Tiểu luận kỹ năng hỏi của luật sư tại phiên toà hành chính
LỜI NÓI ĐẦU
Khởi kiện vụ án hành chính là một phương thức mới được áp dụng ở nước ta chỉ
trong khoảng thời gian gần 10 năm trở lại đây. Đây là một bước phát triển đáng
khích lệ nhằm tạo điều kiện cho người dân, cơ quan, tổ chức có thêm sự lựa
chọn cơ quan tiến hành giải quyết vụ việc hành chính nhằm đảm bảo tính khách
quan, minh bạch của pháp luật, đồng thời nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp và
chính đáng của cá nhân, cơ quan, tổ chức được pháp luật bảo vệ.
Trong tố tụng hành chính dự kiến kế hoạch hỏi không chỉ đơn thuần giúp cho
Luật sư có được vị thế chủ động trong phiên toà, mà còn giúp Luật sư có thể làm
rõ hơn nội dung của vụ án qua việc hỏi.
Để bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ,Luật sư cần xây
dựng và dự kiến kế hoạch xét hỏi một cách cẩn thận, phải biết lựa chọn đối
tượng hỏi, nội dung hỏi, phương pháp hỏi… Kế hoạch hỏi không chỉ thể hiện
trình độ, kinh nghịêm của luật sư mà còn thể hiện các kĩ năng của Luật sư khi
nghiên cứu hồ sơ vụ án.
Trong số những công việc mà luật sư cần chuẩn bị trước phiên toà thì xây dựng
kế hoạch xét hỏi là một công việc vô cùng quan trọng, đánh giá sự thành công
hay thất bại của Luật sư trước phiên toà. Kỹ năng hỏi tại phiên toà hành chính
của luật sư là vô cùng quan trọng. Việc nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực
tiễn về kỹ năng hỏi của luật sư trong phiên tòa sơ thẩm giải quyết các vụ án
hành chính là rất cần thiết đối với những người làm nghề luật sư nói chung và
những luật sư chọn hướng đi chủ yếu liên quan đến giải quyết các vụ án hành
chính nói riêng. Bản thân tôi cũng muốn được nghiên cứu sâu về vấn đề này nên
xin chọn đề tài “kỹ năng hỏi của luật sư tại phiên toà hành chính” để trình bày
những gì đã được lĩnh hội trong quá trình học tập nghiên cứu.
1
PHẦN II:
I. KHÁI QUÁT CHUNG CÁC ĐẶC THÙ CỦA VỤ ÁN HÀNH CHÍNH CÓ
ẢNH HƯỞNG TỚI KỸ NĂNG VÀ HOẠT ĐỘNG TRANH TỤNG CỦA
LUẬT SƯ

các bên.
C. Trước đây, giai đoạn tiền tố tụng là một giai đoạn bắt buộc trong việc xác
định điều kiện để khởi kiện và thụ lý cũng như đánh giá về các sự việc liên quan
trong việc giải quyết một vụ án hành chính. Theo Điều 2 Pháp lệnh thủ tục giải
quyết các vụ án hành chính: “Trước khi khởi kiện để yêu cầu Toà án bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của mình, cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức phải
khiếu nại với cơ quan nhà nước, người đã ra quyết định hành chính hoặc có
hành vi hành chính mà họ cho là trái pháp luật; trong trường hợp không đồng ý
với quyết định giải quyết khiếu nại, thì họ có quyền khiếu nại lên cấp trên trực
tiếp của cơ quan Nhà nước, người đã ra quyết định hành chính hoặc có hành vi
hành chính mà theo quy định của pháp luật có thẩm quyền giải quyết khiếu nại
đó hay khởi kiện vụ án hành chính tại Toà án có thẩm quyền.” Theo quy định tại
điều 103 Luật tố tụng hành chính thì cá nhân, cơ quan tổ chức có quyền khởi
kiện vụ án hành chính đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết
định kỉ luật buộc thôi việc mà không cần phải trải qua giai đoạn tiền tố tụng như
trước đây. Đây là một điểm mới trong quy định của pháp luật, nhằm tạo điều
kiện thuận lợi hơn để các cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể thực hiện quyền khởi
kiện vụ án hành chính tại toà của mình.
D.Về thời hiệu khiếu nại, khởi kiện cũng như thời hạn để tòa án thụ lý giải quyết
vụ việc tương đối ngắn.
Từ những phân tích trên có thể thấy sự đặc biệt trong việc giải quyết vụ án hành
chính cũng như vai trò luật sư tham gia tranh tụng trong vụ án hành chính là vô
3
cùng cần thiết. Tuy nhiên sự thành công trong việc bảo vệ thân chủ của luật sư
sẽ đạt được chỉ khi luật sư có những chuẩn bị tốt, thuần thục những kỹ năng
tham gia tranh tụng ở cả giai đoạn trước và khi tham gia phiên tòa xét xử.
II. NHỮNG HOẠT ĐỘNG CẦN THIẾT, PHỤC VỤ KỸ NĂNG HỎI CỦA
LUẬT SƯ TẠI PHIÊN TÒA HÀNH CHÍNH:
Xét xử tại phiên toà sơ thẩm là giai đoạn quan trọng nhất, là khâu then chốt
trong quá trình làm nhiệm vụ của Luật sư. Đây là khâu kết tinh các công sức của

phiên tòa xét xử. Công việc này được tiến hành không chỉ khi thu thập đầy đủ
các tài liệu chứng cứ mà luật sư cần từng bước xem xét, từ sơ bộ đến kỹ lưỡng
các loại tài liệu trong hồ sơ. Việc nghiên cứu hồ sơ một cách kỹ lưỡng tổng thể
khi đã thu thập đầy đủ các tài liệu cần thiết giúp luật sư hệ thống được các tài
liệu, sắp xếp chúng theo những tiêu chí nhất định nhằm mục đích tạo điều kiện
thuận lợi nhất cho luật sư trong quá trình bảo vệ khách hàng tại phiên tòa. Luật
sư phải có những kỹ năng cần thiết như vừa đọc và vừa phải ghi lại những kết
quả thu thập được vào tờ cứu. Trên cơ sở đó chọn ra những căn cứ bảo đảm cho
tính hợp pháp và tính bất hợp pháp của người khởi kiện để phục vụ cho yêu cầu
hợp pháp của người khởi kiện Hơn nữa, trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, luật
sư có thể phát hiện các thiếu sót để bổ sung kịp thời đảm bảo có lợi nhất cho
thân chủ của mình.
Luật sư trong quá trình nghiên cứu hồ sơ phải có sự nhận định, đánh giá bước
đầu về diễn biến vụ án, xác định tính đúng sai và ý nghĩa của các tài liệu, chứng
cứ có trong hồ sơ đồng thời phát hiện những ưu, khuyết điểm, sai phậm của các
hoạt động tố tụng trong giai đoạn trước (nếu có)
Việc đánh giá chứng cứ một cách toàn diện và đầy đủ thuộc thẩm quyền của Hội
đồng xét xử song trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, luật sư cần có những đánh
giá bước đầu nhằm có được những nhận xét, kết luận nhất định, tạo tiền đề, định
hướng cho những phương án bảo vệ thân chủ của mình. tạo cơ sở cho việc xây
5
dựng luận cứ bảo vệ có đầy đủ những căn cứ, lập luận xác đáng mang tính
thuyết phục cao để bảo vệ cho thân chủ của mình.
1. 3. Lập đề cương bản hỏi, chuẩn bị bài luận cứ bảo vệ và các văn bản,
tài liệu sử dụng tại phiên tòa hành chính sơ thẩm:
A .Lập đề cương bản hỏi:
Trước khi ra phiên toà, Luật sư phải dự kiến kế hoạch xét hỏi. Việc xây dựng kế
hoạch xét hỏi giúp Luật sư hỏi có trọng tâm, xác định được những vấn đề cần
làm rõ, không bỏ sót, không có những câu hỏi thừa hoặc vô nghĩa, không bị lúng
túng trước sự trả lời của người bị hỏi. Tuỳ vào nội dung vụ án, các tình tiết được

đọc kỹ các văn bản, tài liệu này, đánh dấu những đoạn cần viện dẫn trích đọc để
khi cần thì có thể sử dụng được ngay mà không phải mất thời gian tìm kiếm.
III. KỸ NĂNG THAM GIA XÉT HỎI TRONG PHIÊN TÒA:
Xét xử tại phiên toà sơ thẩm là giai đoạn quan trọng, kết quả của việc bảo vệ
quyền lợi cho đương sự sẽ được ghi nhận chủ yếu ở giai đoạn này. Các kỹ năng
và ứng dụng trong quá trình hỏi tại phiên tòa hành chính là điều cần thiết đối với
các luật sư tham gia trong vụ án. Có nắm vững các kỹ năng thì luật sư mới có
thể ứng dụng được linh hoạt và mềm dẻo vào các tình huống trong quá trình hỏi
để có thể bảo vệ được tốt nhất cho thân chủ mà mình đại diện.
1. khái niệm hỏi và sự tham gia của luật sư trong xét hỏi:
a.Khái niệm:
Xét hỏi tại phiên tòa hành chính là một hành vi tố tụng quan trọng, được thực
hiện tại phiên toà nhằm phát hiện, củng cố và kiểm tra các chứng cứ có ý nghĩa
đối với việc giải quyết đúng vụ án. Xuất phát từ yêu cầu xác định sự thật của vụ
án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, làm rõ những chứng cứ. Khác với
các Toà án thường, khi xét xử về dân sự thì xác định các quyền dân sự của công
7
dân; khi xét xử về hình sự thì xác định trách nhiệm hình sự của bị cáo. Toà án
hành chính không làm những việc đó, mà chỉ phán quyết về tính hợp pháp của
quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước hoặc nhân
viên nhà nước dựa trên việc xem xét thẩm định đánh giá hồ sơ, chứng cứ. Do đó,
việc xét hỏi đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc
người đại diện hợp pháp của những người này, người làm chứng, người giám
định ngay tại phiên toà là thủ tục cần thiết và luôn luôn có vị trí quan trọng trong
quá trình xét xử vụ án. Điều 46, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành
chính quy định thủ tục xét hỏi tại phiên toà. Thủ tục này cho phép việc xét hỏi
được thuận tiện, khách quan và khoa học. Đối với người được hỏi thì ngoài cơ
hội cung cấp trực tiếp cho hội đồng xét xử những chứng cứ có ý nghĩa để giải
quyết đúng đắn vụ án, đây còn là dịp để họ trình bày ý kiến, bảo vệ những lợi
ích thiết thực của mình hoặc của những người mà mình quan tâm.

mình hoặc cho bất kỳ một ngươời tham gia tố tụng nào thì Luật sư cũng phải lưu
ý đến điểm mới đó để có cách phản bác lại hoặc sử dụng chúng nhằm bảo vệ
quyền lợi cho khách hàng của mình. Việc ghi chép phải bảo đảm nguyên tắc
ngắn gọn, đầy đủ và làm nổi bật được những ý chính. Đối với những tình tiết
đặc biệt cần phải ghi chép riêng biệt hoặc phải nhấn mạnh để dễ lưu ý khi xem
xét lại. Bản ghi chép này là tiền đề để Luật sư đặt các câu hỏi cho thân chủ của
mình hoặc cho những ngươời tham gia tố tụng khác để họ tự mình khẳng định
công khai trước Toà những vấn đề cần được làm rõ.
Trong quá trình ghi chép cũng cần lưu ý chú ý phân tích cả những câu hỏi và
câu trả lời của Hội đồng xét xử cũng như của những người tham gia tố tụng
khác. Thông qua đó Luật sư có thể nắm được một phần về quan điểm của họ để
có thể điều chỉnh bản luận cứ của mình hướng vào việc làm sáng tỏ các quan
điểm của Hội đồng xét xử mà Luật sư đã dự đoán theo hướng có lợi cho thân
9
chủ của mình. Ghi chép các quá trình xét hỏi tại phiên toà còn có ý nghĩa quan
trọng trong việc dùng chính những quan điểm đó để làm cơ sở phản bác của
mình trong trường hợp cần thiết. Nếu có điều kiện, khi ghi chép Luật sư cần sử
dụng các loại mực khác nhau để dễ ghi nhớ khi xem xét lại.
Cần bổ sung kịp thời những câu hỏi cần thiết sau khi đã nghe xét hỏi (ngoài
những câu hỏi đã chuẩn bị trước khi mở phiên toà).
b. Luật sư tích cực tham gia thẩm vấn tại Tòa để làm rõ các điểm có lợi của
khách hàng.
Luật sư cần xác định quan hệ pháp lý giữa người khởi kiện và người bị kiện. Khi
chủ tọa dành cho quyền hỏi, Luật sư phải đặt những câu hỏi sắc bén, ngắn gọn,
tập trung vào những vấn đề quan trọng của vụ án nhưng chưa được làm rõ sao
cho sự trả lời của người được hỏi sẽ có lợi nhất cho người mà mình bảo vệ. Khi
xét hỏi cần hỏi dứt khoát và xoáy sâu vào những mâu thuẫn nhằm đảm bảo có
lợi cho thân chủ mình.
Khi đặt các câu hỏi Luật sư cần lưu ý chỉ nên đặt các câu hỏi đúng vào trọng
tâm, ngắn gọn, dễ trả lời. Tránh đặt những câu hỏi quá dài, không đi vào trọng

sư không đặt câu hỏi phức tạp , về những vấn đề hóc búa mà trước đó Luật sư
chưa có điều kiện trao đổi với thân chủ. Chỉ nên đặt những câu hỏi mà trước đó
Luật sư đã trao đổi với thân chủ của mình, hai bên đã thống nhất về câu hỏi và
câu trả lời. Thân chủ cũng đã được thông báo trước về ý định của Luật sư khi
muốn mình trả lời những câu hỏi đó. Thực tiễn hành nghề của các Luật sư cho
thấy Luật sư không nên hỏi thân chủ của mình quá nhiều. Tránh tình trạng Luật
sư đặt câu hỏi quá khó làm cho người được Luật sư bảo vệ không biết trả lời thế
nào hoặc trả lời lại không có lợi cho họ. Tránh làm cho thân chủ mất bình tĩnh,
thiếu lòng tin vào mục đích bảo vệ của luật sư.
11
b.Đặt câu hỏi đối với đối thủ và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan
khác:
Căn cứ vào bản kế hoạch hỏi đã chuẩn bị và sửa đổi bổ sung ngay tại phiên tòa,
luật sư đặt câu hỏi cho những người tham gia tố tụng khác nhằm mục đích bảo
vệ thân chủ của mình. Để có thể đặt được những câu hỏi có hiệu quả cao, luật sư
cần xác định rõ mục đích của câu hỏi mình đưa ra (mục đích: thu nhận, xác nhận
thông tin, chứng minh khách hàng của mình là đúng….)
Luật sư phải đặt những câu hỏi sắc bén, ngắn gọn, tập trung vào những vấn đề
quan trọng của vụ án nhưng chưa được làm rõ sao cho sự trả lời của người được
hỏi sẽ có lợi nhất cho người mà mình bảo vệ. Ngoài những câu hỏi trực tiếp,
trong trường hợp đối tượng được hỏi chuẩn bị trước nội dung trả lời, Luật sư cần
đặt ra câu hỏi từ xa, có tác dụng dẫn dắt, định hướng đến mục đích cuối cùng
của việc hỏi.
c.Những điểm lưu ý, cần tránh khi tham gia đặt câu hỏi:
- Không đặt các câu hỏi có thể bị hiểu lầm.
- Không đặt các câu hỏi thiếu khiêm tốn, Luật sư của hai bên, giữa hai bên
với#ngạo mạn, gây căng thẳng giữa nhau, với Toà án và với Viện kiểm sát, với
những người tham gia tố tụng khác.
- Không dùng những lời lẽ quá nặng nề để chỉ trích nhau công khai tại phiên tòa
mà luôn luôn đặt mục tiêu trong giai đoạn xét hỏi là tìm ra các căn cứ, lý giải

13
- Để sự truyền đạt thông tin, đạt mục đích quá trình xét hỏi, không chỉ thể hiện
chỉ là trên giấy tờ và lời nói, mà còn chủ yếu thể hiện ở cử chỉ và điệu bộ.
- Cần tránh bị lôi cuốn đặt mình vào vị trí của thân chủ dễ bị kích động sẽ không
có lợi cho mình và chính thân chủ của mình
b.Các loại câu hỏi được luật sư sử dụng:
Tùy từng trường hợp cụ thể, luật sư sử dụng câu hỏi phù hợp sao cho đạt được
hiệu quả tối đa của quá trình xét hỏi. Xin đưa ra một vài loại câu hỏi mà luật sư
có thể sử dụng khi đặt câu hỏi:
* Câu hỏi bổ sung lời khai
Mục đích sử dụng câu hỏi này để làm rõ hơn về các tình tiết của vụ án đã được
người tham gia tố tụng khai báo tại phiên toà nhưng chưa rõ. Câu hỏi này được
dùng trong trường hợp thân chủ của mình đã trả lời câu hỏi của Hội đồng xét xử
nhưng chưa làm rõ được các tình tiết của vụ án có lợi cho họ. Nguyên nhân có
thể do họ mất bình tĩnh mà khai sai. Luật sư cần đặt câu hỏi để người này khai
bổ sung những điểm chưa rõ hoặc còn sót. Cũng có thể đặt câu hỏi này với
những người tham gia tố tụng khác khi thấy lời khai bổ sung của họ sẽ có lợi
cho thân chủ của mình.
* Câu hỏi gợi mở
Mục đích của câu hỏi này để phục hồi trí nhớ, khơi dậy trong trí nhớ của người
được hỏi mối liên tưởng về thời gian, sự việc nhờ đó họ có thể khai báo được
chính xác tình tiết của vụ án.
* Câu hỏi vạch rõ sự gian dối
Câu hỏi này nhằm mục đích chỉ ra sự gian dối, tính không hợp lý trong lời khai
của những người có quyền lợi đối lập với thân chủ của mình hoặc của người làm
chứng. Câu hỏi này thường có hai phần: phần một nêu những chứng cứ hoặc sự
việc đã được kiểm tra và xác định là đúng; phần hai nêu nội dung lời khai của
14
người được hỏi có mâu thuẫn với các chứng cứ, sự việc đã đưa ra ở phần một và
yêu cầu người này giải thích về sự mâu thuẫn đó để vạch rõ sự gian dối của lời

Việt Nam.
Sưu tầm
16