1
MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Trong khảo cổ học, việc khai quật và nghiên cứu mộ táng ln ln được
đặt ở vị trí quan trọng. Bởi vì thơng qua nghiên cứu mộ táng chúng ta có thể rát
ra được những kết luận khoa học về chủ nhân của mộ, đời sống văn hố và tinh
thần của họ khi còn sống, mối giao lưu với bên ngồi... Những kết luận ấy sẽ lại
được sử dụng cho nhiều cơng trình nghiên cứu của ngành khảo cổ học nói
riêngvà các ngành khoa học nói chung.
Trong tất cả các loại hình mộ táng mà khảo cổ học Việt Nam đã phát hiện
và nghiên cứu, thì có một loại hình mộ táng ln được đặc biệt chú ý - đó chính
là mộ thuyền trong văn hóa Đơng Sơn. Trên thực tế thì trong văn hố Đơng Sơn
từng tồn tại nhiều loại hình mộ tàng khác nhau, nhưng một thuyền được coi là
đỉnh cao trong nhận thức tâm linh của người Việt cổ, liên quan đến mơi trường
sơng nước và tín ngưỡng của cư dân nơng nghiệp lúa nước. Việc nghiên cứu mộ
thuyền là cả một vấn đề rộng lớn bao gồm những nội dung văn hố phong phú,
đòi hỏi một q trình nghiên cứu lâu dài, tỉ mỉ, để ngày càng có được những
hiểu biết tồn diện, sâu sắc hơn về loại hình mộ táng này.
Ngày nay, trong táng tục của đồng bào Mường trên đất nước ta vẫn còn
duy trì loại hình quan tài bằng thân cây kht rỗng như mộ thuyền Đơng Sơn.
Ngồi ra còn tồn tại tục dùng than bao bọc khắp quan tài. Một tục truyền thống
thường bắt gặp ở những mộ quan tài hình thuyền trong văn hố Đơng Sơn. Vậy
giữa chủ nhân của những mộ thuyền trong văn hố Đơng Sơn và những người
Mường có mối quan hệ như thế nào? Tại sao tục chơn cất người chết bằng thân
cây kht rỗng lại tồn tại trong táng tục của người Mường?
Mặc dù trong một quy mơt nhỏ, nhưng báo cáo này sẽ bước đầu đi vào lí
giải vấn đề mà chúng ta vừa nêu trên, nhằm góp một phần nhỏ vào q trình
nghiên cứu mộ thuyền ở Việt Nam. Đó cũng là lí do tại sao tác giả lại chọn đề
tài: “Mộ thuyền Đơng Sơn và dấu ấn của nó trong táng tục của người Mường
hiện nay”

xá hơn là mộ có quan tài bằng thân cây kht rỗng. Các cơng trình nghiên cứu
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
3
ú i sõu vo mụ t cu trỳc m tỏng, phõn loi, phõn chia cỏc giai on, xỏc
nh khụng gian phõn b, xỏc nh ch nhõn, cỏc loi hỡnh hin vt chụn theo...
Nhng vic nghiờn cu v m thuyn s khụng bao gi l c. Cựng
nghiờn cu v mt i tng nhng mi ngi s cú nhng hng tip cn khỏc
nhau.
Bn bỏo cỏo ny s ch khỏi quỏt mt cỏch c bn nht v nhng c
trng ca m thuyn tang vn hoỏ ụng Sn m mng. Mc ớch chớnh l lm
sỏng t quan h gia m thuyn ụng Sn v m Mng. t ú gúp phn
vo vic nghiờn cu s phỏt tin ca loi hỡnh m tỏng c bit ny.
3. Nhim v ca bỏo cỏo khoa hc ny
(Nhim v ca ti).
Vi ti: M thuyn trong vn hoỏ ụng Sn v du n ca nú trong
tỏng tc ca ngi Mng hin nay, bn bỏo cỏo ny s cú mt s nhim v c
bn sau:
* H thng li mt cỏch khỏi quỏt nhng c trng tiờu biu v m thuyn
ụng Sn.
* H thng khỏi quỏt nhng phỏt hin, nhng c im ca cỏc ngụi m
Mng c i c kho c hc Vit Nam phỏt hin v nghiờn cu.
Vic h thng ú s giỳp cho ngi c, c bit l nhng ngi khụng
cú iu kin tỡm hiu sõu v loi hỡnh m thuyn cúd mt cỏi nhỡn tng quan v
loi hỡnh mt tỏng ny.
Sauk hi h thng xong, bn bỏo cỏo s i vo lớ gii mi quan h gia m
thuyn ụng Sn v m Mng, bng cỏch da trờn kt qu nghiờn cu ca mt
s nh khoa hc, c bit l cỏc nh dõn tc hc khng nh ngi Mng
chớnh l mt nhỏnh c dõn Vit c ó tỏch ra do nhng nguyờn nhõn lch s nht
nh. V tỏng tc ca ngi Mng vi vic chụn ngi cht bng quan ti thõn
cõy khoột rng l cú ngun gc t c dõn Vit c trong vn hoỏ ụng Sn,

- Phương pháp Lịch sử: Tìm hiểu q trình phát hiện, khai quật và tiến
hành nghiên cứu loại hình mộ thuyền trong văn hố Đơng Sơn và mộ Mường.
- Phương pháp mơ tả: Mơ tả về cấu trúc, hình dáng của huyệt mộ, quan
tài, tư thế của tử thi.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
5
- Phng phỏp thng kờ:Dựng thng kờ cỏc a im ó phỏt hin thy
m thuyn Vit Nam.
- Phng phỏp Lụgic: T nhng im tng ng gia m thuyn ụng
Sn v m Mng i vo lớ gii mi quan h gia ch nhõn ca m thuyn
ụng Sn v m ngi Mng.
- Phng phỏp liờn ngnh: S dng nhng thnh tu ca cỏc ngnh nh
ngụn ng hc, dõn tc hc phc v cho ti nghiờn cu ca mỡnh.
6. B cc
Bao gm 3 chng.
- Chng 1: Nhng c trng c bn ca m thuyn trong vn hoỏ ụng
Sn.
Chng 2: M Mng v nhng im tng ng vi m thuyn ụng
Sn.
Chng 3: Mi quan h gia c dõn ụng Sn v ngi Mng hin nay.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
6
CHƯƠNG 1: NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA MỘ THUYỀN
TRONG VĂN HỐ ĐƠNG SƠN
1.1. MỘ THUYỀN LÀ GÌ?
Mộ thuyền là loại hình mộ táng mà quan tài được tạo bởi một đoạn thân
cây gỗ kht vũm lòng, hai đầu được chừa lại khi kht, hoặc ghép thêm hai
miếng ván, bộ phận liên kết giữa tấm thiên và tấma địa là những lỗ chốt mộng
khớp, có hình dáng giống chiếc thuyền độc mộc.
1.2. NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA MỘ THUYỀN TRONG