SÁU NÓN TƯ DUY 2013
Mục lục
1 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
2 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
Chương 1. GIỚI THIỆU
3 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
1.1 Thế nào là “Sáu nón tư duy”?
Sáu chiếc nón tư duy do Tiến sĩ tâm lý và y khoa, Edward de Bono, người Malta
sáng tạo. Sáu chiếc nón với sáu màu sắc khác nhau là : Trắng, đỏ, đen, vàng, xanh lá cây,
xanh dương. Tương ứng với sáu màu sắc mang tính chất biểu tượng, mỗi chiếc nón đề
cập đến một khía cạnh trong quá trình suy nghĩ của chúng ta.
Tác giả sử dụng sáu cái nón đại diện cho sáu dạng thức của suy nghĩ. Nó đề cập
đến chiều hướng suy nghĩ hơn là tên gọi. Mỗi nón có một màu (mà màu này chỉ đại diện
cho duy nhất một dạng thức của suy nghĩ).
Mọi người sẽ tham gia thảo luận theo từng màu. Tùy theo kiểu ý kiến mà người đó
sẽ được đề nghị đội nón màu gì.
Các nón không được dùng để phân loại cá nhân. Từng người sẽ sử dụng những
nón theo yêu cầu để đưa ra ý kiến. Mặc dù hành vi hay thói quen của cá nhân đó có vẻ
thuộc về loại nào đó.
Phương pháp “sáu nón tư duy” được đặt ra để chuyển tư duy ra khỏi kiều tư duy
tranh luận bình thường và đưa vào kiểu tư duy như in bản đồ. Như thế tư duy trở thành
quá trình 2 giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất làm ra bản đồ. Giai đoạn thứ 2 là chọn đường
trên bản đồ. Nếu bản đồ làm ra khá tốt, thường con đường tốt nhất hiện ra rất rõ. Từng
nón của 6 nón đạt một kiểu tư duy trên bản đồ.
Các đặc tính cuả sáu nón tư duy:
Nón trắng: Tượng trưng cho sự trong trắng trinh nguyên, thuần tuý là các con số
và sự kiện, là thông tin
Nón đỏ: Tượng trưng cho cảm xúc, tình cảm, linh cảm trực giác

hướng tư duy, nghĩa là trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ chọn những nón
và chúng ta sẽ tuân theo quy định đội nón nào vào thời điểm nào. Trong một cuộc họp có
thể chỉ đội một nón, cũng có thể đội 2, 3 hay tất cả những nón.
6 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
Chương 2. CÁCH TIẾN HÀNH TƯ DUY “SÁU NÓN”
Bước vào cuộc họp, người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ giải
thích ý nghĩa những nón và quy định luật chơi : trưởng nhóm quy định đội nón màu nào
trong trường hợp nào, thời gian dành cho mỗi nón là bao lâu. Mọi người phải tôn trọng
luật chơi, thực hiện nghiêm túc luật chơi đã được đề ra để cuộc họp đạt kết quả như mong
đợi.
Sau đây là một ví dụ về các bước tiến hành cuộc họp theo hướng “6 nón tư duy”.
Bước 1:
Nón trắng: Tất cả các ý kiến nào chỉ chứa sự thật, bằng chứng, hay dữ liệu, thông
tin. Đội nón này có nghĩa là "hãy cởi bỏ mọi thành kiến, mọi tranh cãi, cởi bỏ mọi dự
định và hãy nhìn vào cơ sở dữ liệu" .
Bước 2:
Nón xanh lá cây: Tạo ra các ý kiến làm sao để giải quyết. Các sáng tạo, các cách
thức khác nhau, các kế hoạch, những sự thay đổi.
Buớc 3:
 Đánh giá các giá trị của các ý kiến trong nón xanh lá cây.
 Viết ra danh mục các lợi ích dùng nón vàng.
Nón vàng: Tại sao vài ý kiến sẽ chạy tốt và tại sao nó mang lại lợi ích. Ở đây cũng
có thể dùng về các kết quả cuả các hành động được đề xuất hay các đề án. Nó còn dùng
để tìm ra những vật hay hiệu quả có giá trị của những gì đã xãy ra.
 Viết các đánh giá, và các lưu ý trong nón đen.
Nón đen : Đây là nón có giá trị nhất. Dùng để chỉ ra tại sao các đề nghị hay ý kiến
không thích hợp (hay không hoạt động được) cùng với các dữ kiện, với kinh nghiệm sẵn
có, với hệ thống đang hoạt động, hoặc với chế độ đang được theo. Nón đen lúc nào cũng
phải tính đến sự hợp lí .

những dữ liệu một cách khách quan hơn. Chúng ta thường có thói quen tranh luận, đưa ra
những kết luận, đánh giá trước rồi dùng thông tin, số liệu thống kê thực tế để chứng minh
cho những kết luận đó, nhưng với lối tư duy sáu nón, chúng ta sẽ làm điều ngược lại,
nghĩa là có thông tin, dữ liệu rồi mới thảo luận và đi đến kết luận. Cũng như khi chúng ta
cần đi đến một địa điểm nào đó, chúng ta nên vạch ra một tấm bản đồ trước rồi sẽ tìm
đường đi từ tấm bản đồ đó.
Vì thế việc có được những dữ liệu khách quan, chính xác là điều rất cần thiết trong
phương pháp tư duy này. Khi người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ đặt ra
những câu hỏi như “Hãy cho tôi biết tỉ lệ người dùng mã nguồn mở so với phần mềm bản
quyền bao nhiêu?”, “Hãy cho tôi biết số người sử dụng Windows bản quyền của nước ta
hiện nay là bao nhiêu?” hay “Bạn hãy đội nón trắng để nói về sự phát triển của lĩnh vực
công nghệ thông tin ở nước ta trong năm 2009”. Những người được hỏi sẽ trả lời một
cách khách quan, cụ thể và những ý kiến cá nhân sẽ không được chấp nhận. Tuy nhiên,
chúng ta có thể đội nón trắng thuật lại ý kiến cá nhân của người khác.
Như đã nói ở trên, con người chúng ta ít khi nào đưa ra thông tin mà không kèm theo
những ý kiến cá nhân, chúng ta rất khó khăn khi làm công việc của một máy tính vô
cảm. Vậy làm sao để chúng ta có thể đội nón trắng một cách thành công nhất?. Chúng ta
sẽ cùng làm một người Nhật Bản trong cuộc họp của người Nhật. Người Nhật không
thích tranh luận, có thể vì họ nghĩ tranh luận với nhau là bất nhã, hoặc có thể vì họ nể
trọng nhau hoặc vì nhiều lý do khác. Họ đến cuộc họp mà không nung nấu sẵn một con
đường nào trong đầu cả, họ đến họp đế lắng nghe và mang đến cuộc họp những thông tin
10 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
đầy đủ, khác quan, trung lập. Sau đó mọi người sẽ cùng thảo luận (thảo luận chứ không
phải tranh luận) để vạch ra tấm bản đồ, nhờ tuân thủ đúng nguyên tắc sáu nón tư duy,
tấm bản đồ các lúc càng hiện ra rõ nét và mọi người hiển nhiên nhìn thấy con đường.
11 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
1.3 Nón đỏ :
Trái ngược với nón trắng, nón đỏ là cơ hội duy nhất để mọi người bộc lộ cảm xúc

người có cùng cảm xúc với bạn. Chia sẻ cảm xúc sẽ giúp chúng ta hiểu nhau hơn để
chúng ta dễ dàng hơn trong việc cùng xây dựng tấm bản đồ được hoàn thiện.
13 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
1.4 Nón đen :
Nón đen thể hiện sự bi quan, phản đối, tiêu cực. Vậy thì sao chúng ta lại cần đến nón
này? Bởi vì đây là một nón cực kỳ quan trọng. Có những điều xảy ra không giống như
chúng ta biết. Có những điều chúng ta mong đợi lại không xảy đến. Chúng ta cần chỉ ra
những khó khăn và khúc mắc. Làm sao chúng ta tiến hành mọi việc mà không trái pháp
luật,vẫn duy trì được những giá trị và quan điểm đạo đức của chúng ta? Không bất cứ
quyết định nào được đưa ra mà không có những nhận định về khả năng thất bại, thua lỗ.
Vì vậy, chúng ta phải đội nón đen để cùng thảo luận về những rủi ro có thể gặp phải.
Chúng ta sẽ cùng nhau suy xét một cách cẩn trọng, giúp ta tránh được những vấn đề như
phạm pháp, nguy hiểm, thua lỗ, gây ô nhiểm hay các vấn đề bất lợi khác.
Lối tư duy nón đen là lối tư duy logic. Tất cả những lý lẽ đưa ra để phê phán đều phải
dựa trên nền tảng logic. Nếu những nhận xét của chúng ta đơn thuần chỉ là những cảm
xúc, lúc đó chúng ta đang sử dụng nón đỏ tư duy chứ không phải nón đen. Với vai trò
đánh giá lại ý tưởng, nón đen giúp mọi người cân nhắc lại xem chúng ta có nên phát
triển hay chúng ta nên từ bỏ ý tưởng đó. Dần dần, tấm bản đồ về những vấn đề tiềm tàng,
những trở ngại, những khó khăn và nguy hiểm ngày càng hiện rõ. Điều này khiến cho sự
việc được xem xét một cách toàn diện hơn và kỹ lưỡng hơn. Quyết định cuối cùng được
dựa trên những tư duy được đưa ra bởi nón trắng (số liệu thực tế), nón vàng (những lợi
ích có thể), nón đen (sử cẩn trọng) và nón đỏ (khả năng trực giác và cảm giác).
Tuy nhiên, việc đưa ra những ý kiến phản bác luôn dễ dàng hơn việc góp ý xây dựng,
nên chúng ta cần tránh việc lạm dụng nón này. Nếu một vấn đề bị nhìn nhận quá kỹ dưới
nón đen, vấn đề đó sẽ không thể tiến triển tốt. Ví dụ như khi một người đưa ra một ý
tưởng mới lạ, mọi người nhanh chóng nêu ra rất nhiều bất lợi, sự bất khả thi của ý tưởng
khiến cho việc phát triển ý tưởng mới không được chấp nhận. Vì vậy sau khi đội nón đen
chúng ta nên đội nón vàng: “Các bạn rất có lý khi đội nón đen, vậy bây giờ chúng ta sẽ
thử đội nón vàng xem sao”

Đây là nón rất tuyệt vời. Màu lục hay còn gọi là màu xanh lá cây, là màu của chồi
non, của sự sống, của sức sáng tạo. Vì vậy, nói đến nón tư duy màu xanh lá cây chính là
nói đến “Tư duy sáng tạo”.
Trong cuộc sống, mỗi ngày chúng ta gặp rất nhiều khó khăn, rắc rối. Thay vì ngồi
than khóc hay chỉ trích lẫn nhau, chúng ta hãy cùng nhau tìm ra giải pháp để giải quyết
những khó khăn, rắc rối đó. Khi sử dụng nón xanh lá cây, chúng ta tìm kiếm và đưa ra
những ý tưởng mới, đưa ra những phương án và những sự lựa chọn. Đó có thể là một sự
lựa chọn có sẵn hoặc sự lựa chọn mới. Sử dụng nón xanh tư duy, chúng ta gắng sức để
sửa đổi và hoàn thiện những ý tưởng đã được nêu ra.
“Người sáng tạo dành nhiều thời gian cho việc sáng tạo”. Vì thế hãy dành thời gian để
sáng tạo ra những ý tưởng mới. Khi đã tìm ra được một hướng để giải quyết vấn đề, sao
chúng ta không đặt ra câu hỏi “Có ý tưởng nào nữa không?”, “Có cách nào khác nữa
không?” “Có cách nào tốn kém ít hơn, thực tế hơn và dễ thực hiện hơn không?”.
Chúng ta cũng hãy tìm cho mình sự đam mê để có thể sáng tạo. Chúng ta hãy thử
“mạo hiểm” để áp dụng một phương pháp, giải pháp mới. Vì nếu ta cứ suy nghĩ và hành
động như cũ, ta sẽ nhận được kết quả như cũ. Khi được yêu cầu nêu ra những ý tưởng,
nếu người trả lời nêu ra một ý tưởng đã cũ, thì người trưởng nhóm hay người điều hành
cuộc họp có thể nhắc nhở “Anh vừa đưa ra những cách tiếp cận vấn đề theo cách truyền
thống. Chúng ta sẽ xem xét những ý tưởng đó sau. Nhưng trước hết chúng ta hãy dành
mười phút để sử dụng nón xanh lá cây và xem xem liệu chúng ta có thể có một cách tiếp
cận hoàn toàn mới mẻ hay không”.
Tư duy mới lạ tạo nên một thái độ, một cái nhìn, kỹ thuật (bao gồm sự tiến triển, sự
khích động và hoạt động khích động) khiến chúng ta đi tắt nhanh khỏi lối tư duy thông
thường nhờ vào hệ thống khuôn mẫu bất đối xứng đối với mỗi cá nhân. Nó được sử dụng
để tạo ra những khái niệm mới và những cách nhận thức mới. Do đó, đội nón xanh là
cách để chúng ta cùng vạch ra nhiều con đường trên tấm bản đồ để từ đó chúng ta có
16 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
nhiều cách để lựa chọn, sự lựa chọn sẽ trở nên phong phú và nhất định ta sẽ chọn ra
đường con đường thuận tiện, tối ưu nhất.

Trong mỗi giai đoạn, người trưởng nhóm sẽ đội nón màu xanh lam và điều hành
cuộc họp. Mọi người sẽ cùng tuân theo những quy định mà trưởng nhóm đưa ra. Nếu
trưởng nhóm quy định đội nón vàng thì tất cả phải đội nón vàng, nếu trưởng nhóm quy
định thời gian dành cho nón đỏ là 2 phút trong khi nón xanh lá cây là 15 phút thì mọi
người chỉ được phát biểu cảm xúc trong vòng 2 phút mà thôi. Người trưởng nhóm đội
nón xanh lam có nhiệm vụ chọn nón cho mọi người, đảm bảo mọi người nghiêm túc tuân
thủ luật chơi và cố gắng lái cho cuộc họp đi đúng hướng, đúng mục tiêu. “Kẻ thù của vấn
đề phức tạp chính là lối tư duy phức tạp”, vì vậy tư duy sáu nón giúp mọi người tư duy
một cách đơn giản theo một hướng do trưởng nhóm đề ra.
Đối với giai đoạn nhận yêu cầu: giai đoạn này rất quan trọng. Mọi người sẽ được
yêu cầu đội nón trắng để thuật lại yêu cầu của khách hàng, lấy thông tin, số liệu cần thiết.
Kế đến họ có thể đội nón màu đỏ để phát biểu cảm nghĩ về dự án của họ (Họ có quyền
19 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
đưa ra ý kiến có muốn nhận dự án hay không, có thích thú với đề tài đó hay không). Sau
đó họ sẽ đội nón đen để đưa ra những rủi ro khi thực hiện dự án với những yêu cầu đã
được đặt ra. Và người trưởng nhóm có thể yêu cầu mọi người đội nón màu vàng để thể
hiện tính tích cực, khả thi của dự án.
Đối với giai đoạn thiết kế: người trưởng nhóm sẽ yêu cầu họ đội nón đen và nêu
lên những sai sót có thể gặp phải khi thiết kế chương trình. Sau đó mọi người sẽ cùng đội
nón xanh lam để đưa ra những định hướng tư duy cho dự án. Cuối cùng họ sẽ cùng nhau
đội nón xanh lá cây để đưa ra những ý tưởng sáng tạo cho dự án của họ. Nếu có nhiều ý
tưởng hay và không biết nên chọn ý tưởng nào, mọi người sẽ lại đội nón đỏ để nhờ kinh
nghiệm, cảm nhận, cảc xúc lên tiếng. Sau khi đã thống nhất ý tưởng thì sẽ bắt đầu thiết kế
chương trình.
Đối với giai đoạn lập trình: giai đoạn này mọi người chỉ việc đội nón đen để đưa
ra những sai sót có thể có trong khi lập trình chương trình.
Đối với giai đoạn kiểm chứng phần mềm, sửa lỗi: đây là một giai đoạn rất quan
trọng trong chu kỳ sống của phần mềm. Trước đây nó được xem như là một công việc dễ
dàng, được thực hiện bởi những người ít chuyên môn, nhưng trong thập kỷ này, việc

 Có ở mọi nơi.
Tuy nhiên, đề áp dụng được phương pháp tư duy này, những người thực hiện phải luôn
ghi nhớ :
 Tuân thủ suy nghĩ theo ý nghĩa của những nón
 Nón không mô tả thói quen suy nghĩ
 Tất cả các góc nhìn được tôn trọng
 Tuân thủ trình tự các nón và luật chơi
 Không làm phức tạp hóa nội dung
 Thông báo thời gian mỗi nón
21 Lê Văn La
SÁU NÓN TƯ DUY 2013
 Tăng thời gian khi có nhiều ý tưởng mới
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] GSTSKH. Hoàng Kiếm, Slide “Phương pháp nghiên cứu khoa học trong tin học” .
[2] Ts. Edward de Bonoư, “Six thinking hats”.
[3] />[4] />sang-tao-mo-loi-thanh-cong.html
[5] />[6] www.cafesangtao.com.
22 Lê Văn La