





1884-1945(Qua
)

 Th Tám

i hc Khoa hc Xã h
Lu Chuyên ngành: ; Mã s 60 2254
ng dn: PGS. 


o v: 2014 Keywords. Lch s Viu; Hà Nn 1884-1945.

Content
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
u  Quc T  - Hà Ni là di tích lch s c
tiêu biu vào bc nht ca Th ô Hà Ni và c ua Lý Thánh Tông cho lp
u th Khng T và các bc Tiên hin nhm tôn vinh Nho giáo
Nhân Tông lp Quc T Giám ng dquan li, trí thc Nho hc
cho Nc quân ch. Vc bit quan tru  Quc T Giám
c các b âm, phát trin và mau chóng tr thành mgiáo
dc trng yu ca trinh. Tri qua các trii Lý, Trn, Lê, Nguyn, s thnh suy ca

Văn Miếu Hà Nội giai đoạn 1884-1945 qua tài liệu lưu trữ
Tôi mong mu nhng bii ca u trên c n công
 dng và din mo công trình.  khc ha li hin trng kin trúc, vic
qun lý, tu sa, t chc t l t, làm rõ  ng x ci Vit và chính
sách hai mt ca chính ph bo h i vu Hà Ni nói riêng và các di tích
khác  Hà Thành nói chung n 1884-1945. y, chng minh c vai trò và
s tn ti liên tc ca u Hà Ni trong tin trình lch s Vit Nam.
cn nhn mnh rng: T n nay, tên gi thông dng ca Ngôi miu này
ng c các nhà nghiên cu s dng là u - Quc T Giám. Riêng trong lun
a chn cách gi ngn gn là u Hà Ni  ch c qun th công trình
vi hai lý do:
Th nht, t sau khi hng Ph c (tc ng Quc T Giám
 thi Nguyn) b d b  xây n Khi Thánh th cha m ca Khng T và các
Tiên hin thì toàn b khu vc này mchgiáo dc và ch còn li mt ch
duy nht là th t
1
.

1
 (1963), Đại Nam thực lục, NXB  19, tr 266.
Th hai, tên gu Hà Ni chính thc ca Ngôi
miu c s dng trong các công n 1884-1945.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
i thi quân ch n t th k u th k XIX), các b chính s 
Đại Việt sử ký toàn thư , Đại Việt sử ký tục biên (tp th tác gi triu Lê), Đại
Việt sử ký tiền biên ), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Đại Nam thực
lục (Quc s quán triu Nguyn)i nhiu s kin vic xây dng,
tu sa, t l và ging dy - hc tp Nho giáo ti u - Quc T - Hà
Ni. Các qui ch v thi c, giám sinh, ch   ti v kin trúc c
Miu  Quc T Giám thi k c ghi li khá chi tit trong các sách: Kiến văn tiểu

Miếu – Quốc Tử Giám Thăng Long – Một biểu tượng của văn hoá Việt Nam c Siêu,
Nguyn Quang Lc)  cun sách gii thiu tng quan v  Miu dành cho khách du lch,
Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chế độ đào tạo tuyển chọn quan chức thời Lê sơ ng Kim
Ngc)  cn vai trò giáo do nhân tài ca Quc T Giám, Văn Miếu – Quốc Tử
Giám Thăng Long – Trường Nho học cao cấp (Nguyn Th Hng Hà)   tài nghiên cu v
vic ging dy  hc tp Nho hc ti Quc T Giám, luVăn Miếu – Quốc Tử Giám và
hệ thống Văn miếu, Văn từ, Văn chỉ (qua tư liệu chủ yếu ở Hà Nội và khu vực phụ cận) ca
 Th o kho cu v h thng di tích Nho hc t Ngoài ra,
còn rt nhiu bài vit gii thiu khái quát lch s hình thành và phát trin cu 
Quc T Giám hoc thân th s nghip ca các danh nhân có tên trên bia tii trên
các sách, báo, tp chí chuyên ngành khác.
Trung tâm hou  Quc T Giám t khi thành lp
(1988) n nay thc hin các  tài nghiên cu khoa hc: Văn Miếu và hệ thống giáo dục
khoa cử Nho giáo Việt Nam, Văn Miếu và việc lưu danh các danh nhân Việt Nam hiện đại,
Các giải pháp quản lý, bảo vệ và tu bổ tôn tạo các di chỉ Nho học Việt Nam, Bảo tồn và phát
huy giá trị 82 bia tiến sĩ; xut bn nhiu sách, tp chí: Văn Miếu – Quốc Tử Giám Thăng
Long, Di sản Hán – Nôm Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chế độ
khoa cử Việt Nam; t chc nhiu hi tho khoa h Hội thảo Văn Miếu – Quốc Tử Giám
và hệ thống di tích Nho học Việt Nam, Hội nghị khoa học các đơn vị quản lý di tích Nho học
Việt Nam, Hội nghị bảo tồn và phát huy giá trị di tích Nho học, Hội thảo khoa học về thân thế
sự nghiệp của các Tế tửu, Tư nghiệp Quốc Tử Giám: Nguyễn Nghiễm, Khiếu Năng Tĩnh, Nhữ
Đình Toản …Ni dung cu này ch yu nghiên cu v lch s hình thành,
phát trin cu  Quc T Giám t thi Lý u thi Nguyn, kin trúc ngày
nay, vic bo tn phát huy giá tr và h thng các di tích, danh nhân Nho hc.
y, ngoi tr mt s mô t khái quát v kin trúc, bia tim
ca: Dumoutier, Arousseau, Trn Hàm Tn, Tr   t
u  Quc T Giámn nay  có mt công trình nào 
nghiên cu v u Hà Ni thi Pháp thuc. Vì vy, tôi hy vng lus góp
phn làm rõ  s tn ti và thc trng ca Ngôi miu n 1884-1945.
3. Đối tượng, phương pháp nghiên cứu

nghiên cu.
4. Đóng góp của luận văn
- Phn ánh s phm ca u Hà Ni i s qun lý ca Chính ph
bo h Pháp; làm rõ nhng chuyn bin ca Ngôi miu trên c hai n: 
dng và din mo công trình. 

 ng minh s tn ti liên tc c
Long - Hà Ni trong tin trình lch s Vit Nam nh vai trò cu
Hà Ni nói riêng và Nho hc nói chung trong lòng xã hu th k XX.
- Khc ha li hin trng: kin trúc, th t, qun lý, tu sa và t chc t l t
Miu Hà Ni 1945, n ánh tinh thu tranh bo v di sc ca
nhân dân Hà thành  ng x ca chính ph bo h i vi các di tích ba
trong n 1884-1945.
- Xi ca mt s hin vt, công trình kin trúc tu p
nhiu s liu hu ích phc v vic lp các d  án tu sa, tôn tu Hà Ni ngày
nay.
- Các giy t, n hành chính, hình nh  trong phn ph lc là nhng tài liu
 nghiên cu v n hc và mt s c khác.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phn M u, Kt lun, Tài liu tham kho, ni dung chính ca lu
làm 3 :
 Tng quan v u Hà Nn 1884-1945
 Tu su Hà Nn 1884-1945
 Qun lý, s du Hà Nn 1884-1945
Phn ph lc ca lu m các ni 






18. Vân đài loại ng, Nxb , tp 2.
19. Vân đài loại ngữ, Nxb , tp 3.
20. i Vit thông s
21. Phc (1998), T l  u Hu, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật s 9/1998.
22. Tr Nguyn Hu vi bia Ti u Hà Ni, Tạp chí
Nghiên cứu lịch sử s 46 tháng 1/1963.
23. Nguyn Th Hng Hà (1999), Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Thăng Long) – Trường
Nho học cao cấp, lun án Thc lch si hc KHXH & NH,
Khoa Lch s.
24. Phm Xuân Ho (2010), Biên niên sử Thăng Long – Hà Nội,
Nxb Hà Ni, Hà Ni.
25. Nguyn Tha H ch trì (2010), Tư liệu văn hiến Thăng Long - Hà Nội – Tuyển tập
tư liệu phương Tây, Nxb Hà Ni, tp 1.
26. Nguyn Tha H ch trì (2010), Tư liệu văn hiến Thăng Long - Hà Nội – Tuyển tập
tư liệu phương Tây, Nxb Hà Ni, tp 2.
27. c Khánh (1995), Tìm hiểu nền giáo dục Việt Nam trước 1945, Nxb Giáo dc,
Hà Ni.
28. Người trí thức Việt Nam qua các chặng đường lịch sử, Nxb thành
ph H Chí Minh.
29. Nho giáo và phát triển ở Việt Nam, Nxb KHXH, Hà Ni.
30. Ngô Cao Lãng (1995), Lịch triều tạp kỷ, Nxb KHXH, Hà Ni.
31. Hà Nội trong cuộc vận động giải phóng dân tộc, Nxb Hà
Ni,
32. Phan Huy Lê (1962), Lịch sử xã hội phong kiến Việt Nam, tp 2, Nxb Giáo dc, Hà
Ni.
33. Phan Huy Lê ch biên (2012), Lịch sử Thăng Long – Hà Nội, Nxb Hà Ni, tp 2.
34. Nguyn Th Long (1995), Nho học ở Việt Nam – Giáo dục và thi cử, NXB Giáo dc,
Hà Ni.
35. Nguyn Th Long (1998), Truyn thng hiu hc ci Hà N
c, Tạp chí Xưa và nay s 56 (10/1998).

Giáo dc, tp 1.
57. Quc s quán triu Nguyn (1998), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nxb
Giáo dc, tp 2.
58. c Siêu, Nguyn Quang Lc (1993), Văn Miếu – Quốc Tử Giám một biểu
tượng của nền văn hóa Việt Nam, Nxb Th Gii, Hà Ni.
59.  o (2000), Văn Miếu và hệ thống văn từ văn chỉ (Lu
hc chuyên ngành lch s Vii hc KHXH và NV).
60. Nht Tân (1963), Kho thêm v bia tiu Hà Ni, Tạp chí
Nghiên cứu lịch sử s 49 (4/1963).
61. NguyNho học và Nho học ở Việt Nam – một số vấn đề lý luậnvà
thực tiễn, Nxb KHXH, Hà Ni.
62. Trung tâm hou  Quc T Giám (1992), Đề tài khoa học
Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tích Nho học.
63. Trung tâm hou  Quc T Giám (1998, 2004), Văn Miếu –
Quốc Tử Giám Thăng Long – Hà Nội, Nhà in Thng Nht, Hà Ni.
64. Trung tâm hou  Quc T Giám (2001), 82 bia Tiến sĩ tại
Văn Miếu – Quốc Tử Giám Thăng Long – Hà Nội, Nhà in Thng Nht, Hà Ni.
65. Trung tâm hou  Quc T Giám (2010), Kỷ yếu Hội thảo
Văn Miếu – Quốc Tử Giám và hệ thống di tích Nho học Ving -
Xã hi, Hà Ni.
66. Trung tâm hou  Quc T Giám (2011), Kỷ yếu Hội nghị
các đơn vị quản lý di tích Nho học Việt Nam, ng - Xã hi, Hà Ni.
67. Trung tâm hou  Quc T Giám (2011), Kỷ yếu Hội thảo
khoa học Làng khoa bảng Thăng Long.
68. Trung tâm hou  Quc T Giám (2012), Kỷ yếu Hội thảo
khoa học Trường Quốc Tử Giám Thăng Long và các trung tâm giáo dục Nho học Việt
Nam.
69. Trung tâm hou  Quc T Giám (2012), Di sản Hán – Nôm
Văn Miếu – Quốc Tử Giám, ng  Xã hi, Hà Ni.
70. Trung tâm hou  Quc T Giám (2013), Văn Miếu – Quốc

de corbeaux) Hanoi et depalcement de l’ecole de clairons, Fonds de la Résidence
Tonkinoise (N
0
56737, 56760, F94).
84. Centre des Archives nationnalles N
0
I à Hà Ni, Culte des génies et restauration de
Văn Miếu (pagode corbeaux) Hanoi, Fonds (N
0
2850).
85. Centre des Archives nationnalles N
0
I à Hà Ni, Cérémonies de l’autome se du
printemps à Hanoi, Fonds de la (N
0
2848).
86. Centre des Archives nationnalles N
0
I à Hà Ni, Relevés des pagodes et des temples
situés dán la ville de Hanoi, Fonds de la Mairie de HaNoi avnat 1945 (N
0
3720).
87. Centre des Archives nationnalles N
0
I à Hà Ni, Installation  
de Hanoi, Fonds
de la Mairie de HaNoi avnat 1945 (N
0
3713).
88. 