Phân tích mối quan hệ giữa Quốc hội và Chính phủ theo pháp luật hiện hành
Ngày 16 và 17 tháng 8 năm 1945 tại Tân Trào, Quốc dân đại hội đã
được triệu tập gồm có 60 đại biểu của các tổ chức đoàn thể cách mạng và đã
quyết định nhiều vấn đề quan trọng, mang tính lịch sử của quốc gia dân tộc,
đây được coi là tiền thân của Quốc hội nước ta. Kể từ sau Hiến pháp đầu tiên
của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến nay, Quốc hội luôn được đặt ở vị
trí quan trọng trong bộ máy Nhà nước, là cơ quan quyền lực cao nhất. Qua
các bản Hiến pháp, và đặc biệt là Hiến pháp 1980 và Hiến pháp 1992, vai trò
của Quốc hội hơn lúc nào hết được tăng cường thông qua các quy định về cơ
cấu tổ chức, vị trí, tính chất chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của nhánh cơ
quan này. Song song với sự ra đời và tồn tại của Quốc hội – cơ quan quyền
lực Nhà nước cao nhất, là Chính phủ - cơ quan hành Chính Nhà nước cao
nhất và đồng thời cũng là cơ quan chấp hành của Quốc hội.
Thông qua Hiến pháp và các văn bản pháp luật hiện hành về Quốc hội
và Chính phủ, cùng nhìn nhận rõ hơn về đề tài Mối quan hệ giữa Quốc hội và
Chính phủ theo pháp luật hiện hành.
1. Khái quát về Quốc hội và Chính phủ
1.1. Quốc hội
Ngày 8 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 14
mở cuộc Tổng tuyển cử tự do trong cả nước để bầu Quốc dân đại hội. Ngày 6
tháng 1 năm 1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam độc lập
đã bầu ra Quốc hội đầu tiên – Quốc hội khóa I. Tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội
khóa I đã ra nghị quyết khẳng định rằng: “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt
nam là một. Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tiêu biểu cho tính chất
thống nhất của nước ta và tiêu biểu cho ý chí tranh đấu của nhân dân cả hai
miền Nam – Bắc”.
Trong cả thời kỳ chiến tranh và thời kỳ hòa bình, Quốc hội luôn chiếm
một vị trí đặc biệt quan trọng. Điều 2 Hiến pháp 1992: “Nhà nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân,vì nhân
dân. Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh
giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức”. Điều này

chịu sự giám sát của Quốc hội và chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Thủ tướng
Chính phủ do Quốc hội bầu ra trong số đại biểu Quốc hội theo đề cử của Chủ
tịch nước, các thành viên khác do Thủ tướng Chính phủ giới thiệu, Quốc hội
phê chuẩn.
2. Nguyên tắc xác lập mối quan hệ pháp lý giữa Quốc hội và
Chính phủ
2.1. Nguyên tắc tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân
Theo quy định tại điều 2 Hiến pháp 1992 thì mọi quyền lực Nhà nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đều nằm trong tay nhân dân, nhân dân
có quyền làm chủ, là đối tượng tham gia vào việc quản lý Nhà nước trên ba
phương diện:
Một là, thành lập các cơ quan đại diện (Quốc hội và hội đồng nhân
dân) thông qua con đường bầu cử (theo bốn nguyên tắc: phổ thông, bình
đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín);
Hai là, thực hiện quyền quản lý Nhà nước, quyết định những vấn đề
quan trọng;
Ba là, giám sát hoạt động của các cơ quan Nhà nước.
NGUYỄN HÀ LINH Page 2
Phân tích mối quan hệ giữa Quốc hội và Chính phủ theo pháp luật hiện hành
Quốc hội là cơ quan thành lập từ các đại biểu ưu tú do nhân dân lựa
chọn, để thực hiện có hiệu quả quyền lực của mình, Quốc hội thành lập ra
Chính phủ, Chính phủ chịu sự giám sát tối cao của Quốc hội. Mối quan hệ
giữa Quốc hội và Chính phủ phải đảm bảo tính thống nhất của quyền lực Nhà
nước, đảm bảo lợi ích và ý chí cũng như nguyện vọng của nhân dân được triệt
để.
2.2. Nguyên tắc quyền lực Nhà nước tập trung thống nhất, có sự
phân công phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện
quyền lực Nhà nước
Cũng trong điều 2 Hiến pháp 1992 ghi nhận nguyên tắc quyền lực Nhà
nước tập trung thống nhất, nhưng không phải là tập quyền độc đoán mà phải

phủ
Quốc hội là cơ quan trực tiếp thành lập ra Chính phủ được khẳng định
tại khoản 7 điều 84 Hiến pháp 1992 và khoản 7 điều 2 Luật tổ chức Quốc hội.
Điều này cũng được khẳng định tại điều 3 Luật tổ chức Chính phủ 2001:
“Chính phủ gồm có:
- Thủ tướng Chính phủ;
- Các Phó Thủ tướng;
- Các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.
Số Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ do
Quốc hội quyết định.
Thủ tướng do Quốc hội bầu, miễn nhiệm và bãi nhiệm theo đề nghị của
Chủ tịch nước.
Thủ tướng trình Quốc hội phê chuẩn đề nghị về việc bổ nhiệm, miễn
nhiệm, cách chức và từ chức đối với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ
quan ngang bộ.
Căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội, Chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn
nhiệm, cách chức, chấp thuận việc từ chức đối với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng,
Thủ trưởng cơ quan ngang bộ”
Quốc hội bầu ra Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở sự đề nghị của Chủ
tịch nước, các thành viên khác trong Chính phủ (Phó Thủ tướng, bộ trưởng,
Thủ trưởng cơ quan ngang bộ) do Thủ tướng trình Quốc hội phê chuẩn đề nghị.
Tuy nhiên, Chính phủ vẫn khẳng định vị trí độc lập tương đối của
mình khi Quốc hội chỉ trực tiếp bầu ra Thủ tướng Chính phủ, trong khi trong
hiến pháp 1980, Quốc hội có quyền bầu, bãi miễn toàn bộ các thành viên của
Hội đồng bộ trưởng. Chính vì sự độc lập đó của Chính phủ, nên trong Hiến
pháp 1992 quy định, Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội và là cơ
quan hành chính cao nhất của nước Việt Nam, chứ không phải là cơ quan
quan chấp hành và là cơ quan hành chính cao nhất của cơ quan quyền lực nhà
nước cao nhất (Quốc hội) như quy định của Hiến pháp 1980 nữa.
Tuy nhiên, sự độc lập này không làm thay đổi bản chất mối quan hệ

Thứ nhất, kỳ họp Quốc hội – đây là hình thức giám sát quan trọng
nhất, thông qua đó, Quốc hội xem xét, thảo luận các báo cáo công tác của
Chính phủ và các cơ quan của Chính phủ (ít nhất một lần một năm), tại kỳ
họp cuối năm, Quốc hội xem xét và thảo luận báo cáo của Thủ tướng Chính
phủ.
Thứ hai, thông qua đại biểu Quốc hội – đây là hình thức giám sát có
hiệu quả cao nhất. Thông qua việc chất vấn và trả lời chất vấn của đại biểu
Quốc hội đối với Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và Thủ trưởng các cơ quan
ngang bộ, các đại biểu đã thay mặt cử tri chạm vào những vấn đề được nhân
dân quan tâm. Đây là hình thức giám sát mang tính của dân, do dân, vì dân
nhất.
Thứ ba, giám sát các văn bản của Chính phủ. Quyền giám sát hoạt
động của Chính phủ thông qua các văn bản của Chính phủ thuộc nhiệm vụ
của Ủy ban thường vụ Quốc hội và Quốc hội.
Khoản 5 điều 7 Luật tổ chức Quốc hội 2001 quy định:
NGUYỄN HÀ LINH Page 5