ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC
KHOA LỊCH SỬ

BÀI TIỂU LUẬN
Học phần: LỊCH SỬ BÁO CHÍ VIỆT NAM
Nhóm: 2
Đề tài: VAI TRÒ CỦA HỒ CHÍ MINH VỚI BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM
Giáo viên hướng dẫn
NGUYỄN CHÍ KIẾM
Sinh viên thực hiện
ĐÀM XUÂN KIÊN
Huế, tháng 12 năm 2012
Bác Hồ Không chỉ là nhà cách mạng kiệt xuất, lãnh
tụ kính yêu của dân tộc, Hồ Chí Minh còn là cây
bút xuất sắc cả trên lĩnh vực báo chí và văn học.
Người cũng là nhà báo cách mạng đầu tiên, hoạt động
báo chí của Người không chỉ bắt đầu từ khi khai
sinh báo chí cách mạng bởi tờ Thanh niên
(1925), mà trước đó khi còn ở Pháp, Người đã viết
cho tờ Le Paria, Humanité với tư cách là
người cộng sản của Quốc tế Cộng sản. Người
không chỉ là một nhà báo xuất sắc với một phong cách chính luận mang tính chiến đấu
cao và nhiều màu sắc uyển chuyển; phong phú hiện thực và chiều sâu văn hóa, mà còn là
người làm báo tài ba, với một nghệ thuật tuyên truyền tài giỏi. Từ các thể tài cổ điển tới
hiện đại, từ thơ ca đến tác phẩm chính luận, Người đều có sự vận dụng nhuần nhuyễn, tạo
nên những tác phẩm đặc sắc. Bác đã sử dụng ngòi bút như một vũ khí sắc bén, trở thành
“đòn xoay chế độ”. Nói về nghề báo, Người cho rằng: “Cán bộ báo chí cũng là một chiến
sỹ cách mạng. Trang giấy, cây bút là vũ khí sắc bén của họ”.
Báo chí cách mạng Việt Nam giai đoạn 1925-1945 có hai tờ báo ra đời ở hai thời điểm
khác nhau, có vai trò quan trọng cho cách mạng Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giải

trẻ tuổi như Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, Lê Hồng Phong đứng ra thành lập nhóm Tâm
Tâm xã với mục đích "hợp sức mọi người, lấy ý kiến tập thể, dũng cảm tiến lên, đem lại
cho mọi người cái nhân quyền bị cướp mất và mưu cầu hạnh phúc cho quốc dân". Tiếng
bom Sa Điện của thanh niên Phạm Hồng Thái nhằm vào tên Méc-lanh, Toàn quyền Đông
Dương gian ác như báo hiệu bước vào một giai đoạn đấu tranh mới.
Thời gian này Nguyễn ái Quốc đang ở Liên Xô. Trước tình hình đó Quốc tế Cộng sản
liền cử Người về cơ sở cách mạng ở Quảng Châu (Trung Quốc) để trực tiếp chỉ đạo.
Tháng 6/1925 Người lựa chọn một nhóm chiến sĩ trẻ tuổi trong tổ chức Tâm Tâm xã để
thành lập một đoàn thể cách mạng có xu hướng mác-xít. Đó là Việt Nam Thanh niên
Cách mạng Đồng chí hội. Theo sáng kiến của Nguyễn ái Quốc, Tổng bộ Việt Nam Thanh
niên Cách mạng Đồng chí hội xuất bản tờ báo Thanh niên, làm cơ quan tuyên truyền
đường lối, mục đích và chương trình hành động của Hội. Ngày 21/6/1925 số 1 báo Thanh
niên ra đời, và ngày này được coi là ngày khai sinh ra báo chí cách mạng Việt Nam. Tờ
Thanh niên là tờ báo cách mạng đầu tiên bởi nó là tiếng nói của một tổ chức cách mạng
vô sản, do một chiến sĩ cộng sản của giai cấp vô sản sáng lập, và một điều quan trọng nữa
là báo chí cách mạng Việt Nam bắt đầu hoạt động theo quan điểm hoạt động báo chí của
Lênin: "Báo chí là người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể và tổ chức tập thể".
Trong thời kỳ đầu ra báo, Nguyễn ái Quốc kiêm Tổng biên tập báo, trực tiếp chỉ đạo, trực
tiếp viết những bài quan trọng, ngoài ra còn sửa bài, vẽ tranh minh họa. Nội dung chủ
yếu của tờ Thanh niên tập trung vào một số điểm cơ bản: "Khơi sâu lòng căm thù quân
cướp nước của nhân dân; học tập lịch sử trong nước và trên thế giới làm thế nào để đưa
cách mạng Việt Nam đến thắng lợi triệt để; tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tập hợp
lực lượng và xây dựng tổ chức để đi đến thành lập một chính đảng có đủ sức mạnh để
lãnh đạo quần chúng nhân dân làm cách mạng", và 5 năm sau năm 1930 điều đó đã trở
thành hiện thực.
Dưới sự chỉ đạo của Nguyễn Ái Quốc, báo Thanh niên đã giới thiệu cho nhân dân ta một
con đường cách mạng, một phương pháp làm cách mạng và một kiểu con người cách
mạng mới. Tờ báo trang bị cho chúng ta một tư duy triết học mới. Một thế giới quan,
nhân sinh quan mới bắt đầu thâm nhập vào Việt Nam. Tờ báo đã tích cực tuyên truyền
một con đường cách mạng mới, đó là sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong

làm việc lớn. Báo còn hướng dẫn cách thức tổ chức, phương hướng hoạt động của các
đoàn thể trong Mặt trận Việt Minh, theo mục đích đường lối mà Đảng đã đề ra.
 Nghệ thuật tuyên truyền
Như trên đã trình bày, hai tờ báo ra đời ở hai thời điểm vô cùng quan trọng của cách
mạng Việt Nam đều do Nguyễn Ái Quốc sáng lập, trực tiếp chỉ đạo và trực tiếp làm trong
giai đoạn đầu. Hai tờ báo đều xuất bản bí mật, viết bằng bút thép, in thô sơ. Hơn thế nữa,
nghệ thuật tuyên truyền của hai tờ báo đều mang đậm phong cách của Người.
Trước hết, nghệ thuật tuyên truyền được thể hiện rõ ở phong cách ngôn ngữ. Đó là cách
viết ngắn gọn, giản dị, dễ hiểu đậm đà tính dân tộc nhưng rất hiện đại, có sức cảm hóa,
thuyết phục đối với người đọc, nhất là quần chúng cách mạng. Người thường sử dụng
những con số, sự việc cụ thể để minh chứng, từ đó khái quát vấn đề cho nên bài viết
không những mang tính lý luận, chính trị cao mà còn có giá trị xác thực của thông tin. Tố
cáo sự bóc lột dã man của thực dân Pháp, trên báo Thanh niên Người viết:"Năm 1925,
Tây nó chở mất của ta 1.319.648.916 kg gạo, chỉ tiền thuê xuất cảng đã đến 4.609.933
đồng 84 xu”. Người kêu gọi: “Đồng bào ơi! Quyền tự do là giời cho mình, người mà
không được tự do thà rằng chết. Tỉnh dậy, tỉnh dậy, đập vỡ cái lồng Tây nó nhốt mình đi.”
Tố cáo Nhật và kêu gọi đồng bào đoàn kết, báo Việt Nam Độc lập viết: “Đồng bào ta
đã bị Pháp bóc lột chẳng kém gì Nhật bóc lột dân Cao Ly. Nay lại bị Nhật bóc lột nữa.
Một cổ hai tròng sống làm sao được? Muốn sống thì phải mau mau đoàn kết lại đánh
đuổi Pháp Nhật giành lấy quyền độc lập tự do”. Tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin và
đường lối chủ trương của giai cấp vô sản làm cách mạng được báo Thanh niên giải thích
cặn kẽ: "Làm cách mạng là biến đổi từ cái xấu thành cái tốt, là tổng hợp những hành
động nhờ đó mà một dân tộc bị áp bức trở nên mạnh. Cách mạng phải trải qua hai thời
kỳ, hủy diệt và xây dựng".
Nghệ thuật tuyên truyền còn được thể hiện ở chỗ hai tờ báo này đã sử dụng nhiều thể loại
báo chí như tin, bài phản ánh, bình luận, xã luận các vấn đề trong nước và quốc tế. Đặc
biệt đã sử dụng nhiều hình thức để chuyển tải nội dung tuyên truyền có hiệu quả cao như
văn vần, thơ ca, các tranh vẽ minh họa. Điều này được thể hiện sinh động trên báo Việt
Nam Độc lập. Trên mỗi số báo thường có hai câu văn vần làm tiêu đề cho nội dung tuyên
truyền của số báo, như số đầu tiên, số 101 là: Nhiễu điều phủ lấy giá gương, Người trong

Người, báo chí chúng ta chỉ có một đề tài xuyên suốt là: “Chống thực dân đế quốc, chống
phong kiến địa chủ, tuyên truyền cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”. Để thực hiện
được nội dung đó, báo chí cách mạng phải có tính chiến đấu với tính cách là biểu hiện
cao nhất của tính đảng, là bản chất, là tiêu chí cao nhất của báo chí cách mạng. Điều đó
trước hết thể hiện ở đường lối chính trị của tờ báo. Báo chí thực chất là hoạt động chính
trị, thông tin trên báo chí quan trọng nhất là thông tin chính trị. Theo Người, báo chí là
công cụ đấu tranh giai cấp, là vũ khí đấu tranh cách mạng. Tính tư tưởng cách mạng của
báo chí quyết định chất lượng, tác dụng của báo chí. Để bảo đảm tính tư tưởng, tính đảng
của báo chí thì trong đó phải thể hiện được tính chiến đấu, tính giáo dục và tính quần
chúng của báo chí. Người nói: “Đối với bản thân báo chí, bản thân người làm báo cũng
phải có tính chiến đấu mới làm báo tốt được. Viết một bài báo mà loại được những yếu tố
cá nhân cũng là một cuộc đấu tranh”. Báo chí phải biểu thị rõ ràng sự nhiệt tình ủng hộ
hay phản đối một quan điểm, một vấn đề, một sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội nào đó khi
trong xã hội còn đấu tranh giai cấp. Người khẳng định: “Đối với những người viết báo
chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén - bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần
chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc
đứng đầu là đế quốc Mỹ, vì độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới” .
Tất nhiên yêu cầu, đòi hỏi của sự nghiệp cách mạng là một cơ sở khác đương nhiên để
Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định nhiệm vụ, chức năng của báo chí. Xã hội và cùng với nó
là so sánh lực lượng giữa cách mạng và phản cách mạng luôn thay đổi, đòi hỏi Đảng phải
tùy thuộc hoàn cảnh, điều kiện cụ thể để đưa ra các nhiệm vụ cho báo chí cách mạng.
Muốn hoàn thành những nhiệm vụ của mình, báo chí cách mạng phải có những nguyên
tắc chỉ đạo nhất quán của nó. Nguyên tắc đó là gì? Bác Hồ khẳng định: “Chính trị phải
làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được. Cho nên các báo
chí của ta đều phải có đường lối chính trị đúng”. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc
nhở những người làm báo, khi viết phải trả lời rõ: “Viết cho ai xem? Viết để làm gì?; “Vì
ai mà viết? Mục đích viết làm gì?”. Những câu hỏi Người đặt ra chính là đòi hỏi báo chí
phải xác định rõ đối tượng tiếp nhận thông tin. Việc xác định đó nhằm hình thành phương
pháp sáng tạo phù hợp cho nhà báo.Người chỉ rõ: “Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân
chúng” (5). Vì vậy, cách viết bài báo phải đơn giản, dễ hiểu, ngôn ngữ phải trong sáng,

chúc mừng và nói chuyện về kinh nghiệm làm báo của mình: “Kinh nghiệm của Bác là
kinh nghiệm ngược, Bác học viết báo Pháp trước, rồi học viết báo Trung Quốc, rồi sau
mới học viết báo Việt Nam”. Nói là học, nhưng Bác không qua một trường lớp đào tạo
nào, Người nói: “Còn học, thì một là học trong đời sống của mình, hai là học ở giai cấp
công nhân. Lúc ở Pháp, tuy biết nhiều tội ác của thực dân Pháp, nhưng không biết làm
thế nào để nêu lên được. Một đồng chí công nhân ở Toà báo Đời sống thợ thuyền (Lavie
ouvrière) cho biết, báo ấy có mục tin vắn, mỗi tin chỉ năm, ba dòng và bảo Bác có tin tức
gì thì cứ viết, đồng chí ấy sẽ sửa lại cho. Từ đó, ngoài những giờ lao động, Bác bắt đầu
viết những tin rất ngắn. Mỗi lần viết làm hai bản, một bản đưa cho báo, một bản thì giữ
lại. Lần đầu tiên thấy tin đã được đăng thì rất sung sướng. Mỗi lần có tin được đăng, Bác
đều đem tin đã đăng so với nguyên bản xem sai ở chỗ nào. Về sau đồng chí ấy bảo Bác
cố viết dài thêm vài dòng nữa, rồi lại vài dòng nữa cứ thế kéo dài đến 15-20 dòng, rồi
đến cả một cột dài. Lúc đó, đồng chí ấy lại bảo: Thôi bây giờ phải viết rút ngắn lại, cũng
những việc như vậy, nhưng phải viết cho rõ, cho gọn”.
Bác Hồ làm việc với báo Sự thật tại Việt Bắc.
Một lần đến thăm Trường Đảng cao cấp Nguyễn ái Quốc, Bác nói với các cán bộ, phóng
viên được cử đi học: “Các chú phải nhớ là viết cho ai, viết cái gì, nhằm mục đích gì. Phải
viết cho dân hiểu để dân làm, phải nghe lời phê bình hằng ngày của dân. Đừng cậy mình
nhiều chữ rồi dài dòng văn tự, chẳng ai hiểu các chú nói và viết cái gì, rồi lại cho là đàn
gảy tai trâu”.
Xuất phát từ mục đích hoạt động của báo chí cách mạng là vì dân và từ vai trò to lớn của
báo chí đối với xã hội, Người nhắc nhở những người làm báo: “Không biết rõ, hiểu rõ,
chớ nói, chớ viết.
Khi không có gì cần nói, không có gì cần viết, chớ nói, chớ viết càn”. Để báo chí luôn là
diễn đàn của nhân dân, Người khẳng định: “Một tờ báo không được đại đa số dân chúng
ham muốn thì không xứng đáng là một tờ báo, và không riêng gì viết sách, viết báo, mà
công tác gì muốn làm tốt đều phải coi trọng ý kiến của nhân dân”.
Cũng là để bảo vệ quyền lợi của nhân dân, nên với Hồ Chí Minh, báo chí không chỉ là
tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể, tổ chức tập thể; mà còn là vũ khí sắc bén chống lại
mọi biểu hiện phản động, tiêu cực đi ngược lại quyền lợi của nhân dân, của đất nước

việc, với chính “đứa con tinh thần” của mình và phải chịu trách trước công chúng. Trong
thư Bác gửi lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng, Người viết: “Muốn viết báo khá thì cần:
1. Gần gũi dân chúng, cứ ngồi trong phòng giấy mà viết thi không thể viết thiết thực.
2. Ít nhất cũng phải biết một thứ tiếng nước ngoài để xem báo nước ngoài mà học kinh
nghiệm.
3. Khi viết xong một bài, tự mình phải xem lại ba bốn lần, sửa chữa lại cho cẩn thận. Tốt
hơn nữa, là đưa nhờ một vài người ít văn hóa xem và hỏi họ những câu nào, chữ nào
không hiểu thì sửa lại cho dễ hiểu.
4. Luôn luôn gắng học hỏi, luôn luôn cầu tiến bộ ”.
Trong bài nói chuyện tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam ngày 8-9-1962,
Bác chia sẻ về kinh nghiệm làm báo “Kinh nghiệm của tôi là thế này: Mỗi khi viết một
bài báo, thì đặt câu hỏi:
“1. Viết cái gì? Viết những cái hay, cái tốt của dân ta, của bộ đội ta, của bạn bè ta. Đồng
thời để phê bình khuyết điểm của chúng ta, của cán bộ, nhân dân, bộ đội.
2. Viết cho ai? Viết cho công-nông-binh, viết cho mọi tầng lớp người Việt Nam, không
phân biệt già trẻ, nam nữ, tôn giáo, đảng phái.
3. Viết để làm gì? Viết để tuyên truyền, để giác ngộ, để đoàn kết, để thức tỉnh quần
chúng.
4. Viết thế nào? Viết phải gọn gàng, sáng sủa, mạch lạc, có đầu có đuôi, có nội dung”.
Xác định được đối tượng của báo chí nên Người nói và viết dù chỉ một câu cũng làm cho
người dân bình thường nhất hiểu và làm theo được.
Kinh nghiệm làm báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã, đang và sẽ trở thành những nguyên
tắc cơ bản “khuôn vàng, thước ngọc” không thể thiếu đối với những người cầm bút mọi
thế hệ. Đây chính là những bài học quý báu mà Người đã để lại cho các thế hệ nhà báo.
 Ba là, thông tin phải chân thực, chính xác, cẩn thận về nội dung và hình thức
Từ kinh nghiệm làm báo của mình, Bác chỉ rõ: nhà báo viết phải “chân thực” - chân thực
là sức mạnh vì nó có lòng tin. Mỗi bài viết của nhà báo phải bắt nguồn từ thực tế cuộc
sống với những con số, những sự kiện đã được xem xét kiểm tra, chọn lọc. Bài viết phải
đem lại cho người đọc lượng thông tin và tính chính xác cao. Viết phải đúng sự thật,
không được bịa ra, không nên nói ẩu, chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ

phẩm thông tin đại chúng thường trở nên tầm thường, mờ nhạt, thiếu sức sống…
 Năm là, luôn nâng cao chất lượng nội dung
Báo chí phương tiện thông tin đại chúng đóng vai trò đặc biệt quan trọng - xung kích trên
mặt trận tư tưởng, đưa mọi chủ trương, đường lối của Đảng đi vào thực tiễn đời sống xã
hội và phát huy các giá trị, tạo ra sức mạnh để mọi người hiểu đường lối của Đảng, chính
sách, pháp luật của Nhà nước, tạo sự đồng thuận trong xã hội, thực hiện thắng lợi mục
tiêu, nhiệm vụ cách mạng đề ra. Vì vậy, sinh thời Bác căn dặn: “ Cần nâng cao hơn nữa
chất lượng của báo chí để nó làm tròn nhiệm vụ cao cả của nó Nhiệm vụ của báo chí là
phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng”. Lời dạy của Bác vừa là động viên, vừa là lời
nhắc nhở người làm báo và các cơ quan báo chí không ngừng nâng cao chất lượng bài
viết cũng như vận dụng công nghệ tiến tiến. Khắc sâu lời dạy của Bác, báo chí đã tích
cực tuyên truyền, cổ vũ phong trào thi đua, lao động sản xuất, thực hiện các nhiệm vụ
kinh tế - xã hội, động viên đồng bào cả nước vượt qua khó khăn, thử thách, thực hiện
thắng lợi các mục tiêu, kế hoạch đề ra.
Thật vậy Bác Hồ không chỉ là lãnh tụ của dân tộc, danh nhân văn hóa mà còn là người
khơi nguồn và chỉ đạo báo chí cách mạng Việt Nam. Với Bác, báo chí phục vụ nhân dân,
tiếng nói của nhân dân, phục vụ mục đích trong sáng và cao cả của Đảng, của sự nghiệp
cách mạng, là công cụ để phò chính, trừ tà, để khơi dậy, biểu dương cái tốt, người tốt,
việc tốt, ngăn chặn và đẩy lùi cái xấu, cái tiêu cực. Sự nghiệp báo chí cách mạng Việt
Nam không ngừng lớn mạnh, theo dòng chảy của cách mạng, của dân tộc dưới sự lãnh
đạo của Đảng theo tư tưởng của Bác kính yêu