Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Phần mở đầu
hững thành tựu trong công cuộc đổi mới của đất nớc ta sau đại hội
Đảng VI (6/1986) cho đến nay đã và đang tạo một thế và lực mới, bên
trong cũng nh bên ngoài giúp chúng ta bớc vào một thời kì, một giai đoạn phát
triển mới. Lực lợng sản xuất phát triển, quan hệ sản xuất cũng có những bớc tiến
phù hợp hơn. Nhng, tuy nhiên các nớc đều có cơ hội. Đặc biệt là sang thế kỷ
XXI, những mặt lợi thế nh là vốn, khoa học, công nghệ hoàn toàn nghiêng về
phía các nớc phát triển. Chúng ta tiến đợc một bớc thì họ còn tiến xa hơn nhiều
lần. Chính điều đó làm cho các nơc chậm phát triển hay đang phát triển ở trình
độ thấp nh Viêt Nam gặp rất nhiều khó khăn thử thách to lớn. Nguy cơ tụt hậu
về kinh tế so với nhiều nớc trong khu vực và trên thế giới hoàn toàn có thể xảy
ra trong tơng lai. Trớc tình tình đó, Việt Nam cần phải xây dựng một nền kinh tế
thị trờng hiện đại hay thực chất là một nền kinh tế tiền tệ ổn định với uy tín vững
chắc. Trong đó, trọng tâm là vấn đề Phát triển và hoàn thiện Ngân Hàng Nhà
Nớc Việt Nam .
N
Đáp ứng vấn đề cấp thiết và vô cùng quan trong đó bằng bản đề án của
mình. Tôi hi vọng sẽ đem đến đợc những suy nghĩ đúng đắn và hớng đi chính
xác cho công cuộc xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trờng hiện đại theo đinh
hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam .
2
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Phần nội dung
Ch ơng I
Một số vấn đề cơ bản về Ngân Hàng Trung Ương
(NHTW)
1.1. Khái niệm về NHTW :
1.1.1. Quan điểm của Việt Nam :
gân Hàng Trung Ương (còn gọi là ngân hàng nhà nớc hay ngân hàng dự
trữ liên bang) : là một cơ quan thuộc bộ máy nhà nớc đợc độc quyền phát
quan điểm của các nhà kinh tế trên thế giới, là một tổ chức trung gian tài chính
lớn nhất, quan trọng nhất, ở bất kì một quốc gia nào. Đợc coi nh là một doanh
nghiệp có quyền hoạt động và tự do kinh doanh (theo đúng pháp luật) đối với
vốn tiền tệ của mình .
1.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của NHTW :
Sau cuộc đại khủng hoảng kinh tế trên thế giới (1929-1933), các ngân
hàng phát hành thuộc sở hữu nhà nớc hay các NHTW đợc hình thành trên nhiều
nớc. Trải qua quá trình phát triển hơn một nửa thế kỉ qua và cho đến nay, trên
thế giới có hai mô hình tổ chức và quản lý của NHTW :
+). NHTW trực thuộc Quốc Hội : Tự chịu trách nhiệm về mọi hoạt động
của mình trớc Quốc Hội. Với mô hình này, NHTW đợc độc lập với Chính Phủ.
Đợc độc lập trong việc thực thi chính sách tiền tệ (CSTT) và các hoạt động cơ
bản khác của mình .
+). NHTW trực thuộc Chính Phủ : Tự chịu trách nhiệm về mọi hoạt động
của mình trớc Chính Phủ. Chính Phủ sẽ quản lý NHTW và thông qua NHTW để
tác động đến CSTT nhằm điều tiết nền kinh tế vĩ mô .
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Tuy có hai hình thức nh vậy nhng tựu chung lại, đều bao gồm các chức
năng cơ bản sau đây :
1.2.1. Các chức năng chung của NHTW :
1.2.1.1. Phát hành giấy bạc ngân hàng và điều tiết lợng tiền cung ứng :
Đi liền với sự ra đời của NHTW thì toàn bộ việc phát hành tiền đợc tập
trung vào NHTW theo chế độ nhà nớc độc quyền phát hành tiền và từ đó trở
thành trung tâm phát hành tiền của cả nớc .
Giấy bạc do NHTW phát hành là phơng tiện thanh toán hợp pháp, làm
chức năng phơng tiện lu thông và phơng tiện thanh toán. Do đó, việc phát hành
tiền của NHTW có tác động trực tiếp đến tình hình lu thông tiền tệ của đất nớc.
Để cho giá trị đồng tiền đợc ổn định, khi phát hành NHTW phải tuân theo
những nguyên tắc nghiêm ngặt sau :
NHTM DN
NHTW NHTM
1.2.1.3. NHTW là ngân hàng của nhà nớc :
Nói chung, NHTW là ngân hàng thuộc sở hữu nhà nớc. Vậy nên NHTW
là ngân hàng của nhà nớc. Và trên thực tế, NHTW đợc thành lập và hoạt động
theo pháp luật. Vừa thực hiện chức năng quản lý về mặt nhà nớc trên lĩnh vực
tiền tệ, tín dụng, ngân hàng vừa thực hiện chức năng là ngân hàng của nhà nớc
thông qua một số nghiệp vụ chủ yếu sau :
Thứ nhất : NHTW là cơ quan quản lý về mặt nhà nớc các hoạt động
của toàn bộ hệ thống ngân hàng bằng pháp luật. Chẳng hạn nh : Xem xét cấp
hoặc thu hồi giấy phép hoạt động cho các ngân hàng và các tổ chức tín dụng,
6
NH của các DN
Nh của các NH
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
kiếm soát tín dụng, quy định các thể chế nghiệp vụ trong quá trình hoạt động
của hệ thống ngân hàng, thanh tra kiểm tra kiểm soát....
Thứ hai : NHTW có trách nhiệm đối với Kho Bạc Nhà Nớc. Có nghĩa
là NHTW mở tài khoản nhận và trả tiền gửi cho Kho Bạc Nhà Nớc (KBNN), tổ
chức thanh toán cho KBNN, làm đại lý cho KBNN trong một số nghiệp vụ và
cho ngân sách nhà nớc vay khi cần thiết .
Thứ ba : NHTW thay mặt cho nhà nớc trong quan hệ với nớc ngoài
trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng, ngân hàng. Nh kí kết các hiệp định về tiền tệ, tín
dụng, ngân hàng với nớc ngoài. Đại diện cho nhà nớc tại các tổ chức tài chính,
tiền tệ quốc tế mà nớc đó là thành viên nh : IMF, WB, ADB .
1.2.2. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ngân Hàng Nhà Nớc Việt
Nam :
1.2.2.1. Chức năng : Luật Ngân Hàng Nhà Nớc Việt Nam (NHNNVN)
tại các khoản 1, 2 điều 1 quy định : NHNNVN là cơ quan của Chính Phủ và là
NHTW của nớc Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam . NHNNVN có các
+). Tổ chức đào tạo và bồi dỡng nghiệp vụ ngân hàng, nghiên cứu, ứng
dụng khoa học và công nghệ ngân hàng .
Thứ hai : Với chức năng là cơ quan quản lý nhà nớc, NHTW quản
lý hệ thống ngân hàng thông qua các quyền và nhiệm vụ sau :
+). Cấp, thu hồi giấy phép thành lập, hoạt động của các tổ chức tín dụng
và giấy phép hoạt động ngân hàng của các tổ chức khác . Quyết định giải thể,
chấp thuận chia tách, hợp nhất, sát nhập các tổ chức tín dụng theo quy định của
pháp luật .
8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
+). Kiểm tra, thanh tra hoạt động của hệ thống ngân hàng, kiểm soát tín
dụng, xử lý vi phạm trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng theo thẩm
quyền .
Thứ ba : Với chức năng la ngân hàng của các ngân hàng. NHTW
có các nhiệm vụ và quyền hạn sau :
+). Thông qua công cụ tái cấp vốn dới hình thức tái chiết khấu và cầm cố
thơng phiếu và giấy tờ có giá ngắn hạn. NHNNVN tiếp ứng vốn ngắn hạn và ph-
ơng tiện tái cấp vốn ngắn hạn cùng phơng tiện thanh toán cho các tổ chức tín
dụng. Ngoài ra NHTW còn thực hiện nghiệp vụ cho vay bắt buộc khi các tổ
chức tín dụng tạm thời mất khả năng chi trả .
+). NHNN tổ chức và vận hành thị trờng tiền tệ gồm thị trờng nội tệ liên
ngân hàng và thị trờng mua bán giấy tờ có giá ngắn hạn. Từ đó NHNN thực hiện
nghiệp vụ thị trờng mở để thực hiện CSTT Quốc Gia .
+). Trong các trờng hợp cấp bách, khi một số tổ chức tín dụng lâm vào
tình trạng kiểm soát đặc biệt, để đảm bảo khả năng chi trả của các tổ chức tín
dụng, NHNN có thể xem xét cho tổ chức tín dụng đợc vay khoản vay đặc biệt
sau khi tổ chức đó sử dụng hết dự trữ bắt buộc, các khoản bảo toàn và bảo hiểm
tiền gửi .
+). NHNN mở tài khoản và thực hiện các giao dịch cho các tổ chức tín
dụng nh tổ chức thanh toán không dùng tiền mặt, thanh toán liên ngân hàng,
1.3. Hoạt động chủ yếu của NHTW :
Thông qua chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ của NHNNVN hay NHTW
chúng ta có thể hình dung ra các hoạt động của NHTW. Nhng tuy nhiên hoạt
động của NHTW nớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mang tính đặc thù
riêng. Nó không đơn thuần chỉ là hoạt động quản lý nhà nớc bằng các biện pháp
10
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
hành chính mà thực hiện chức năng quản lý nhà nớc chủ yếu thông qua các
chính sách và các công cụ kinh tế vĩ mô, gắn liền với nền kinh tế thị trờng hiện
đại. Qua đó NHNN vừa kiểm soát có hiệu quả hoạt động tiền tệ và hệ thống
ngân hàng vừa có khả năng sinh lời, đảm bảo điều kiện tồn tại và phát triển, đem
lại các khoản thu cho NSNN mặc dù mục đích hoạt động của NHNN không phải
là lợi nhuận. Từ các quyền hạn và nhiệm vụ đã trình bầy ở phần 1.2.2 ta có thể
tiến hành phân chia các hoạt động của NHTW ra thành 7 nhóm chính :
(1). Thực hiện CSTT quốc gia .
(2). Phát hành tiền giấy và tiền kim loại .
(3). Hoạt động tín dụng .
(4). Hoạt động thanh toán .
(5). Quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối .
(6). Thanh tra tổng kiểm soát của NHNN .
(7). Hoạt động thông tin .
11
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Ch ơng II
Thực trạng hoạt động của NHNNVN
2.1. Lịch sử hình thành NHNNVN :
iền thân của NHNNVN là ngân hàng Đông Dơng do Pháp thành lập
(1875), nhằm để phục vụ cho cuộc viễn chinh của Pháp ở Đông Dơng. Từ
sau thành công của CM Tháng 8 (1945), chính quyền dân chủ nhân dân đợc xây
dựng lại. Với chủ trơng dành lấy độc lập, tự chủ trên mọi phơng diện, Đảng và
Thứ ba : Rập khuôn một cách máy móc hệ thống ngân hàng một
cấp của Xô Viết, thiếu sự nghiên cứu điều chỉnh cho phù hợp với tình hình và
đặc điểm của Việt Nam .
Thứ t : Sau chiến tranh quá chậm trễ trong việc tiến hành đổi mới.
Cơ chế tài chính kiềm chế cùng với NHQG lạc hậu đầy mâu thuẫn đã làm cho
nền kinh tế Việt Nam rơi vào tình trạng trì trệ và khủng hoảng trầm trọng.
Thứ năm : Thị trờng tài chính không đợc chú trọng nên không thể
phát triển đợc, NHQG độc quyền đã không phát huy đợc vai trò gì hơn là một
quỹ tiền tệ của chính phủ. Lạm phát đã không đợc thừa nhận vì quan điểm thiếu
khoa học cho rằng : Lạm phát chỉ là bạn đờng của CNTB, còn trong CNXH
không có lạm phát . Và cho đến khi phải đa lên bàn để phẫu thuật thì lạm
phát đã ở mức phi mã và nhanh chóng chuyển sang siêu lạm phát ( Đỉnh cao là
năm 1988, lạm phát đạt mức kỉ lục là 548% ).
Thứ sáu : Công cụ cơ bản là lãi suất của ngân hàng không những
không đáp ứng đợc vai trò đòn bẩy kích thích kinh tế phát triển, thu hút vốn đầu
t và tiết kiệm, mà còn cơ hội cho việc xô vào vay vốn ngân hàng để đầu cơ găm
giữ hàng hóa chờ chênh lệch giá. Bên cạnh đó do lãi suất trần thấp làm cho lãi
suất lãi suất thực âm, lãi suất cho vay nhỏ hơn lãi suất tiền gửi và lãi suất cho
vay ngắn hạn lớn hơn lãi suất cho vay dài hạn . Tất cả những điều đó làm cho
13
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
hoạt động của các ngân hàng thua lỗ. Nhà nớc lại phải bao cấp bù lỗ bằng cách
phát hành tiền. Lạm phát ngày càng tăng và tình hình kinh tế chính trị ngày càng
rối ren hơn .
2.2.2. Sau năm 1988 :
Sau khi thực hiện cải cách hệ thống ngân hàng vào cuối năm 1988 đầu
năm 1989, chúng ta đã thu đợc những thành công nhất định trong việc thực thi
CSTT và hoạt động của NHTW. Lạm phát đã đợc đẩy lùi và kiềm chế ở mức
thấp, hoạt động của hệ thống ngân hàng ngày càng có hiệu quả hơn, đời sống
nhân dân đợc cải thiện. Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều hạn chế, yếu kém, đặc biệt
phá vỡ an ninh tài chính quốc gia. Tốc độ và quy mô giao dịch tài chính trong và
ngoài nớc tăng lên nhiều lần thách thức hệ thống ngân hàng còn nhiều bất cập
và lạc hậu. Chính điều đó dẫn đến một tất yếu khách quan là phải đổi mới, phát
triển hơn nữa để hoàn thiện NHNNVN -- Trái tim của hệ thống ngân hàng .
T
3.1. Các giải pháp trong ngắn hạn :
Từ 2001 đến 2010, mục tiêu tổng quát của chiến lợc hội nhập tài chính
Việt Nam là : Hội nhập phải đợc thực hiện trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ
quyền quốc gia, thực hiện hội nhập hiệu quả và an toàn nhằm phát huy nội lực,
khai thác tối đa và nội lực hóa các nguồn ngoại lực phục vụ cho mục tiêu phát
triển kinh tế ( Những vấn đề chung của chiên lợc tổng thể Tài Chính Tiền Tệ
Việt Nam 2001-2010 Bộ Tài Chính ) . Mở rộng quan hệ hợp tác tài chính tiền
tệ song phơng và đa phơng giữa Việt Nam với các nớc và các tổ chức kinh tế, tài
chính quốc tế. Thiết lập đầy đủ hệ thống giám sát tài chính với một hành lang an
toàn vừa đảm bảo môi trờng thông thoáng cho việc khai thác tối đa các nguồn
lực bên ngoài phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội Việt Nam, vừa có khả
năng kiểm soát, phòng ngừa các rủi ro và ngăn chặn các ảnh hởng xấu từ bên
ngoài. Việt Nam sẽ hội nhập chủ động, hiệu quả và an toàn vào khu vực
AFTA/ASEAN và mức độ mở cửa thị trờng hàng hóa, dịch vụ, tài chính. đầu t sẽ
16
Copyright: Tài liệu đại học ©