Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Lời mở đầu
Chúng ta đang tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất
nước, xây dựng nền kinh tế mở hội nhập với khu vực và thế giới
hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu.
Để có thể hội nhập khu vực và quốc tế các doanh nghiệp
nước ta phải phát triển về quy mô, năng lực ngày càng lớn mạnh
vượt phạm vi một nghành, một lĩnh vực, quốc gia để từ đó hình
thành nên các tập đoàn kinh tế mạnh. Để làm được điều này
Nghị quyết hội nghị lần thứ ba ban chấp hành trung ương Đảng
khóa IX đã đề ra chủ trương “thí điểm, rút kinh nghiệm để nhân
rộng việc chuyển tổng công ty nhà nước sang hoạt động theo mô
hình công ty mẹ - công ty con”.
Do đó, vấn đề công ty mẹ - công ty con đang được Đảng, nhà
nước và các doanh nghiệp rất quan tâm. Để tìm hiểu về bản chất
của mô hình công ty mẹ - công ty con và tìm hiểu về khả năng áp
dụng mô hình công ty mẹ - công ty con vào nước ta và đóng góp
ý kiến của mình đối với vấn đề Đảng và nhà nước quan tâm em
quyết định chọn đề tài này.
Bài viết còn nhiều thiếu sót và hạn chế, em mong thầy cô xem
xét, sửa chữa và bổ xung thêm. Em xin chân thành cảm ơn.
Sinh viên : Nguyễn Thị Lan Hương
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
B. Nội dung
I. Những vấn đề chung về công ty mẹ - công ty con
Để hiểu được bản chẩt của mô hình công ty mẹ_công ty con
chúng ta xét khái niệm công ty mẹ_công ty con. Theo chuẩn mực
quốc tế, công ty mẹ là công ty có một hoặc nhiều công ty con. Công
ty con là công ty có vốn đầu tư của công ty mẹ, bị công ty mẹ chi
phối bằng cách nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết hoặc nắm giữ

nghĩa tư bản độc quyền là sự tác động của cạnh tranh, sự xuất
hiện của những thành tựu mới của khoa học_kỹ thuật và khủng
hoảng kinh tế của chủ nghĩa tư bản. Các nguyên nhân trên dẫn
đến quá trình tích tụ, tập trung sản xuất, hình thành các công ty,
xí nghiệp khổng lồ, nghĩa là sản xuất ngày càng được tập trung .
Trong những năm 1900, ở các nước Mỹ, Anh, Đức, Pháp
đều có tình trạng là các xí nghiệp lớn chỉ chiếm 1% trong tổng
số các xí nghiệp mà chiếm tới 3/4 tổng số sức hơi nước và điện
lực, gần nửa tổng số công nhân và sản xuất ra gần nửa tổng số
sản phẩm.Tập trung sản xuất đến mức độ cao như vậy trực tiếp
dẫn đến sự hình thành các tổ chức độc quyền.
Tổ chức độc quyền: là những xí nghiệp tư bản lớn hoặc liên
minh giữa các xí nghiệp lớn nắm trong tay phần lớn những cơ
sở sản xuất lớn hoặc tiêu thụ một số lớn loại hàng hóa, có khả
năng hạn chế cạnh tranh, định giá độc quyền và thu được lợi
nhuận độc quyền cao.
Các hình thức tổ chức độc quyền phổ biến: Cacten,
Xanhdica, Tơ-rớt, Cong-Xooc-Xiom, Cong-gơ-lô mê-rat.
Cac-ten là một loại độc quyền về giá cả, về thị trường hoặc
về quy mô sản xuất. Những thành viên tham gia Cac-ten vẫn
giữ tư cách là một đơn vị độc lập ( cả về quyền sở hữu lần
quyền sử dụng các điều kiện sản xuất). Đây là một hình thức
liên minh độc quyền tương đối cố định, nhưng không vững
chắc, đôi khi tan rã trước kì hạn của hiệp định.
Xanh-di-ca là loại liên minh độc quyền cao hơn, ổn định
hơn so với Cac-ten. Trong liên minh này việc mua nguyên vật
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
liệu, bán hàng hóa (lưu thông) do một ban quản trị điều hành
thống nhất. Nó không còn độc lập về sự lưu thông, nhưng vẫn

mà trở thành những tổ chức độc quyền vô cùng mạnh, sử dụng
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
được hầu hết tổng số tư bản-tiền tệ của toàn thể bọn tư bản và
tiểu chủ, cũng như phần lớn những tư liệu sản xuất và những
nguồn nguyên liệu của một nước nhất định hay của nhiều nước.
Việc biến đổi từ nhiều trung gian nhỏ thành một nhúm nhỏ
những kẻ độc quyền là một trong quá trình chủ yếu của việc
biến đổi từ chủ nghĩa tư bản thành chủ nghĩa đế quôc tư bản.
Sự tập trung của các ngân hàng: các ngân hàng nhỏ bị các
ngân hàng lớn gạt ra ngoài và hàng loạt ngân hàng nhỏ trở
thành chi nhánh của ngân hàng lớn. Những xí nghiệp lớn, nhất
là các ngân hàng, không những chỉ nuốt những xí nghiệp nhỏ,
những ngân hàng nhỏ, chúng còn làm cho những xí nghiệp nhỏ
này "phụ thuộc" vào chúng, phục tùng chúng, sát nhập vào tập
đoàn của "chúng" - tức là vào "Công - xooc - xi - ông" của
chúng bằng cách "tham dự" vào tư bản của những ngân hàng
nhỏ ấy, bằng lối mua hay trao đổi cổ phần, bằng chế độ tín
dụng…
Sự tích tụ và tập trung sản xuất trong nghành ngân hàng đã
làm xuất hiện các tổ chức độc quyền ngân hàng, có quy mô lớn,
có quyền lực vạn năng và sử dụng hầu hết tổng số tư bản tiền tệ
của xã hội. Khi nắm trong tay một số tư bản tiền tệ lớn của xã
hội, các tổ chức độc quyền ngân hàng bắt các xí nghiệp công
nghiệp phải đặt quan hệ tín dụng cố định vào một ngân hàng và
tập trung tất cả nghiệp vụ tài chínhcủa xí nghiệp vào tổ chức
độc quyền ngân hàng này. Bằng cách đó, ngân hàng nắm trong
tay các tài khoản của các nhà tư bản công nghiệp, ngân hàng có
thể nắm được tình hình hoạt động của các nhà tư bản một cách
chính xác, qua đó kiểm soát gây ảnh hưởn đến việc thu nạp

Bọn đầu sỏ tài chính khống chế các ngành kinh tế chủ yếu
thông qua "chế độ tham dự" - chế độ cổ phiếu khổng chế. Bằng
chế độ này người giám đốc kiểm soát công ty gốc (công ty mẹ),
công ty gốc lại chỉ phối các công ty phụ thuộc vào công ty gốc
(công ty con), các công ty con này lại chi phối các công ty
cháu… Như vậy không cần có số vốn rất lớn mà người ta vẫn
có thể nắm chắc được nhiều lĩnh vực rộng lớn. Thật thế, nếu có
50% sổ vốn là luôn đủ để kiểm soát một công ty cổ phần thì
người giám đốc chỉ cần một triệu là có thể kiểm soát được 8
triệu vốn của các công ty cháu. Và cứ đẩy lối "tổ chức móc
xích" như thế mãi thì với 1 triệu người ta có thể kiểm soát được
16 triệu, 32 triệu…
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Kỹ thuật, chỉ cần có 40% số cổ phần cũng đủ để quản lý các
công việc của công ty, vì một số nào đó những cổ đông nhỏ ở
rải rác, thực tế không có một khả năng nào để tham dự các cuộc
họp cổ đông … Thực chất là việc "dân chủ hóa tư bản" - đó là
việc một bộ phận ngày càng tăng người lao động có cổ phần
trong các công ty cổ phần, trở thành chủ sở hữu với các nhà tư
bản lớn, nhỏ khác nhau . . .chỉ là một thủ đoạn để tăng thế lực
cho bọn đầu sỏ tài chính.
Nhưng chế độ tham dự không phải chỉ dùng để làm cho thế
lực của bọn độc quyền tăng lên vô cùng mà thôi đâu, ngoài ra
nó còn cho phép dùng mưu đồ gian bỉ ổi không bị tội lỗi nào cả
cho phép ăn cắp của công chúng, bởi vì, chính thức, đối với
pháp luật, thì bọn giám đốc "công ty mẹ" không chịu trách
nhiệm về công ty chi nhánh chúng có thể làm bất cứ điều gì, bất
cứ cái gì cũng được. Đây là một ví dụ điển hình rút ra trong tập
Tạp chí Ngân hàng ở Đức ra tháng 11-1914: "Công ty vô danh

việc chỉnh lí và cải tổ ấy đối với các ngân hàng, đều có hai ý
nghĩa: Trước hết đó là việc làm có lợi và sau nữa là một cơ hội
để giám sát các công ty bị quẫn bách ấy.
Không dừng lại ở trong nước, tư bản tài chính thực hiện sự
bành trướng thế lực, mở rộng thống trị ra các nước bằng cách
xuất khẩu tư bản, xâm chiếm thị trường thuộc địa. Kết qủa là sự
hình thành tư bản độc quyền quốc tế.
Tư bản độc quyền quốc tế là liên minh các tổ chức độc
quyền lớn nhất của các nước tư bản cùng nhau phân chia thị
trường và nguồn nguyên liệu, định chính sách giá cả, quy mô
sản xuất nhằm thu được lợi nhuận độc quyền cao.
Xuất khẩu tư bản là phương tiện chủ yếu để tư bản tài chính
mở rộng thống trị trên phạm vi quốc tế. Xuất khẩu tư bản được
thực hiện dưới hai hình thức chủ yếu là trực tiếp tham gia kinh
doanh (đầu tư) và cho vay. Đó là việc đem tư bản ra nước ngoài
nhằm thu lợi nhuận độc quyền cao ở nước ngoài. Hình thức
hoạt động chủ yếu của độc quyền quốc tế hiện nay là các Công-
xác-xi-om và công ty xuyên quốc gia hay đa quốc gia.
Các công ty xuyên quốc gia là những công ty của một quốc
gia thực hiện kinh doanh quốc tế.
Để kinh doanh quốc tế các công ty này có thể thực hiện theo
nhiều cách khác nhau. Cũng có thể lập các "trạm trung gian"
làm nhiệm vụ xuất khẩu, hoặc thực hiện các hợp đồng với công
ty nước ngoài. Hợp động đó có thể thuộc lĩnh vực thương mại,
dịch vụ, cũng có thể là hợp đồng sản xuất, hoặc cao hơn nữa là
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
thiết lập công ty chi nhánh của mình (công ty con). Chi nhánh
là bộ phận cấu thành cơ bản của các công ty xuyên quốc gia và
là bộ phận có vai trò quan trọng đối với công ty và cả nước chủ

công ty con. Thứ đến là khả năng hoạt động toàn diện của công
ty mẹ vào các công ty mẹ vào các công ty con do cùng lúc có
9