Phần I:
Đặt vấn đề
Trong qúa trình đấu tranh cách mạng chống chế độ chuyên chế Nga
Hoàng và giai cấp t sản, phản động cùng các trào lu t tởng cơ hội hữu, tả
khuynh và chủ nghĩa xét lại, lãnh đạo giai cấp công nhân Nga, tiến hành cuộc
cách mạng xã hội chủ nghĩa, và xây dựng chủ nghĩa xã hội, V.I Lênin chẳng
những là một nhà lý luận lội lạc mà còn là một nhà tổ chức thực tiễn vĩ đại. V.I
Lênin nhắc lại quan điểm của C.mac rằng Vũ khí của sự phê phán không thể
thay thế dợc sự phê phán bằng vũ khí, lực lợng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằng
lực lợng vật chất, nhng lí luận cũng sẽ trở thành lực lợng vật chất khi nó xâm
nhập vào quần chúng. Theo V.I Lênin, để t tởng lý luận thâm nhập vào quần
chúng phải thông qua tổ chức và các biện pháp tổ chức thực tiễn.V.I Lênin nói
răng: hãy cho tôi một tổ chức của những ngời cách mạng, tôi sẽ đảo lộn cả nớc
Nga, rằng vũ khí đấu tranh của giai cấp công nhân không có gì khác hơn là tổ
chức. Chính vì vậy mà V.I Lênin đã tiến hành một cuộc dấu tranh không khoan
nhợng trong việc xây dựng một chính Đảng kiểu mới, đội tiên phong của giai
cáp công nhân - Đảng cộng sản.
Tám mơi năm trớc, ngày 21 tháng giêng năm 1924, V.I Lênin vĩ lãnh tụ vĩ
đại của giai cấp vô sản Nga và giai cấp vô sản toàn thế giới đã vĩnh viễn ra đi.
Sự ra đi của ngời là một tổn thất lớn lao cho phong trào xã hội chủ nghĩa, nhng
sự nghiệp cách mạng và di sản lí luận của ngời vẫn sống maic với thời đại. Một
trong những di sản lí luận mà Ngời để lại cho chúng ta hôm nay là Chính sách
kinh tế mới".
Chính sách kinh tế mới của V.I Lênin gắn liền hoạt động thức tiễn của
ngời, là sự khái quát kinh nghiệm lãnh đạo điều hành nền kinh tế nhiều thành
phần nhằm xúc tiến cách mạng xã hội chủ nghĩa vào những năm đầu thời kì quá
1
độ nớc Nga. Từ đó đến nay đã hơn 83 năm trôi qua, nhng sự phát triên của lý
luận và thực tiễn kinh nghiệm ở các nớc xã hội chủ nghĩa ngày càng chứng
minh tính cách mạng, khoa học, sáng tạo và tính thời sự sâu sắc của nhng luận
đIểm do Lênin đề ra trong chính sách kinh tế mới, trong đó có t tởng tự do trao

3
2/. Nội dung chủ yếu của chính sách kinh tế mới.
Chính sách Kinh tế mới băt đầu từ viêc thay thế chế độ trng thu lơng
thực thừa của nông dân bằng chế độ thu thuế lơng thực.Sau khi nông dân đã nộp
đủ thuế,nông dân đợc tự do mua bán số lơng thực thừa của mình.Sự tự do mua
bán tất nhiên sẽ làm cho chủ nghĩa t bản phục hồi lại; chúng ta không chỉ sử
dụng chủ nghĩa t bản nhà nớc mà còn có thể sử dụng cả chủ nghĩa t bản t nhân
để xúc tiến chủ nghĩa xã hội. Ngời chỉ ra rằng, trong điều kiện chính sách
Kinh tế mới thì thơng nghiệp là mối liên hệ kinh tế duy nhất có thể có giữa
hàng chục triệu tiểu nông với nền đại công nghiệp.chính quyền xô viết có thể
nắm vững đợc thơng nghiệp,chỉ đạo nó,và đặt nó vào những khuôn khổ nhất
định.
Lênin còn chỉ rõ,thực chất của chính sách Kinh tế mới là sự thiết lập
khối liên minh công nông về kinh tế nhằm khôi phục và phát triển sản xuất
nông nghiệp,cải thiện đời sống của nông dân và công nhân, tạo đIều kiện cho
việc phục hồi và phát triển nền đại công nghiệp cơ khí, thực hiện đIện khí hóa
nớc Nga. Chỉ có vậy mới có thể cải tạo đợc nền kinh tế tiểu nông và nông dân
theo chủ nghĩa xã hội. Thực hiện chính sách Kinh tế mớitheo Ngời, là cuộc
đấu tranh gay gắt giữa chủ nghĩa t bản và chủ nghĩa xã hội trên mặt trận kinh
tế,cần có sự kiểm soát và giám sát chặt chẽ của Nhà nớc xô viết và nhân dân để
đa chủ nghĩa t bản đi vào quỹ đạo chủ nghĩa xã hội.
Nội dung tiếp theo:Những xí nghiệp nhỏ trớc đây bị quốc hữu hóa, nay
cho t nhân thuê hay mua lại để kinh doanh tự do(chủ yếu là xí nghiệp sản xuất
hàng tiêu dùng).
Ba là cho phép mở rộng trao đổi hàng hóa giữa thành thị và nông thôn,
giữa công nghiệp và nông nghiệp,cho thơng nhân đợc tự do hoạt động (chủ yếu
trên lĩng vực bán lẻ) để góp phần khôi phục kinh tế, củng cố lại lu thông tiền tệ
trong nớc.
Bốn là thực hiện chế độ hạch toán kinh tế trong các xí nghiệp quốc doanh.
4

b- Chấn chỉnh bộ máy kinh tế
V.I.Lênin chủ trơng chấn chỉnh lại toàn bộ bộ máy Xô viết và bộ máy
kinh tế.Ngời vạch ra một chơng trình hoạt động thực tiễn của cac cơ quan Xô
viết; nêu lên phơng hớng phat triển cụ thể của các ngành kinh tế quốc
dân.V.I.Lênin đòi hỏi phải xây dựng lại công tác của Hội đống bộ trởng dân
ủy,Hội đồng lao động và quốc phòng,tiểu Hội đồng bộ trởng dân ủy,Ngời phê
phán kịch liệt tệ quan liêu,bàn giấy,sa vào những công việc vụn vặt,sự vụ v.v .
của các cơ quan đó.Ngời yêu cầu phảI xây dựng lại chế độ công tác một cach
triệt để.Theo Ngời,vấn đề là lựa chọn ngời,thiết lập chế độ trách nhiệm cá nhân
đối với công việc đang làm, kiểm tra công việc thực tế.Ngời nói nếu không làm
nh thế thì không thể thoát khỏi chủ nghĩa quan liêu và bệnh giấy tờ đang bóp
nghẹt chúng ta.Ngời chủ trơng tiến hành sắp xếp lại các cơ quan Xô viết,kiên
quyết cắt bỏ những bộ phận d thà và những ngời d thừa nhàn rỗi không đem
lại hiệu quả trong công tác.
c- Bộ dân ủy t pháp và ban thanh tra công nông
V.I.Lênin đặc biệt quan tâm đến việc chấn chỉnh Bộ dân ủy t pháp và ban
thanh tra công nông,nêu rõ nhiệm vụ của họ trong những đIều kiện của chính
sách kinh tế mới.Về Bộ dân ủy t pháp,V.I.Lênin phê bình Bộ cha hiểu rõ vai trò
chiến đấu đặc biệt của Bộ hiện nay. Ngời nói rằng trách nhiệm của Bộ dân
ủy t pháp là phảI xây dựng những phiên tòa mẫu chống lại bọn khốn nạn lợi
dụng chính sách kinh tế mới,bọn ăn cắp,bọn gian thơng,buôn lậu,đầu cơ,trốn
thuế v.v .phảI trừng trị nghiêm khắc theo luật pháp xô viết,kể cả xử bắn;răng
đối với nhng cộng sản phải trừng phạt nặng hơn gấp ba lần so với những ngời
ngoài đảng nếu họ phạm pháp.Ngời phê bình Bộ dân ủy t pháp cha hiểu đợc ý
nghĩa giáo dục to lớn của tòa án nên cha làm tốt nhiệm vụ,Ngời chủ trơng phân
công những đảng viên cộng sản xuất sắc nhất làm việc trong cơ quan Bộ dân ủy
t pháp,chịu trách nhiệm về ban pháp luật dân sự mới,Ban pháp luật hình sự ,Ban
pháp luật nhà nớc và pháp luật chính trị
6
Về Ban thanh tra công nông,V.I.Lênin chỉ rõ rằng Ban thanh tra công nông

vô sản trong cuộc đấu tranh chống t ban.Nhiệm vụ đó phải đợc đặt công khai
lên hàng đầu ,bộ máy công đoàn do đó phải đợc tổ chức lại.
Về vai trò và sự tham gia của công đoàn vào các cơ quan kinh tế và hành
chínhcủa nhà nớc vô sản đợc xác định: công đoàn nói chung là trờng học chủ
nghĩa cộng sản,nói riêng phải là trờng học quản lý công nghiệp xã hội chủ
nghĩa(rồi dần dần quản lý nông nghiệp) cho tất cả quần chúng công nhân rồi
cho tất cả những ngời lao động.Do đó:
Công đoàn tham gia việc thành lập tất cả mọi cơ quan kinh tế và mọi cơ
quan nhà nớc có quan hệ với kinh tế.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của công đoàn là đề bạt và
đào tạo những ngời quản trong công nhân và nói chung trong quần chúng lao
động.
Một công tác không kém phần quan trọng là sự tham gia của công đoàn
vào tất cả những cơ quan kế hoạch của nhà nớc vô sản.
Việc thiêt lập những biểu lơng và những tiêu chuẩn cung cấp v.v.. là một
trong những phần cố hữu và không thể thiếu của hoạt động công đoàn trong sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và của công đòan tham gia quản lý công
nghiệp.
Nhiệm vụ liên hệ với quần chúng là điều căn bản của mọi hoạt động
công đoàn,công đoàn phảI biết thích ứng với trình đọ hiện thời của quần
chúng,mặt khác công đoàn tuyệt đối không đợc nuông chiều những thành kiến
t tởng lạc hậu của quần chúng,trái lại không ngừng đa quần chúng lên một trình
độ ngày càng cao hơn.
Đối với vấn đề chuyên gia,nhiệm vụ khó khăn nhất nặng nề nhất đối với
các công đoàn là hăng ngày phải tác động đến quảng đại quần chúng lao đọng
đẻ tạo ra quan hệ đúng đắn giữa họ với các chuyên gia.Chỉ một công tác nh thế
mới có thể đem lại những kết quả thực tế và thực sự quan trọng.
Công đoàn cũng có nhiệm vụ đấu tranh chống những ảnh hởng tiểu t sản
trong giai cấp công nhân.Tất cả những đảng viên công sản trong các công đoàn
8

Đoàn thanh niên cộng sản phải là đội xung kích, một đội mà trong mọi
việc đều biết giúp đỡ, đều có tinh thần chủ động và có sáng kiến của mình.Đoàn
thanh niên phảI làm thế nào để cho bất cứ công nhân nào cũng có thể thấy rằng
đoàn gồm những ngời mà học thuyết của họ đối với anh ta còn khó khăn và có
lẽ anh ta cha thể tin ngay đợc, nhng công tác thực tế và sự hoạt động của họ
chứng minh với anh ta rằng chính họ là những ngời chỉ cho anh ta con đờng
đúng đắn. Ngời nhấn mạnh rằng nếu Đoàn thanh niên cộng sản không biết tổ
chức công tác của mình nh vậy trong tất cả các lĩnh vực, thì tức là đoàn đã đI
lạc vào con đờng cũ, con đờng t sản.Phải gắn liền nền giáo dục của chúng ta với
cuộc đấu tranh của những ngời lao động chống bóc lột,để giúp họ giải quyết đ-
ợc những vấn đề do học thuyết cuả chủ nghĩa cộng sản đặt ra
Cuối cùng ngời đặt vấn đề là phải làm thế nào để Đoàn thanh niên giáo
dục mọi ngời từ khi còn nhỏ tuổi, theo tinh thần lao động tự giác và có ky
luật.Có nh thế chúng ta mới có thể hy vọng rằng những nhiệm vụ đặt ra hiện
nay sẽ đợc giải quyết.
II/ Vấn đề sử dụng chủ nghĩa t bản nhà nớc.Vận dụng ở
Việt Nam
1/ Chủ nghĩa t bản nhà nớc
Với t cách là đờng lối phát triển kinh tế, NEP chứa đựng một nội dung hết
sức phong phú, trong đó vấn đề sử dụng chủ nghĩa t bản nhà nớc là một nội
dung căn bản.
a- Quan niệm về chủ nghĩa t bản nhà nớc
Thực ra, không chỉ đến lúc chính thức tuyên bố NEP, V.I.Lênin mới đa ra
quan niệm về việc sử dụng chủ nghĩa t bản nhà nớc, mà ngay trớc khi Cách
mạng Tháng Mời nổ ra, Ngời đã nói về vai trò của chủ nghĩa t bản nhà nớc
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Ngời viết; Biện chứng của lịch sử
chính là ở chỗ này; chiến tranh đã thúc đẩy nhanh chóng phi thờng sự chuyên
hóa của chủ nghĩa t bản độc quyền thành chủ nghĩa t bản độc quyền -nhà nớc,
và chính băng cách đó đã làm cho nhân loại tiến hết sức gần đến chủ nghĩa xã
10

11
tạođIều kiện thuận lợi cho bớc chuyển từ nền tiểu sản xuất lên chủ nghĩa xã hội,
bởi vậy, trong một mức độ nào đó, chủ nghĩa t bản là không thể tránh khỏi, nó
là sản vật tự nhiên của nền tiểu sản xuất và trao đổi; bởi vậy, chúng ta phải lợi
dụng chủ nghĩa t bản(nhất là bằng hớng nó vào con đơng chủ nghĩa t bản nhà
nớc) làm mắt xích trung gian giữa nền tiểu sản xuất và chủ nghĩa xã hội, làm
phơng tiện, con đờng, phơng pháp,phơng thức để tăng lực lợng sản xuất lên.
Khẳng định NEP là đờng lối chiến lợc, là bớc đi không thể tránh khỏi đối
với một nớc nông nghiệp lạc hậu quá độ lên chủ nghĩa xã hội, V.I.Lênin luôn
trăn trở với câu hỏi: Liệu có thể kết hợp, phối hợp nhà nớc do giai cấp vô sản
lãnh đạo với chủ nghĩa t bản nhà nớc đợc không? Và,chỉ qua một thời gian nhắn
thực hiện NEP, V.I.Lênin đã trả lời một cách dứt khoát Tất nhiên là đợc.
Song, Ngời cảnh tỉnh rằng, toàn bộ sự phức tạp và khó khăn về lý luận cũng
nh trong thực tiễn của vấn đề này là ở chỗ, phảitìm ra những phơng pháp
đúng giúp ta hớng sự phát triển không thể tránh đợc (đến một trình đọ nào đó và
trong một thời gian nào đó) của chủ nghĩa t bản vào chủ nghĩa t bản nhà nớc; là
đặt ra những đIều kiện cần thiết cho công việc ấy và đảm bảo sự chuyển biến từ
chủ nghĩa t bản nhà nớc sang chủ nghĩa xã hội trong một tơng lai gần.
Từ một nớc với nền kinh tế tiểu nông là chủ yếu quá độ lên chủ nghĩa xã
hội, theo V.I.Lênin, không có con đờng nào khác và thích hợp hơn là phải bắc
những chiếc cầu nhỏ vững chắc, đi xuyên qua chủ nghĩa t bản nhà nớc không
phảI bằng cách trực tiếp dựa vào nhiệt tình, mà là với sự nhiệt tình do cuộc cách
mạng vĩ đại sinh ra, bằng cách khuyến khích lợi ích cá nhân, bằng sự quan tâm
thiết thân của cá nhân, bằng cách áp dụng chế độ hạch toán kinh tế
b- Vai trò của chủ nghĩa t bản nhà nớc
Đánh giá vai trò của chủ nghĩa t bản nhà nớc, V.I.Lênin cho rằng, nó là
thành phần kinh tế quan trọng, tạo lên một kết cấu kinh tế- xã hội quá độ, tạo
nên tính chất đan xen của nền kinh tế này; và cần thiết đến mức độ tiến bộ, trình
độ phát triển, khả năng hiện thực và tính hữu ích của chúng đối với công cuộc
xây dựng xã hội mới trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở một nớc tiểu

Luận điểm này đợc V.I.Lênin nhiều lần sử dụng trong các cuộc tranh luận
với không ít đảng viên cộng sản có thái độ nghi ngờ hình thức tô nhợng, coi th-
13
ờng các xí nghiệp tô nhợng-nhứng ngời tỏ ý lo ngại thế lực tự phát đầu cơ trên
thị trờng sẽ có đIều kiện hoành hành, nền kinh tế đất nớc bị phá hoại bởi chủ
nghĩa t bản và theo đó là sự phục hồi chủ nghĩa t bản.V.I.Lênin cho rằng, việc
thực hiện chế độ tô nhợng sẽ gây ra những nguy cơ mới, song nếu vì thế mà
cho rằng không nên thực hiện chế độ tô nhợng thì những ngời chủ chúng ta
không thể điều khiển một nhà nớc. Thực hiện chế độ tô nhợng buộc chúng ta
phải giải quyết những vấn đề cực kỳ khó khăn nhng điều đó không có gì
đáng sợ bởi chúng ta có đủ khả năng bắt chúng phải khuất phục và cải tạo
chúng. Rằng tô nhợng là một hình thái chiến tranh mới-chiến tranh kinh
tế.một cuộc chiến tranh mà trong đó ta cũng không đợc nhợng bộ một chút xíu
nào, nhng đó là cuộc chiến tranh có lợi cho chúng ta về mọi mặt và là một
bảo đảm gián tiếp cho hòa bình, bởi sự tồn tại của xí nghiệp tô nhợng là một
lý do về kinh tế và chính trị để chống lại chiến tranh.Hơn nữa, V.I.Lênin còn
coi việc chuyển từ chế độ tô nhợng lên chủ nghĩa xã hội là chuyển từ một hình
thức đại sản xuất này sang một hình thức đại sản xuât khác và một khi thành
công, nó sẽ đa lại cho chúng ta những xí nghiệp lớn kiểu mẫu ngang trình độ
của chủ nghĩa t bản tiên tiến hiện đại.
Trong số các xí nghiệp tô nhợng, V.I.Lênin luôn dành sự đánh giá cao hơn
cho kiểu xí nghiệp tô nhợng theo lối công ty liên doanh mà ở đó, nhà kinh
doanh nớc ngoài hợp tác với nhà nớc xã hội chủ nghĩa theo cổ phần.Ngời coi
việc sử dụng rộng rãI các công ty liên doanh sẽ có lợi hơn trong công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở một nớc nông nghiệp lạc hậu.Hình thức nhà nớc cho t
nhân thuê lại các xí nghiệp quốc doanh,hình thức thơng nghiệp t doanh và hình
thức hợp tác xãcủa những ngời sản xuất nhỏ cũng đợc V.I.Lênin coi là những
hình thức của chủ nghĩa t bản nhà nớc khi chúng phục tùng, phục vụ và chịu sự
đIều tiết của Nhà nớc xã hội chủ nghĩa. Ngời cho rằng, chủ nghĩa t bản nhà nớc
không chỉ là thành phần kinh tế biểu hiện dới dạng thuần túy, nhất là xí

làm mục tiêu hàng đầu trong việc khuyến khích phát triển các thành phần kinh
tế và hình thức tổ chức kinh doanh.
Xuất phát từ quan niệm nh vậy, Đảng ta đề ra chủ trơng đổi mới, phát triển
và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nớc, kinh tế hợp tác xã; lấy kinh tế nhà nớc
15