Người nghèo ở đâu?
Cây cối ở đâu?
Đặt mục tiêu xóa đói giảm nghèo
và bảo tồn rừng tại Việt nam
Working Pape r N o . 3 4 ( V )
Daniel Müller
Michael Epprecht
William D. Sunderlin
Người nghèo ở đâu?
Cây cối ở đâu?
Đặt mục tiêu xóa đói giảm nghèo
và bảo tồn rừng tại Việt nam
Daniel Müller
Viện Kinh tế Nông nghiệp và Khoa học Xã hội
Đại học Humboldt tại Berlin
Luisenstr. 45, 10099 Berlin, CHLB Đức
[email protected]
Michael Epprecht
Trung tâm Quốc gia Thụy sĩ về Năng lực trong Nghiên cứu „Bắc-Nam“ (NCCR)
Trung tâm Phát triển và Môi trường
Viện Địa lý, Trường Đại học Bern
Steigerhubelstrasse 3, 3008 Berne, Thụy sĩ
[email protected]
William D. Sunderlin
Trung tâm Nghiên cứu Lâm học Quốc tế (CIFOR)
Bogor, In-đô-nê-xi-a
[email protected]
© 2006 của CIFOR
Bản quyền thuộc về CIFOR. In năm 2006
Được in bởi SMK Graka Desa Putera, Jakarta
Ảnh bìa của Trần Hữu Nghị

Chú thích 18
Tài liệu tham khảo 19
Chữ viết tắt
ADB NgânhàngPháttriểnChâuÁ
GDP Tổngsảnphẩmtrongnước
GIS HệthốngThôngtinĐịalý
GSO TổngcụcthốngkêcủaViệtnam
IDS ViệnNghiêncứuPháttriển
IFPRI ViệnNghiêncứuChínhsáchLươngthựcQuốctế
CHDCNDLào CộnghòadânchủnhândânLào
LISA Cácchỉsốvùngcủatươngquankhônggian
MDG CácMụctiêuPháttriểnThiênniênkỷ
MEA ĐánhgiáHệsinhtháiThiênniênkỷ
P0 Tỷlệnghèođói
P1 Chỉsốkhoảngcáchnghèo
P2 Mứcđộnghèođói
PHC ĐiềutraDânsốvàNhàở
VDG CácMụctiêuPháttriểnViệtnam
VLSS NghiêncứuMứcsốngViệtnam
iv
Lời nói đầu
TronghaithậpkỷquaViệtnamđãđạtđượcnhữngthànhtựuđángkểtrong
việcxóađóigiảmnghèoởcảcácvùngthànhthịcũngnhưcácvùngnông
thôn.CũngtrongthờigianđóViệtnamđãthựchiệncácbướclớnhạnchế
tìnhtrạngphárừng,cảitạorừngvàbảotồnđadạngsinhhọc.
Trongtàiliệutómtắtnàychúngtôixinđềxuấtmộtviễncảnhgiúp
củngcốcáckếhoạchgiảmhơnnữatìnhtrạngđóinghèocòntồnđọngđồng
thờinângcaobảotồnvàquảnlýrừng.Nhữngđónggópcủachúngtôiđặt
trọngtâmmôtảcácmôhìnhliênkếtgiữavùngnơingườinghèosinhsống
(vàcácphươngthứcxóađóigiảmnghèoliênquan)vàvùngcòndiệntích

phươngvàtoàncầunằmtạinhữngvùngcótươngđốiítngườinghèo
sinhsốngnhưnglạicótỷlệnghèođói,khoảngcáchnghèođóivàmức
độnghèocaonhấtvàphươngcáchkiếmsốngchỉdựatrêncáchoạt
độngnônglâmnghiệp.
Cácphântíchđượcthựchiệnkếthợpcácsốliệuphạmvitoàn
quốcvềướctínhtỷlệnghèođóitạicácxãvàphânbốđịalývềchất
lượngrừng.Cáckếtquảkiếnnghịtínhhữuíchtrongviệcđặtmụctiêu
đầutưvàocácvùnghẻolánh,kếthợpxóađóigiảmnghèovàduytrì
bềnvữngmôitrường.
Từtrọngtâm:Diệntíchrừng;tỷlệnghèođói;mậtđộnghèođói;mối
tươngquankhônggian;Việtnam
Tóm tắt
vii
1. Giới thiệu
Cácnhàlãnhđạothếgiớiđặtxóađóigiảm
nghèovàpháttriểnbềnvữnglàmtrọngtâm
củaChươngtrìnhnghịsựtoàncầubằngcách
đưaraCácMụctiêuPháttriểnThiênniênkỷ
(MDG).CácMDGđược189nướcthôngqua
tạiCuộcgặpcấpcaoThiênniênkỷcủaLiên
hợpquốcnăm2000(Chủđộngtrongvấnđề
nghèođói và môi trường năm 2002 - PEI).
Nhữngbănkhoănngàycàngtăngvềmốiliên
hệgiữatìnhtrạngnghèođóivàsuythoáimôi
trườngcũngđượcthểhiệnrõrệttrongĐánh
giáHệsinhtháiThiênniênkỷ(MEA)lầnđầu
tiên.Tàiliệunàyphântíchcáclựachọnđể
nângcaovấnđềbảotồnhệsinhtháivànhững
đónggópcủacáchệsinhtháichoansinhcủa
conngười(ĐánhgiáHệsinhtháinăm2003;

cácmốiliênhệgiữacácchỉsốnghèođóiước
tínhtạicấpxãvàcáctìnhtrạngrừngnhưmột
đạidiệnchomôitrườngthiênnhiên.Mốiliên
hệrừng-nghèođượcđiềutranghiêncứudựa
trênbộsốliệudiệntíchrừngchínhthứctại
Việtnamkếthợpvớicácướctínhdiệntích
nhỏvềtỷlệnghèođói.Nhữnghiểubiếtsâu
sắcnhờkinhnghiệmđượcrútratừviệcso
sánhbảnđồ,lậpbảnđồtươngquanvàtừcác
thôngtinthốngkêhọapháp.
Trongmụctiếptheochúngtôimôtảcác
nguồnsốliệuvềtìnhtrạngnghèođóitạiViệt
nam,tậptrungvàophươngphápchỉsốnghèo
đóivàcácxuhướngquốcgiavềtỷlệnghèo
đói.Ngoàirachúngtôicũngsosánhsốliệu
mớinhấtvềtỷlệnghèođóivớimậtđộnghèo
đóitạicấpxã.Mục3trìnhbầysốliệuvềdiện
tích rừng của năm 1999. Các mối quan hệ
giữachỉsốnghèođóivàchấtlượngrừngsẽ
đượcxemxétởmục4trênphạmvitoànquốc
cũngnhưởcấpxã.Trongmụckếtluậnchúng
tôisẽtómtắtkếtquảvàthảoluậncáckhuyến
nghịvềchínhsách.
1
Working Paper No. 34 (V)
Người nghèo ở đâu? Cây cối ở đâu?
ChỉsốnghèođóichínhthứctheoTổngcục
thốngkêcủaViệtnam(GIS)làtỷlệnghèo
đói, có nghĩa là tỷ lệ người dân sống dưới
mứcchuẩnnghèoquốcgia.Mứcchuẩnnghèo

nhiềulýluậnthuyếtphụctạisaochỉtiêuước
tínhnghèovềchitiêuvẫnđápứngđượcmục
đíchbấtchấptínhquimôhạnhẹp.Phương
phápnàydễhiểu,dễtruyềnđạtvàcóthểgiúp
đánhgiágiámsáttiếnđộxóađóigiảmnghèo
(Ravallion1992).
TrongthậpkỷvừaquaViệtnamđãthực
hiện các bước đáng kể trong xóa đói giảm
nghèo về lương thực, thực phẩm cũng như
vềthunhập.Tỷlệnghèođóitoànquốc,được
ướctínhlàtỷlệphầntrămtổngdânsốdưới
mứcchuẩnnghèoquốcgia–cònđượcgọilà
P
0
–đãgiảm21%từnăm1993đếnnăm1998
vàgiảm8%trongnăm2002(Hình1).Chỉsố
2. Chỉ số nghèo đói tại Việt nam
khoảngcáchnghèo–cònđượcgọilàP
1
–tính
bằngtỷlệphầntrămthiếuhụttrongchitiêu
củamỗicánhândướimứcchuẩnnghèonhân
vớimứcchuẩnnghèo.P
1
giảmtừ19%xuống
7%dânsốtừnăm1993đếnnăm2002.Kết
quảthànhcôngcủaViệtnamvềxóađóigiảm
nghèo chính là nhờ phát triển kinh tế toàn
quốcbắtđầutừcuốinhữngnăm80.Hình1
chothấycácxuhướngtỷlệtăngtrưởngTổng

vớirấtnhiềumẫuđiềutranhưngítthôngtin
hơnnhiều.Mộtbiếnsốnhưthunhậphoặcchi
tiêugiađình(nhưtrườnghợpđềcậptrongtài
liệu)cótrongquátrìnhđiềutramàkhôngcó
trongsốliệuđiềutradânsốthìcóthểđược
2
Working Paper No. 34 (V)
Daniel Müller, Michael Epprecht, William D. Sunderlin
ướctínhchotoànthểdânsốtrongđiềutradân
sốtheobabước.Bướcmột:ướctínhcáchệsố
giữamộtnhómcácbiếnsốvàbiếnsốchitiêu
trongsốliệuđiềutra;bướchai:quycáchệsố
ướctínhvàocácbiếnsốtươngđươngtrong
sốliệuđiềutradânsốđểướctínhchitiêucho
từngmẫuđiềutra;vàbướcba:tổnghợpchi
tiêugiađìnhướctínhchocácđơnvịquảnlý
vàlậpbảnđồchotoànthểkhuvựcđượcxét
trongđiềutradânsốvàchocáckhuvựcđang
đượcđiềutra.Phươngpháptiếpcậnnàyđã
đượcápdụngtrongnhiềulĩnhvựcquyhoạch
và đặt mục tiêu (Ghosh và Rao 1994), và
trongnhữngnămgầnđâycũngđượcápdụng
đểướctínhdiệntíchnhỏvềtỷlệnghèođóiở
tạicácquốcgiađangpháttriển.Cácnghiên
cứucủaHentschelvàcácđồngnghiệp(2000)
vàElbersvàcácđồngnghiệp(2003)ápdụng
sốliệuhộgiađình,vànghiêncứucủaMinot
(2000)ápdụngướctínhtrungbìnhcấphuyện
làmộttrongnhữngnghiêncứuđầutiên.
NhữngướctínhchoViệtnamthuđược

cácđơnvịhànhchínhnhỏdẫntớitìnhtrạng
càngkhôngrõràngvìsaisốchuẩncàngtăng.
Mộtsốnhững ướctính nghèo đóiở cấpxã
cóthểcósaisốtươngđốilớnởmộtvàixã
(Minotvàcácđồngnghiệp2003).Nhấtlàtại
các xã với vài hộgia đình,sai số chuẩnlà
tươngđốilớn,và¼sốxãcócáckhoảngtin
cậylớnhơn+/-10%.Thôngquaviệcápdụng
toànbộcácướctínhnghèođóichúngtôiđưa
vàohơn10.000mẫuđiềutravàviệcápdụng
Hình 1. Tăng trưởng GDP bình quân đầu người và xóa đói giảm nghèo
0
2
4
6
8
1986 1990 1994 1998 2002
58
19
37
10
29
7
0
20
40
60
1993 1998 2002
Nguồn: Các tác giả, dựa theo số liệu từ Ngân hàng thế giới (2004) và Ngân hàng Phát triển Châu Á và các đồng
nghiệp (2004)