thích có kiến thức nền tảng và biết
cách vận dụng những kiến thức đó vào thực tế, vào công việc. Họ thường đặt câu
hỏi: “Làm thế nào để vận dụng nó và ta có thể làm gì với nó?”
 Học bằng liên tưởng, tưởng tượng
Những người có phong cách học tập này thường dễ tiếp thu kiến thức khi giáo viên
sử dụng các công cụ liên tưởng hoặc tưởng tượng trong quá trình giảng dạy như
cho các bài tập, các câu hỏi vận dụng kiến thức để liên tưởng đến một điều gì đó,
bài tập thiết kế mô hình, . . . nghĩa là những dạng bài tập yêu cầu học sinh vận
dụng trí tưởng tượng và sáng tạo. Khi học một điều gì mới, người học rất thích làm
sai và khám phá ra điều gì đó cho chính họ. Họ dễ dàng điều chỉnh để thay đổi. Họ
thích đi tìm hiểu một tình huống khác với cái mà họ đã học, thích đưa nó vào một
tình huống khác ngoài mong đợi và thích liều lĩnh. Họ thường đặt câu hỏi “Làm