Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
rong quá trình hội nhập nền kinh tế ngày nay, giáo dục được coi là một
lĩnh vực rất quan trọng và luôn đi trước một bước trong sự phát triển
kinh tế của mỗi quốc gia. Vì vậy vấn đề chất lượng dạy - học ngày càng trở
thành mối quan tâm chung của các nhà sư phạm cũng như các nhà quản lý
giáo dục và xã hội. Đảng và nhà nước ta đã khẳng định: “Giáo dục là quốc
sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”. Điều đó được
thể hiện trong các Nghị quyết của Trung Ương.
T
Nghị quyết TW 4 khoá VII đã chỉ rõ phải “Đổi mới phương pháp dạy
học ở tất cả các cấp học, bậc học. Kết hợp học với hành, học tập với lao động
sản xuất, thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội.
Áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh
năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề ”.
Nghị quyết TW2 khoá VIII tiếp tục khẳng định phải “Đổi mới phương
pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành
nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên
tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời
gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”.
Giáo dục phải trang bị cho học sinh các “kĩ năng sống” nhiều hơn. Hình
thành và rèn luyện kỹ năng cho học sinh là yêu cầu rất quan trọng việc học
tập môn Địa lí.
Hiện nay trong chương trình đổi mới của sách giáo khoa Địa lí lớp 9 -
gồm có 52 tiết học thì đã có 11 tiết thực hành trong đó có 6 tiết về vẽ biểu đồ
và có khoảng 13 bài tập về rèn luyện kỹ năng vẽ và nhận xét biểu đồ sau các
bài học của học sinh trong phần câu hỏi và bài tập trong sách giáo khoa. Điều
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
1
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010

Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
2
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
+ Phương pháp đàm thoại : nhằm tìm hiểu hứng thú học tập của
học sinh, đánh giá và hướng dẫn học sinh thực hành.
+ Phương pháp điều tra bằng phiếu : nhằm đánh giá thực trạng có
bao nhiêu học sinh còn yếu kém, sự tiến bộ khi thực hành kỹ
năng vẽ biểu đồ. Thông qua kết quả các bài kiểm tra có thể đánh
giá chất lượng và hiệu quả các bài tập về kỹ năng vẽ biểu đồ của
học sinh.
5. Giả thuyết khoa học:
Nếu giáo viên hướng dẫn phương pháp thực hành một cách dễ hiểu
đồng thời kết hợp với một số phương pháp dạy học khác như nêu vấn đề,
thảo luận nhóm, sử dụng một số thiết dạy học cho bài học một cách hợp lí,
kịp thời sẽ tạo hứng thú học tập cho học sinh. Học sinh chú ý quan tâm hơn
đến việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ, để kết quả học tập được tốt hơn.
B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận :
– Luật giáo dục, điều 28.2, đã ghi “ phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp
với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học,
rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình
cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”
– Nghị quyết TW 4 khoá VII đã chỉ rõ phải “Đổi mới phương pháp dạy
học ở tất cả các cấp học, bậc học. Kết hợp học với hành, học tập với lao
động sản xuất, thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với
xã hội. Áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho
học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”.
– Nghị quyết TW2 khoá VIII tiếp tục khẳng định phải “Đổi mới phương
pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện

2.2 Khó khăn khi rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh:
– Với một bài tập thực hành vẽ biểu đồ có yêu cầu phải xử lí số liệu, thì
đa phần các em thực hiện vẫn còn chậm, mất nhiều thời gian do máy
tính không có, hoặc còn ít trong một lớp học, khiến cho việc so sánh,
đánh giá kết quả giữa các tổ, nhóm hoặc cá nhân với nhau còn rất hạn
chế.
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
4
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
Từ đó cũng ảnh hưởng nhiều tới thời gian hoàn thành bài tập
của học sinh, bởi thông thường sau khi vẽ biểu đồ, học sinh còn phải
nhận xét, đánh giá các sự vật, hiện tượng địa lí từ biểu đồ đã vẽ.
– Nhiều em chưa có ý thức chuẩn bị tốt các đồ dùng học tập chuẩn bị
cho bài thực hành như thước kẻ, bút chì, compa, hộp màu, coi nhẹ
yêu cầu của bài thực hành nên cũng ảnh hưởng nhiều tới các bài tập
về vẽ biểu đồ như: hình vẽ chưa đẹp, vẽ chưa chuẩn xác.
– Khi giáo viên hướng dẫn các bước tiến hành, một số học sinh vẫn
chưa chú ý, quan tâm dẫn đến các em lúng túng khi tiến hành các
thao tác: ví dụ cách xử lý số liệu hoặc cách chọn tỷ lệ
– Thời gian một bài thực hành có 45 phút: có rất nhiều các bước cần
thực hiện, nhưng quan trọng nhất là việc kiểm tra, đánh giá kết quả
bài tập của học sinh. Tuy vậy công việc này thường được thực hiện
sau khi học sinh đã hoàn thành hết các yêu cầu của bài tập nên giáo
viên bị hạn chế rất nhiều về thời gian để sửa chữa uốn nắn cho các
em nhất là học sinh yếu.
– Bên cạnh các bài tập thực hành vẽ biểu đồ trên lớp còn có rất nhiều
các bài tập thực hành vẽ biểu đồ ở nhà, nếu không có biện pháp
kiểm tra, đánh giá kịp thời thì nhiều em sẽ coi nhẹ việc thực hiện các
bài tập này, hoặc có những lỗi sai sót mắc phải của học sinh mà mà
giáo viên không kịp thời phát hiện ra để giúp các em sửa chữa.

bài thực hành rèn kỹ năng vẽ biểu đồ sẽ đạt kết quả cao.
3. Nội dung vấn đề :
3.1 Vấn đề đặt ra :
Hiện nay, sách giáo khoa lớp 9 có nhiều bài thực hành vẽ biểu đồ, các
đề kiểm tra điều có phần vẽ biểu đồ. Trong khi đó kĩ năng vẽ biểu đồ của học
sinh còn rất yếu. Học sinh không hứng thú các bài tập chọn và vẽ biểu đồ
Do đó, học sinh mất nhiều thời gian cho phần vẽ biểu đồ, song kết quả
đạt được chưa cao. Trước tình hình trên đỏi hỏi giáo viên phải trang bị kịp
thời cho học sinh kĩ năng xác định và vẽ các loại biểu đồ địa lí. Giúp học
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
6
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
sinh ngày càng yêu thích học bộ môn, biết cách vẽ biểu đồ, giải quyết tốt các
bài tập….góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí.
3.2 Giải quyết vấn đề :
Sau đây là một số bài tập ví dụ về các bước cần thực hiện khi vẽ biểu đồ:
DẠNG BIỂU ĐỒ HÌNH TRÒN.
Ví dụ 1 :
(Bài tập 1 - trang 38 sách giáo khoa Địa lí 9.)
Vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm ở
nước ta năm 1990 và 2002 theo bảng số liệu sau đây: Diện tích gieo trồng
phân theo nhóm cây (nghìn ha)
Năm
Các nhóm cây
1990 2002
Cây lương thực 9040,0 12831,4
Cây công nghiệp 6474,6 8320,3
Cây thực phẩm, cây ăn quả, cây khác 1366,1 2173,8

Bước 1 :

+ Lưu ý học sinh : đối với bài tập ở lớp hoặc về nhà, học sinh có thể
dựng màu nhưng khi đi thi chỉ được sử dụng một màu mực (tuyệt
đối không dùng bút màu). Các hình quạt phải dựng các nét trải khác
nhau.
Bước 3 : Học sinh hoàn thành bảng theo mẫu ( giáo viên kết hợp cho
học sinh thực hành tập bản đồ )
Năm
Tỉ lệ Góc vẽ
1990 2002 1990 2002
Tổng số 100 100 360 360
Cây lương thực 71,6 64,8 258 233
Cây công nghiệp 13,3 18,2 48 66
Cây thực phẩm, cây ăn quả, cây khác 15,1 17 54 61
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
8
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010

Biểu đồ thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây
ở nước ta năm 1990-2002
Bước 4 : Tổng kết, đánh giá.
Ví dụ 2 :
Bài tập ( Bảng 9.1 trang 34, sách giáo khoa địa lí 9 )
Dựa vào bảng số liệu diện tích rừng nước ta năm 2002:
Rừng sản
xuất
Rừng phòng
hộ
Rừng đặc
dụng
Tổng cộng (nghìn

Tổng diện tích rừng 100,0 360
b) Vẽ biểu đồ tròn:
Biểu đồ cơ cấu rừng nước ta năm 2002
DẠNG: BIỂU ĐỒ HÌNH CỘT.
( Bài tập 2 - trang 33 sách giáo khoa Địa lý lớp 9)
Căn cứ vào bảng số liệu dưới đây, hãy vẽ biểu đồ cột thể hiện cơ cấu giá
trị sản xuất ngành chăn nuôi.
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi (%).
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
10
40,9 %
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
Năm Tổng số Gia súc Gia cầm
Sản phẩm
trứng, sữa
Phụ phẩm
chăn nuôi
1990 100,0 63,9 19,3 12,9 3,9
2002 100,0 62,8 17,5 17,3 2,4
Bước 1 :
Yêu cầu học sinh xác định yêu cầu bài tập. Yêu cầu bài tập này được nêu rõ
ràng – vẽ biểu đồ hình cột. Số liệu ở đó được tính tỉ lệ sẵn, vì vậy chỉ cần tiến
hành các bước vẽ. Tổng các thành phần tỉ lệ là 100 % nên chọn vẽ biểu đồ
hình cột chồng là hợp lí.
Bước 2 : Giáo viên hướng dẫn vẽ biểu đồ
- Kẻ hệ trục toạ độ (trục tung thể hiện %, trục hoành thể hiện năm).
- Chọn tỉ lệ thích hợp (độ cao của cột bằng 100%, độ rộng của cột bằng nhau)
và chọn khoảng cách phù hợp với các năm.
- Tiến hành vẽ lần lượt các thành phần của từng năm, vẽ đến đâu thiết lập
bảng chú giải đến đó, đặt tên cho biểu đồ.

63.9
13.9
19.9
3.9
62.8
17.5
19.9
2.4
Năm
100
0
20
40
60
80
1990
2002
Biểu đồ thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi (1990-2002)
Phụ phẩm chăn nuôi
Sản phẩm trứng, sữa
Gia cầm
Gia súc
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
- Xác định tỉ lệ thích hợp như : Tỉ lệ % và khoảng cách giữa các năm, kẻ
dóng các đường thẳng song song với trục tung và xác định các điểm mốc và
nối với nhau bằng một đường thẳng để hình thành đường biểu diễn.
Bước 3 : Học sinh tiến hành vẽ.
Biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng dân số, sản lượng lương thực
và bình quân lương thực theo đầu người ở đồng bằng Sông Hồng
qua các năm 1995 - 2002.

ta vẽ thành phần thứ 3 vẽ từ trên xuống coi 100% bằng 0%.
- Phần chú giải thể hiện ngay trong biểu đồ.
Bước 3 : Học sinh tiến hành vẽ.
Biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP thời kỳ 1991-2002
Bước 4 : Tổng kết, đánh giá
* Lưu ý : Đối với học sinh lớp 9, dạng biểu dồ miền còn rất mới lạ
nên trước khi vẽ giáo viên phải giới thiệu đây là biến thể của biểu đồ cột
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
14
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
chồng. Giúp học sinh không lúng túng trong các bước thực hành cũng như
giải quyết các bài tập tương tự.
DẠNG BIỂU ĐỒ KẾT HỢP.
Biểu đồ kết hợp thường gồm một biểu đồ hình cột và một đường biểu
diễn, để thể hiện động lực phát triển và tương quan về độ lớn giữa các đại
lượng.
Khi vẽ cần chú ý thể hiện rõ rệt nhất mối tương quan giữa hai loại biểu
đồ được vẽ kết hợp. Với loại biểu đồ này mức độ có phức tạp hơn, trong các
bài tập thực hành của SGK Địa lí 9 ít nói tới, song giáo viên cũng nên giới
thiệu cho học sinh để củng cố, nâng cao kỹ năng vẽ biểu đồ cho các em
Bài tập :
Cho bảng số liệu sau : Diện tích và sản lượng cà phê
Năm 1980 1985 1990 1995 1997 1998
Diện tích cây trồng (Nghìn
ha)
22,5 44,7 119,3 186,4 270 370,6
Sản lượng (nghìn tấn) 8,4 12,3 92 218 400,2 409,3
Các bước tiến hành:
Bước 1: Xử lý số liệu (biểu đồ đường và cột thường có mối quan hệ nhất
định với nhau, vì vậy số liệu thường không cần xử lí)

SL % SL % SL % SL %
9.1 36 8 22.2 21 58.3 7 19.4 14 38.9
9.2 31 6 19.4 15 48.4 10 32.3 13 41.9
9.3 34 9 26.5 17 50.0 8 23.5 16 47.1
9.4 37 7 18.9 18 48.6 12 32.4 12 32.4
Tổng
cộng 138 30 21.7 71 51.4 37 26.8 55 39.9
Khảo sát lần 2 :
Tiêu chí Tỉ lệ học sinh
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
16
0
100
300
200
400
1980
1985
1990
1995
1997
1998
0
100
300
200
400
Diện tích cây trồng (nghìn ha)
Sản lượng (nghìn tấn)
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010

Tổng
cộng 138 82
59.
4 34 24.6 22
15.
9 71 51.4
Khảo sát lần 3 :
Tiêu chí Tỉ lệ học sinh
Lớp TSHS
Xác định và
vẽ đúng biểu
đồ
Xác định và
vẽ sai biểu
đồ
Chưa xác
định dạng
biểu đồ
Điểm khá,
giỏi
SL % SL % SL % SL %
9.1 36 30 83.3 4
11.
1 2 5.6 24 66.7
9.2 31 28 90.3 2 6.5 1 3.2 21 67.7
9.3 34 29 85.3 2 5.9 3 8.8 22 64.7
9.4 37 31 83.8 3 8.1 3 8.1 18 48.6
Tổng
cộng 138 118 85.5 11 8.0 9 6.5 85 61.6
Qua bảng thống kê kết quả khảo sát cho thấy : Trong các bài tập về vẽ

- Ngày nay, giáo viên cũng có thể áp dụng công nghệ thông tin để rèn
kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh trên máy tính. Vì vậy giáo viên không
ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, đặc biệt học tập bồi dưỡng về
ứng dụng công nghệ thông tin trong bài giảng và trong việc rèn luyện kỹ
năng vẽ biểu đồ cho học sinh.
2.Hướng phổ biến, áp dụng của đề tài :
Đề tài “ Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 trường THCS Thị
Trấn” có thể phổ biến cho giáo viên giảng dạy Địa lí cùng đơn vị, giáo viên
trong huyện. Nhằm trao đổi kinh nghiệm góp phần nâng cao chất lượng
giảng dạy.
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
18
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
3. Hướng nghiên cứu tiếp của đề tài :
Trên cơ sở nghiên cứu đề tài “ Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9
trường THCS Thị Trấn”, tôi sẽ tiếp tục ứng dụng và nghiên cứu hướng dẫn
học sinh ở học kì II. Do hiện nay khoa học kĩ thuật đang phát triển nhanh
chóng, nhiều phần mềm điện tử có thể đưa vào giảng dạy đem lại hiệu quả
lớn, tôi dự định chọn đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin hướng dẫn học
sinh vẽ biểu đồ hình tròn ở lớp 9.1, trường THCS Thị Trấn ”
MỤC LỤC
Trang
A. Mở đầu
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
19
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Đối tượng nghiên cứu
3. Phạm vi nghiên cứu……………………………………….
4. Phương pháp nghiên cứu

TIỆN TRỰC QUAN ĐỊA LÍ 9”
Họ và tên tác giả : Nguyễn Quốc Vũ
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
20
Giải pháp: Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ Địa lí 9 2009 - 2010
Đơn vị công tác : Trường THCS Thị Trấn, Bến Cầu, Tây Ninh
1. Lý do chọn đề tài :
 Đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học.
2. Đối tượng, phương pháp
 Đối tượng : Học sinh khối 9, trường THCS Thị Trấn, Bến Cầu,
Tây Ninh.
 Phương pháp :
 Phương pháp đọc tài liệu
 Phương pháp điều tra
 Phương pháp đàm thoại
 Phương pháp toán học
3. Đề tài đưa ra giải pháp mới :
 Nghiên cứu và thực nghiệm các bước hướng dẫn học sinh khai
thác tốt phương tiện trực quan địa lí 9. Từ đó rút ra quy trình sử
dụng bản đồ, tranh ảnh, băng hình … có hiệu quả nhất.
4. Hiệu quả ứng dụng
 Giúp học sinh có kĩ năng khai thác tốt phương tiện trực quan
môn địa lí, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
5. Phạm vi áp dụng
 Áp dụng cho học sinh khối 9
 Áp dụng cho học sinh toàn trường và các trường trong huyện
Tây Ninh, ngày 16 tháng 3 năm 2009
Người thực hiện

Nguyễn Quốc Vũ
* Xếp loại:……………………………………
Người thực hiện : Nguyễn Quốc Vũ
22