SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẢI DƯƠNG
*****
TÊN SÁNG KIẾN :
HƯỚNG DẪN HỌC SINH
SỬ DỤNG ÁT LÁT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG HỌC TẬP
ĐỊA LÍ LỚP 12
MÔN: ĐỊA LÍ
KHỐI LỚP 12

NHẬN XÉT CHUNG: ĐIỂM THỐNG NHẤT
Bằng số:
Bằng chữ:
Giám khảo số 1:
Giám khảo số 2:
NĂM HỌC 2008-2009
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẢI DƯƠNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN HỌC SINH
SỬ DỤNG ÁT LÁT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG HỌC TẬP
ĐỊA LÍ LỚP 12
MÔN: ĐỊA LÍ
NĂM HỌC 2008-2009

giảng dạy nâng cao hiệu quả. Việc sử dụng Atlat để dạy kênh hình là vấn đề tuy
không mới lạ nhưng cũng không ít khó khăn, song lại rất hấp dẫn học sinh và
đem lại hiệu quả cao. Giúp cho học sinh chủ động tiếp thu những kiến thức theo
nội dung bài học, ít phải ghi nhớ máy móc mà hiệu quả cao.
Hiện tại còn một số giáo viên chưa chú trọng sử dụng Atlat trong việc
giảng dạy Địa lí, không hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat nên chưa nắm được
vai trò của Atlat trong việc giảng dạy môn Địa lí, nên hiệu quả thấp.
Có học sinh khi đi thi học sinh giỏi huyện rất loay hoay không biết sử
dụng Atlat như thế nào để tìm ra các số liệu dùng cho bài làm, trong khi các tư
liệu đó đã có sẵn trong Atlat.
Đối với học sinh lớp 12 các em đã sử dụng Atlat để học tập Địa lí từ cấp
II, vì vậy việc hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat một cách thành thạo là việc làm
rất quan trọng và cần thiết, tạo thói quen làm việc độc lập, sáng tạo cho các em.
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi đã lựa chọn đề tài này để nghiên cứu
và thực nghiệm trong quá trình giảng dạy, đến nay đã thu được những kết quả
khả quan, đồng thời rút ra được một số kinh nghiệm xin trao đổi cùng các bạn
đồng nghiệp để cùng nhau tìm ra phương pháp dạy học môn Địa lí đạt kết quả
cao hơn.
PHẦN II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH RÈN LUYỆN CÁC
KỸ NĂNG CHO HỌC SINH
I - TẦM QUAN TRỌNG CỦA ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG VIỆC GIẢNG DẠY
VÀ HỌC TẬP MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12.
1. Bố cục của Atlat Địa lí Việt Nam do nhà xuất bản Giáo dục phát hành
năm 2006 có thể khái quát như sau:
a/ Bản đồ chung bao gồm các bản đồ: Hành chính, hình thể, địa chất
khoáng sản, khí hậu, đất, thực vật và động vật, các miền tự nhiên, dân số.
b/ Bản đồ dùng cho các ngành kinh tế : Nông nghiệp chung, nông nghiệp,
lâm nghiệp và thuỷ sản, công nghiệp chung, công nghiệp, giao thông, thương
mại, du lịch.

các bài ở nhiều khối lớp khác nhau như lớp 8; lớp 9 và cả các lớp của THPT.
Nhưng trong từng bài cụ thể mức độ khai thác, sử dụng Atlat không giống nhau.
Đối với học sinh lớp 12, đòi hỏi kỹ năng sử dụng Atlát phải thành thạo và được
rèn luyện một cách thường xuyên qua từng tiết học.
Trong chương trình Địa lí lớp 12 có bài chỉ cần sử dụng một trang bản đồ
trong Atlat, nhưng cũng có bài phải sử dụng nhiều trang bản đồ khác nhau, song
lại có trang Atlat dùng để dạy và học được nhiều bài. Vì vậy khi giảng dạy Địa lí
lớp 12 ta nên tích cực rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng Atlat để các em
biết cách khai thác kiến thức qua từng trang bản đồ của Atlat là rất cần thiết để
các em vận dụng lâu dài sau này.
II – PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN CÁC KỸ NĂNG CHO HỌC SINH :
1 - Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm hiểu các nội dung trong bản đồ của Atlat
để rút ra đặc điểm của các yếu tố tự nhiên, xã hội.
Muốn tìm hiểu được nội dung của mỗi bản đồ, biểu đồ thì việc hiểu các
ngôn ngữ của nó là việc hết sức quan trọng. Trong Atlat ngôn ngữ được dùng là
những quy định thống nhất, chính xác về mầu sắc, ký hiệu, tỷ lệ của bản đồ
Ngay từ trang đầu tiên của Atlat, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu
và nắm vững các quy ước ở mục chú giải để có thể đọc nhanh, đúng bản đồ và
từ đó phân tích chính xác hơn. Giáo viên yêu cầu các em thuộc càng nhiều ký
hiệu càng dễ học tập.
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh khi đọc bất cứ một bản đồ nào phải
đọc :
- Tên bản đồ trước để hình dung ra nội dung của bản đồ.
- Đọc phần chú giải để hiểu rõ các kí hiệu được dùng cho bản đồ đó.
- Sau đó sẽ tìm hiểu các kiến thức liên quan đến bài học được thể hiện
trên bản đồ, biểu đồ trong Atlat. Từ đó rút ra những nhận xét về các yếu tố của
tự nhiên và xã hội theo từng nội dung của bài học.
2- Khai thác bản đồ, biểu đồ trong Atlat để rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm
hiểu kiến thức địa lí về dân cư.
Thí dụ:

với việc phát triển các cây công nghiệp dài ngày như : chè, cà fê, cao su, hồ
tiêu… Đồng thời phản ánh tài nguyên sinh vật phong phú và đa dạng. Bên cạnh
đó có thể tìm hiểu tài nguyên nước rất phong phú của nước ta do có hệ thống
sông ngòi chằng chịt và nhiều đầm hồ.
+ Bản đồ trang 7 : Nói lên đặc điểm của nhân tố khí hậu của nước ta
(Lượng mưa, nhiệt độ) phân hoá từ Bắc vào Nam. Các loại gió mùa hoạt động
trên lãnh thổ nước ta.
+ Bản đồ trang 6: Giúp cho học sinh tìm hiểu về tài nguyên khoáng sản
của nước ta để phát triển công nghiệp.
+ Bản đồ khái quát chung về nông nghiệp trang 13 (Dạy bài 21): Học
sinh tìm hiểu được hiện trạng sử dụng đất, sự phân vùng nông nghiệp của nước
ta.
Qua biểu đồ học sinh có thể lập được bảng giá trị sản xuất các ngành
nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản qua các năm (đơn vị: tỷ đồng)
Năm Nông nghiệp Lâm nghiệp Thuỷ sản Tổng sản
lượng
1990 61818 4969 8135 79922
1995 82307 5034 13524 100865
2000 112112 5902 21777 139791
Nhìn bảng số liệu học sinh có thể phát hiện được sự tăng trưởng của các
ngành qua các năm đó.
+ Bản đồ trang 14 Atlat học sinh tìm hiểu và phát hiện:
- Ngành trồng trọt : Tổng diện tích trồng lúa và hoa màu (diện tích trồng
cây lương thực), diện tích trồng cây công nghiệp mà học sinh có thể tìm trên bản
đồ.
Như vậy từ nội dung sách giáo khoa kết hợp đọc bản đồ trong Atlat, học
sinh nhận thức sâu hơn, rộng hơn những nội dung các em học sinh cần lĩnh hội,
đỡ phải ghi nhớ máy móc, không cần học thuộc lòng những kiến thức mà có thể
tìm ngay trong bản đồ, giúp cho học sinh hoạt động trí tuệ hợp lý hơn.
- Ngành chăn nuôi : Dựa vào kỹ năng sử dụng Atlat như trên, học sinh sử

luyện kim, điện tử - tin học, hoá chất, công nghiệp hàng tiêu dùng, công nghiệp
thực phẩm…
d-Thí dụ 4: Sử dụng Atlat để học sinh tìm hiểu tình hình hoạt động các
ngành dịch vụ nước ta:
+ Phân tích bản đồ, biểu đồ trang 18, 19, 20 học sinh nhận thức được sự
phân bố và phát triển của các loại hình dịch vụ trong nền kinh tế quốc dân:
- Mạng lưới giao thông và đầu mối giao thông vận tải chính ở nước ta,
mối quan hệ giữa ngành giao thông vận tải với các ngành kinh tế khác.
Giao thông đường bộ ngày càng phát triển.
Giao thông đường thuỷ, đường sắt vận chuyển khối lượng hàng hoá cao.
Tuyến đường bay trong nước, quốc tế ngày càng phát triển.
- Các hoạt động thương mại như : Nội thương (Biết được số người kinh
doanh, hàng hoá bán lẻ qua các năm …), ngoại thương (Cơ cấu giá trị các mặt
hàng xuất khẩu giữa công nghiệp – nông nghiệp – thuỷ sản và tỷ trọng các mặt
hàng nhập khẩu so với xuất khẩu).
- Vai trò của ngành du lịch rất quan trọng trong cơ cấu kinh tế nước ta,
tiềm năng to lớn của ngành du lịch được thể hiện qua các trung tâm du lịch quốc
gia, vùng, các điểm du lịch trong cả nước, số lượng khách du lịch và doanh thu
từ du lịch từ năm 1990 đến năm 2000. Cơ cấu khách du lịch quốc tế với Việt
Nam năm 1996, năm 2000.
Tài nguyên du lịch phong phú của nước ta như: Di sản văn hoá thế giới,
di sản lịch sử cách mạng, di tích lịch sử cách mạng, các làng nghề truyền
thống…
+ Phân tích bản đồ trang 21– biểu đồ học sinh nắm được:
- Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của vùng
Trung du và miền núi Bắc Bộ. Từ đó có thể so sánh được đặc điểm tài nguyên
của hai tiểu vùng Đông Bắc & Tây Bắc.
- Thấy được mối liên hệ: sự phân bố tài nguyên thiên nhiên và hình thành
khu công nghiệp, GDP của vùng Trung du miền núi phía Bắc so với cả nước, sự
phân bố các trung tâm công nghiệp lớn của vùng. Các ngành công nghiệp trọng

- Sau đó dựa vào bản đồ để phát hiện được các tiềm năng, các thế mạnh
kinh tế của vùng đó.
Thí dụ:
a/ Vùng Đồng bằng sông Hồng

:
+ Xác định quy mô của vùng (Bản đồ trang 21) phía Bắc và phía Tây giáp
vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ. Phía Nam giáp vùng Bắc Trung Bộ, phía
Đông giáp biển Đông.
+ Từ đó rút ra ý nghĩa của vị trí địa lí trong việc phát triển kinh tế của
vùng:
- Đây là vùng kinh tế trọng điểm, thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa
nước, công nghiệp, giao thông vận tải đi các nơi trong nước. Đồng thời ngành
thuỷ - hải sản có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển. Bên cạnh đó ngành giao
thông đường bộ, đường thuỷ, đường biển, đường hàng không đều phát triển
thuận lợi. Ngành du lịch cũng có rất nhiều tiềm năng.
- Về khí hậu trong vùng là nhiệt đới gió mùa, có đủ bốn mùa: xuân, hạ,
thu , đông. Mùa nóng có gió mùa Đông Nam từ biển thổi vào đem theo nhiều
hơi nước gây mưa nhiều thuận lợi sản xuất nông nghiệp. Nhưng kèm theo bão lũ
ảnh hưởng đến sản xuất. Mùa lạnh có gió mùa Đông Bắc lạnh và khô giúp ta
trồng được các cây ôn đới, nhưng cũng gây những khó khăn lớn như sương
muối .
- Tình hình phân bố dân cư của vùng (Sử dụng bản đồ dân số trang
11Atlat) để nhận thức được : Đồng bằng sông Hồng có dân số đông nhưng phân
bố không đều, nơi đông dân nhất là Thủ đô Hà Nội .
* Tóm lại đây là vùng kinh tế phát triển toàn diện có nền nông nghiệp,
công nghiệp, dịch vụ đều phát triển mạnh.
b/Vùng Đồng bằng sông Cửu Long
+ Sử dụng trang 24 Atlat : Xác định quy mô, ranh giới của vùng :
- Phía Bắc giáp Cam Pu Chia, phía Tây Nam là vịnh Thái Lan, phía Đông

vùng, phát triển về ngư nghiệp: nuôi trồng và khai thác thuỷ hải sản, lâm nghiệp
phát triển, chăn nuôi gia súc lớn . Thế mạnh về phát triển du lịch của vùng.
d/ Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
+ Phân tích vị trí địa lí, các thế mạnh của vùng: Sử dụng bản đồ trang 21
Atlat để rút ra nhận xét về quy mô lãnh thổ và đặc điểm tự nhiên, ý nghĩa của vị
trí địa lí trong việc phát triển kinh tế công - nông nghiệp - dịch vụ của vùng.
+ Dùng bản đồ “khoáng sản” trang 6 Atlat để phát hiện thế mạnh về tài
nguyên khoáng sản của vùng.
+ Sử dụng bản đồ trang 21 Atlat để thấy rõ thế mạnh thuỷ điện của vùng
rất lớn.
+ Phân tích các bản đồ vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ và các trang
bản đồ về khí hậu, đất đai để tìm hiểu sự phát triển của cây công nghiệp, cây
dược liệu, rau màu, cây ăn quả cận nhiệt đới và ôn đới, chăn nuôi gia súc lớn
của vùng.
đ/ Vùng Tây Nguyên
Muốn nêu rõ những thuận lợi và khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế
xã hội của vùng đối với sự phát triển kinh tế, ta cần hướng dẫn học sinh sử dụng
các trang bản đồ trong Atlat như:
+ Bản đồ trang 23 để xác định vị trí của vùng, cây công nghiệp nêu bật
thế mạnh phát triển cây công nghiệp của vùng.
+ Bản đồ trang16 (hình 37.2 SGK trang 171 lơp 12) phát hiện thế mạnh
thuỷ điện của vùng.
e/ Vùng kinh tế Đông Nam Bộ
+ Phân tích vị trí lãnh thổ vùng trang 24 , phát triển tổng hợp kinh tế biển
của vùng thì việc sử dụng Atlat là cần thiết và quan trọng:
+ Bản đồ trang 14 tìm hiểu nông nghiệp để nhận xét về tình hình phát
triển nông nghiệp của vùng nổi bật là cao su, hồ tiêu, cây ăn quả
+ Bản đồ trang 16 tìm hiểu đặc điểm phát triển công nghiệp của vùng đặc
biệt là khai thác dầu mỏ và khí đốt.
* Tóm lại Khi phân tích tình hình phát triển kinh tế - xã hội mỗi vùng

theo từng bài cụ thể ta có thể sử dụng một hay nhiều trang bản đồ để phục vụ
cho việc tìm kiếm thông tin thật khoa học, chính xác.
Việc rèn luyện kỹ năng sử dụng Atlat cho học sinh lớp 12 là rất quan
trọng và hết sức cần thiết. Đây không những là phương tiện tìm hiểu kiến thức
và còn phát huy được trí lực học sinh đồng thời kích thích học sinh say mê học
tập môn Địa lí vì nó rất hấp dẫn tính tò mò, ham hiểu biết của học sinh .
III - KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
Qua quá trình thực nghiệm rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng Atlat
ở lớp 12A3, đối chiếu với lớp 12A4 là lớp chưa áp dụng chuyên đề này, qua các
lần đã kiểm tra cùng một nội dung trong cùng thời gian. Thí dụ đợt kiểm tra cuối
học kỳ I vừa qua, do được thường xuyên luyện tập nên học sinh lớp 12A3 biết
cách phân tích các trang bản đồ do đó kết quả đạt 2 lớp có khác nhau:
LỚP SỐ BÀI
KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
Khá - Giỏi Trung bình Yếu
SL % SL % SL %
12A3 40 30 75 10 25 0 0
12A4 40 20 50 18 45 2 5
Những năm học trước học sinh phải ghi nhớ nhiều học thuộc lòng nhiều
nhưng khi làm bài kết quả thấp. Phương pháp sử dụng kênh hình trong giảng
dạy Địa lí chắc chắn là phương pháp tiếp cận kiến thức hợp lý nhất, rèn luyện tư
duy nhận thức cho học sinh tốt hơn. Qua thực nghiệm các tiết học theo kênh
hình diễn ra hào hứng và hấp dẫn hơn, lôi cuốn học sinh nhiều hơn, phù hợp với
tâm lý tuổi trẻ ưa tìm tòi khám phá những điều mới lạ .
IV: BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Qua áp dụng đề tài tôi đã rút ra được những bài học thiết thực như sau:
1- Khi hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat để phân tích cần đảm bảo những
yêu cầu sau:
- Sử dụng những bản đồ phải có nội dung phù hợp với kiến thức cần tìm
hiểu trong bài .

thức được các nội dung trong bản đồ không những chỉ là phương tiện trực quan
sinh động mà còn là bản mật mã ẩn chứa trong đó nhiều điều mới lạ, mang tính
hấp dẫn tuổi trẻ mà ngôn ngữ của nó là: các quy ước, ký hiệu, mầu sắc, và cả
hình dáng kích thước của cả nước, một khu vực, một vùng lãnh thổ. Giúp các
em nắm bài nhanh, hiểu bài sâu sắc hơn.
- Trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học, đòi hỏi giáo viên phải
luôn luôn cải tiến các phương pháp giảng dạy so với các phương pháp trước đây,
để tăng tính hấp dẫn với học sinh. Ngược lại, nếu giáo viên chỉ trình bày theo
kiểu thuyết trình, vừa mệt thầy, học sinh không thích nghe, hay mất trật tự,
không thúc đẩy tính độc lập sáng tạo của trò, hiệu quả bài dạy thấp.
II. Kiến nghị:
1. Do giá thành Atlat còn cao so với học sinh ở vùng nông thôn, các em
chưa mua đủ Atlat để học tập nên mỗi trường cần mua tối thiểu từ 10 – 15
quyển đưa vào thư viện, cho học sinh sử dụng trong việc hoạt động nhóm, nhằm
nâng cao hiệu quả dạy và học.
2. Các thầy cô giáo cần tích cực hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat để học
tập môn Địa lí đạt hiệu quả cao.
3 – Phòng Giáo dục nên tổ chức các chuyên đề về sử dụng Atlat cho giáo
viên dạy môn Địa lý ở các trường, trao đổi, đúc rút kinh nghiệm để việc sử dụng
Atlat có hiệu quả hơn.
Trên đây là một số việc làm và những suy nghĩ về cách sử dụng Atlat của
tôi để giúp học sinh học tập môn Địa lí lớp 12 bước đầu đã có hiệu quả, xin trình
bày để tham khảo, có thể còn những khiếm khuyết không thể tránh khỏi, rất
mong các bạn đồng nghiệp góp ý để cùng nhau tìm ra phương pháp giảng dạy sử
dụng Atlat mang lại hiệu quả cao hơn.
Tôi xin chân thành cám ơn !

TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS -THPT.
(Nhà xuất bản Giáo dục)

4- Phân tích bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam để rút ra nhận định về tình hình
phát triển kinh tế của các vùng kinh tế Việt Nam
5- Rèn luệ kỹ năng sử dụng hình ảnh trong Atlat để khắc sâu kiến thức của bài
học.
III - Kết quả thực nghiệm
IV - bài học kinh nghiệm
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I - Kết luận
II- Kiến nghị