ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
LÊ THỊ GIANG
ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT CHÍNH
TRONG BA TÁC PHẨM CỦA FRANZ KAFKA
LÂU ĐÀI, VỤ ÁN, HÓA THÂN
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

HÀ NỘI – 2014
2 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN


thầy đã tận tính giúp đỡ tôi trong suốt quá trính nghiên cứu và hoàn thiện
luận văn.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo trong khoa Văn học,
trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
đã giảng dạy tôi trong quá trính học tập và nghiên cứu thực hiện đề tài.
Trong quá trính học tập và thực hiện đề tài, tôi luôn luôn nhận được
sự động viên, quan tâm giúp đỡ của những người thân trong gia đính, bạn
bè và đồng nghiệp.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 12 năm 2014
Tác giả luận văn Lê Thị Giang 4 LỜI CAM ĐOAN


4. Phương pháp nghiên cứu 15
5. Bố cục luận văn 15
6. Đóng góp của luận văn 15
Chương 1
KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIẢ VÀ NHÂN VẬT CHÍNH 17
1.1. Kafka trong mối quan hệ với các nhân vật chình 17
1.2. Thế giới nhân vật Kafka 22
1.2.1. Đặc điểm về lì lịch của nhân vật 23
1.2.2. Đặc điểm về nghề nghiệp của nhân vật 27
1.2.3. Đặc điểm về ngoại hính của nhân vật 28
1.2.4. Đặc điểm về khả năng, tình cách của nhân vật 29
Tiểu kết 35
Chương 2
NHÂN VẬT TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI GIA ĐÌNH, XÃ HỘI 36
2.1. Mối quan hệ của nhân vật với xã hội 36
2.2. Mối quan hệ của nhân vật với gia đính. 46
Tiểu kết: 53
Chƣơng 3
SỐ PHẬN CỦA NHÂN VẬT: SỰ ĐAU KHỔ, BI KỊCH VÀ TUYỆT VỌNG 55
3.1. Nhân vật đau khổ: xa lạ và cô đơn 55
3.2. Nhân vật tha hóa 64
3.3. Nhân vật phi lì 71
3.4. Nhân vật bi kịch, nạn nhân của xã hội vô nhân tình 83
Tiểu kết 88
KẾT LUẬN 89
TÀI LIỆU THAM KHẢO 91
6

MỞ ĐẦU


đại của nhân loại. Như vậy người đầu tiên đánh giá cao tác phẩm của Kafka
và hiểu được khả năng lan tỏa rộng rãi của chúng đối với nhân loại là Max
Brod. Và sau khi những bản thảo trên được Max Brod công bố thí những
tác phẩm đó đã nhanh chóng được chú ý và gây tiếng vang cho nhân loại.
Như vậy những tiên đoán của Max Brod là hoàn toàn chình xác.
Trên thế giới, Franz Kafka được biết đến là một trong những tên tuổi
kí vĩ có tác động to lớn trong việc thay đổi diện mạo của tiểu thuyết thế
giới đầu thế kỉ XX. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất trong
đội ngũ nhà văn nỗ lực cách tân bằng cách mang đến cho tiểu thuyết sự tự
do đã bị Chủ nghĩa Hiện thực thế kỉ XIX “đánh cắp”. Do vậy, các tiểu
thuyết của ông đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều công trính
khoa học.
Các công trính nghiên cứu về Franz Kafka tương đối nhiều, các nhà
nghiên cứu về tiểu thuyết của Franz Kafka dưới cả hai góc độ: giá trị phản
ánh hiện thực và giá trị đổi mới nghệ thuật. Tuy nhiên những tác phẩm đó
được nhín nhận dưới góc độ nghệ thuật thu hút sự quan tâm của các nhà
nghiên cứu nhiều hơn.
2.1. Tình hình nghiên cứu Franz Kafka trên thế giới
Người đầu tiên phát hiện và đánh giá cao tài năng của Franz Kafka là
Max Brod - người bạn mà tác giả đã hết lòng tin tưởng. Ông là người
không chịu thực hiện bản di chúc của Franz Kafka trong vấn đề tác giả yêu
cầu đốt tác phẩm còn lại. Với di chúc bị phản bội, đã khiến tên tuổi của
Kafka vang dội khắp thế giới.
Sự phổ biến rộng rãi các tác phẩm của Franz Kafka ra nhiều nước,
nhiều khu vực trên thế giới khiến tài năng của Franz Kafka được mến mộ.
Khi cuộc chiến tranh thế giới nổ ra, Mixen Remon phát hiện: “Thế giới bắt
8

đầu gặp gỡ Kafka và định ngữ K rời bỏ lĩnh vực văn chương để áp dụng
vào cuộc sống hằng ngày” [22, 20]. Và bắt đầu từ đây cũng là khởi điểm,

văn học và trong đời sống xã hội. Ở đây ta thấy rõ rệt việc phê bính văn
học xen lẫn với phân tìch tâm lì và giải thìch xã hội. Các nhà phê bính nhận
thấy Kafka ảnh hưởng tới lối viết của nhiều vở kịch và tiểu thuyết hiện đại.
Những người giữ mục phê bính văn học trên báo chì đã đặt ra những danh
từ như: có tình chất Kafka (Kafkaesque), giống văn Kafka (Kafkalike), và
các phóng viên khi thuật lại một vụ án thường phê bính như sau: “như hệt
một vụ án trìch ở tác phẩm của Kafka mà ra”.
Trên trang web www.themodernword.com Franz Kafka được giới
thiệu như một đại diện tiêu biểu của nền văn học thế giới. Tác giả đã nêu
lên các lớp ý nghĩa trong tác phẩm của Kafka, đồng thời nhấn mạnh sự đa
nghĩa của nó. Dựa vào đây chúng tôi có được cái nhín toàn diện về ẩn ý của
lớp tác phẩm. Từ đó thấy được vấn đề con người, nhân vật trong thế giới
nghệ thuật đầy sắc màu của Franz Kafka.
Các công trính nghiên cứu về Kafka của giới nghiên cứu thuộc văn
học hải ngoại Việt cũng chiếm một vị trì quan trọng. Trong tạp chì văn học
nước ngoài, Hoàng Ngọc Tuấn nhín thấy ở các tác phẩm của nhà văn tình
chất đa phương, đa chiều về ý nghĩa, là sự tổng hợp của nhiều mối suy tư
thuộc về con người, luôn luôn biến dạng theo mỗi lần đọc. Khả Tri khẳng
định khả năng tác động của Kafka không chỉ đối với văn học nghệ thuật mà
còn đối với cả cuộc sống. Nhà nghiên cứu còn cho rằng: văn nghiệp của
Kafka trở thành tấm gương so sánh, phương pháp trị liệu tâm thần xóa bớt
khổ đau, những vết thương mưng mủ còn đọng lại trong tâm thức con
người.
2.2. Tình hình nghiên cứu tác phẩm của Kafka ở Việt Nam
Ở Việt Nam bước đầu chúng ta tiếp xúc với một số tác phẩm, công
trính nghiên cứu lì luận phê bính về nghệ thuật tác phẩm Kafka: Phê phán
10

văn học hiện sinh của Đỗ Đức Hiểu (Nxb. Văn học 1978), Về tư tưởng và
văn học phương Tây hiện đại của Phạm Văn Sỹ (Nxb Đại học và THCN

con người trong một thế giới phi lì. Đồng thời bài viết cũng khẳng định
những dấu ấn của Kafka trong văn học Việt Nam hiện đại và những điểm
mới mẻ trong thế giới nghệ thuật của Kafka.
Tác giả Lê Huy Bắc trong hàng loạt công trính nghiên cứu đã có
những công bố, những nhận xét chình xác, sắc sảo về đặc điểm nhân vật,
nội dung thế giới mà Kafka miêu tả: nỗi khổ nhục hằng thường của con
người, sự thống trị thế giới của quyền lực, pháp luật… đồng thời trong bài
viết Trên hành trình chân lí Kafka (Tạp chí Văn học, số 4, 2003). Tác giả
cũng cho rằng Kafka “đề xuất cái phi lì, cái bi đát, sự tha hóa, nỗi cô đơn,
sự nhỏ bé, sự bất lực, xa lạ… của con người”.
Con người tha hóa trong các sáng tác của Franz Kafka được quan tâm
rất nhiều trong những đề tài và công trính nghiên cứu. Trong đề tài Vấn đề
con người bị tha hoá trong tác phẩm của Franz Kafka, tác giả Nguyễn Thị
Hằng đã đi sâu vào so sánh sự tha hóa của nhân vật ở nhiều tác giả của các
trường phái văn học khác nhau và đã thu được những kết quả rất khả quan.
Ở đó tác giả đã khẳng định: Trong tác phẩm của mính, F. Kafka đã phát
hiện ra cái tha hóa trên cơ sở cái bi đát. Nhân vật không có sự phán xử và
không có sự tự phán xử. Nhân vật bị đẩy vào cỗ máy và bị nghiền nát y như
một con bọ hay y như một con chó. Đây cũng là một trong những đề tài tím
hiểu khá sâu về vấn đề con người bị tha hóa trong tác phẩm của Kafka làm
tư liệu để khám phá, mở rộng vấn đề liên quan.
Trong bài viết Thân phận con người trong sáng tác của Franz Kafka
của tác giả Lê Thanh Nga được đăng tải trên Tạp chí Nghiên cứu văn học
số 3, 2006 đã khẳng định “Những bất hạnh của bản thân cùng những đau
khổ mang tình cộng đồng đã hun đúc ở nhà văn cực kí nhạy cảm này sự
cảm nhận sâu sắc về thân phận con người trong thời đại”. Cũng như “Con
12

người trong sáng tác của Kafka đã trở thành nạn nhân của xã hội toàn trị.
Họ bị biến thành những cỗ máy mà mọi hoạt động đều đã được lập trính,

kiểu nhân vật (kiểu nhân vật biến dạng; kiểu nhân vật phân mảnh đủ loại)
và nghệ thuật xây dựng nhân vật (“rối hoá” – ngôn ngữ “rối”, hành động
“rối”; không gian mê cung – vật thể, tinh thần; biểu tượng – vết thương; đồ
vật - y phục, cửa, cửa sổ).
Ngoài ra tác phẩm của Kafka còn được nhắc tới trong một số công
trính như đối tượng hay vấn đề so sánh, đối chiếu. Hầu hết đều khẳng định
vai trò của Franz Kafka trong việc đổi mới vai trò của nghệ thuật tiểu
thuyết trên một số phương diện trong đó đặc điểm nhân vật chình trong tiểu
thuyết là một vấn đề rất quan trọng.
Trên trang có bài “Tình chất mê cung trong
tác phẩm của Frank Kafka” của hai tác giả Lê Từ Hiển và Lê Minh Kha. Như
tên bài viết chỉ ra, hai tác giả đã nghiên cứu về những mê cung hữu hính và vô
hính trong đó có cả những mê lộ của thời gian trong tác phẩm của nhà văn này.
Trên trang có bài “Cốt truyện trong truyện
ngắn” của Đoàn Thị Việt Nga. Tác giả đã chỉ ra “Một trong những yếu tố
tạo nên cuộc cách tân lớn đó chình là cốt truyện” trong sáng tác của Kafka.
Cốt truyện của ông không có những xung đột căng thẳng kịch tình hoặc
những mâu thuẫn gay gắt, bởi vậy, nó rất khó nắm bắt, khó tóm tắt.
Trên: có bài “Tác phẩm của Franz Kafka và nền văn
hóa đại chúng – một vài phác thảo” của Lê Minh Kha “với mục đìch đưa ra
vài nét phác thảo nhằm làm rõ thêm về mối quan hệ giữa tác phẩm của
Franz Kafka và nền văn hoá đại chúng (popular culture)” lần lượt qua:
“Bước thứ nhất, chúng tôi thử tím một cách hiểu khả dĩ về nền văn hoá đại
chúng. Bước thứ hai, xem xét tác phẩm của Kafka – một hiện tượng văn
học nổi bật trên văn đàn thế giới thế kỷ XX đã được tiếp biến như thế nào
trong nền văn hoá đó. Bước thứ ba, thử đưa ra một vài lý giải về sức hấp
14

dẫn của Kafka với nền văn hoá đại chúng, và dấu ấn của nền văn hoá đại
chúng trong việc đề xuất thêm một cách “đọc”, cách giải mã thế giới nghệ

Nhín chung, các bài viết ìt nhiều đã đề cập đến cuộc đời, phong cách,
đặc trưng nghệ thuật cùng đặc điểm chình của nhân vật trung tâm trong
sáng tác của Kafka, trở thành tài liệu tham khảo thiết thực đóng góp phần
nào đó cho đề tài của chúng tôi. Tuy nhiên vẫn chưa có một công trính cụ
thể nào khái quát và đi sâu tím hiểu đặc trưng của nhân vật trung tâm trong
bộ ba tác phẩm. Ví vậy, chúng tôi hy vọng luận văn sẽ đóng góp phần nào
làm phong phú hơn lịch sử nghiên cứu vấn đề, cụ thể là về phương diện đặc
điểm của nhân vật chình trong ba tác phẩm: Vụ án, Hóa thân, Lâu đài.
3. Phạm vi nghiên cứu
Trong giới hạn của một luận văn thạc sĩ, chúng tôi không có tham
vọng khảo sát toàn bộ thế giới nhân vật trong toàn bộ các sáng tác của
Franz Kafka mà chỉ tập trung khai thác vấn đề nghệ thuật xây dựng nhân
vật trong ba tác phẩm: Lâu đài, Hóa thân, Vụ án in trong Tuyển tập tác
phẩm Franz Kafka do Hội nhà văn xuất bản năm 2003.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp: Phương pháp tiếp cận hệ thống,
phương pháp loại hính, phương pháp phê bính tiểu sử; kết hợp các thao tác
so sánh, đối chiếu, thống kê, phân tìch, tổng hợp.
5. Bố cục luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn bao gồm 3 chương:
Chương 1: Khái quát về tác giả và nhân vật chình
Chương 2: Nhân vật trong mối quan hệ gia đính và xã hội
Chương 3: Số phận nhân vật: sự đau khổ, bi kịch và tuyệt vọng
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn đóng góp cái nhín chuyên sâu về nhân vật trong tiểu thuyết
của Franz Kafka - một tác giả nằm trong chương trính nghiên cứu của bậc
16

đại học.
Luận văn tập trung khai thác bính diện nhân vật, sự độc đáo trong bút

Nhân vật là một sáng tạo của nhà văn. Tím hiểu nhân vật trong tác
phẩm văn học bên cạnh phương pháp là đọc kĩ (close reading) để tím hiểu,
phân tìch, rút ra được nghệ thuật miêu tả, phương pháp xây dựng nhân vật
của tác giả, tím hiểu tiểu sử của nhà văn ìt nhiều cũng soi sáng thêm được
nhận định, đánh giá của nhà nghiên cứu. Đồng thời, chúng ta ìt nhiều soi
sáng thêm được thế giới nhân vật của họ. Trước khi đi vào phần chình của
chương này chúng tôi muốn điểm qua một số nét về nhà văn, theo đó có thể
hiểu thêm về thế giới nhân vật của nhà văn Franz Kafka.
1.1. Kafka trong mối quan hệ với các nhân vật chính
Trong những nghiên cứu về cuộc đời Kafka của các học giả, các nhà
nghiên cứu qua các giáo trính, các bài tạp chì, cụ thể là những bài viết sâu
sắc của các tác giả Đặng Anh Đào, Nguyễn Văn Dân, Lê Huy Bắc, Trương
Đăng Dung,… về cuộc đời cũng như sự phân tìch tác phẩm Kafka ở nhiều
khìa cạnh khác nhau đã cho người viết hiểu sâu hơn thế giới nghệ thuật của
ông. Trong đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh đến thời đại, xã hội, gia đính,
những mối quan hệ tính cảm của nhà văn,… đã gợi ý cho chúng tôi rất
nhiều trong quá trính tím hiểu thế giới quan của nhà văn vĩ đại này.
Franz Kafka là nhà văn lỗi lạc gốc Do Thái, sinh trưởng tại Cộng hòa
Séc, sáng tác bằng tiếng Đức được suy tôn là một trong những bậc thầy
trong lĩnh vực văn chương. Ông sinh ngày 03/07/1883 tại Prague. Kafka là
con đầu lòng của Hermann Kafka và Julie Kafka. Bố mẹ Kafka sinh được
sáu người con nhưng hai em trai sau Kafka đều mất lúc sơ sinh. Kafka chỉ
còn ba người em gái là Gabricle (1889), Valerie (1890) và Ottilie. Ottilie là
cô em gái được Kafka yêu quý hơn cả.
Gia đính Hermann do làm ăn khá giả đã nhập vào cộng đồng người
18

Đức sinh sống ở Praha. Đây có thể coi là cộng đồng có thế lực chình trị
cùng sức mạnh kinh tế. Họ là những người hãnh tiến, có tước vị hoặc đại tư
sản. Những người này nắm một khối lượng lớn tài sản của xã hội. Họ sở

Ngoài yếu tố về gia đính, yếu tố xã hội, thời đại cũng ảnh hưởng rất
sâu sắc tới tư tưởng của Kafka. Thời đại mà Kafka đang sống có sự đoạn
tuyệt gay gắt giữa ước mơ và cuộc đời. Niềm kí vọng vào thời đại mới đã
tan biến bởi chình sự phản bội của giai cấp tư sản. Quá trính tìch lũy tư bản
trên vấn đề bóc lột sức lao động của con người, thúc đẩy công nghiệp và
công nghệ phát triển đã khiến xã hội trở thành một guồng quay khổng lồ.
Nền văn minh vật chất mới, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật đã giúp con
người phát hiện ra những bì mật của đời sống, của tự nhiên, của vũ trụ. Sự
xuất hiện các thuyết lượng tử, phân tử, thuyết tương đối, những phát hiện y
học về thân thể con người đã làm người ta thấy rõ hơn những vấn đề có
tình chất khám phá, những phát hiện về thế giới mà triết học duy lý trước
đó đã không thể giải quyết được. Ðiều này kéo theo sự lung lay, sự nghi
ngờ nền tảng tinh thần cũ và yêu cầu xem xét lại những giá trị đó sau khi
người ta thấy rằng có một số những chân lý khoa học và tư tưởng của thế
kỷ trước thực sự không còn chình xác nữa. Con người bắt đầu đối diện với
sự hoài nghi. Chình ví thế con người bị rơi vào bi kịch của chình cộng đồng
mính tạo ra. Trước hiện trạng này Kafka đã từng giải bày trong Nhật kí của
mính rằng con người chỉ là những hính ảnh tưởng tượng được thoát thai từ
cuộc sống. Cái xã hội mà Kafka đang sống khiến cho con người bị bủa vây
trong sự cô đơn lạc lõng.
Kafka sống trong thời điểm lịch sử phức tạp của thế giới. Thế kỉ
XVIII, đầu thế kỉ XIX đánh dấu cái nhín tìch cực đối với lịch sử cũng như
sự tin tưởng vào vào khả năng phục thiện của con người. Sự tin tưởng vào
các thành quả của y tế, công nghệ, giáo dục… để bảo vệ đời sống con
người, bảo vệ tự nhiên cùng sự hòa hợp thống nhất về quan điểm nhân sinh
20

của nhân loại. Nhưng thời gian sau đó là một loạt sự kiện xảy ra khiến
chúng ta phải nhín nhận, đánh giá lại toàn bộ cục diện, đời sống của con
người. Trong cái hố của thời đại với bốn bức tường bủa vây con người

thấy nó biến dạng: nó có thể như một ẩn ý triết lý, hay như một ẩn ý chình
trị, hay như một tiếng nói mang màu sắc Do Thái, hay như một thái độ
phân tâm học kiểu Freud. Nó như một bài thơ kỳ lạ, từ chối mọi công thức
diễn dịch, và chỉ cho phép chúng ta cảm nhận bằng chình kinh nghiệm đọc
trực tiếp và toàn thể để nắm bắt những biểu tượng biến thiên năng động”
[38,99].
Kafka đam mê viết văn, ông viết văn từ rất sớm nhưng bị các thành
viên trong gia đính chê bai, ngăn cấm. Trong cuộc sống hằng ngày Kafka
luôn phải sắm những vai khác nhau: ban ngày là một đứa con ngoan, gương
mẫu trong vỏ bọc là một nhân viên thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ công sở,
ban đêm ông lại vật lộn với khát vọng văn chương. Chình ví thế ông thấy
mính hoàn toàn lạc loài, xa lạ với thế giới mính đang sống. Đó là bi kịch
đeo đẳng, dày vò tâm hồn ông từ khi ông có ý thức làm người tới khi ông
trút hơi thở cuối cùng. Nhưng rất dễ nhận ra trong con người Kafka tồn tại
vô số điều mâu thuẫn. Một mặt ông kinh hãi sự cô đơn nhưng một mặt ông
lại khao khát sự cô đơn, cô độc. Sự khao khát đó được thể hiện rõ trong
cuộc đời thực cũng như trong thế giới nhân vật của nhà văn. Các nhân vật
trong tiểu thuyết của ông không hướng tới cuộc sống bầy đàn để xoa dịu
nỗi cô đơn bởi họ ý thức được cô đơn là bản thể của con người. Họ không
trốn chạy mà luôn đón chờ, sống chung với nó và đôi khi khao khát được ở
riêng, đối diện với chình bản thân mính. Đối với Kafka có lẽ ngoài văn
chương ra ông là người thất bại ở hầu hết mọi lĩnh vực.
Kafka chịu ảnh hưởng rõ rệt của sự đổi mới văn hóa thời đại để tạo
nên những khìa cạnh, bản chất phong phú trong việc miêu tả hính tượng
nhân vật trong tác phẩm, nhất là thông qua các tác phẩm như: Vụ án, Hóa
22

thân, Lâu đài thí điều đó càng rõ ràng. Ở đây sự biến chuyển rõ rệt nền
tảng văn hóa nghệ thuật phương Tây thời đại Kafka đã khiến các nhân vật
cũng như chình bản thân con người hiện đại phải thay đổi cách nhín mới về

phân cấp giàu nghèo. Chình ví thế con người bị rơi vào bi kịch của chình
cộng đồng mính tạo ra. Trước hiện trạng này Kafka đã thể hiện một cách
sâu sắc trong tiểu thuyết của mính. Từ đó tác giả đã diễn tả chân thật việc
tồn tại của con người. Đó là số kiếp chung của nhân loại trên bờ vực phá
sản. Con người bị cắt lía khỏi mối dây liên hệ với thế giới bên ngoài, con
người như một ký hiệu.
1.2.1. Đặc điểm về lí lịch của nhân vật
Trước hết, con người bị tỉnh lược đầu tiên ở tên gọi, ở lý lịch. Đặng
Anh Đào có nhắc tới việc các nhà nghiên cứu đã nói đến kiểu “nhân vật
trừu tượng”, “nhân vật ý niệm”. Nhận xét về nhân vật chình trong Vụ án,
bà viết: “Hiện tượng xoá mờ đường viền lịch sử của nhân vật gây một ấn
tượng rõ rệt: dường như đó không chỉ là thân phận của một con người bé
nhỏ của một xứ sở nào, mà đó là sự khái quát về thân phận con người nói
chung, nó cũng tạo nên không khì huyền thoại của tác phẩm này – với ý
nghĩa như một cảm nhận trực tiếp, hồn nhiên về định mệnh đang đè nặng
lên số phận con người. Sự cảm nhận ấy có phần một chiều, bi đát bởi lẽ đó
không nhằm lì giải định mệnh như huyền thoại cổ xưa. Đó là thế giới phi
lì” [22,930-931].
Như vậy, tỉnh lược tên gọi, lý lịch đã nghiễm nhiên tỉnh lược luôn cả
tình cách, tâm lì vốn có ở các nhân vật truyền thống. Bên cạnh đó, nhân vật
“vô danh” kiểu Kafka, trong những tính huống bi đát, cố vùng vẫy để thoát
ra mà không được, vẫn mang trong nó những độc thoại nội tâm đầy day
dứt, khốn cùng về nỗi cô đơn, về bi kịch của kiếp người, sự phi lì của đời
sống, thí lại là kiểu nhân vật mang tầm phổ quát trong thời hiện đại. Theo
đó, Michel Raymond nhận định: “Thế giới bắt đầu gặp gỡ Kafka, và định
24

ngữ K rời bỏ lĩnh vực văn chương để áp dụng vào đời sống hằng ngày”
[dẫn theo Đặng Anh Đào, 22; 907]. Đó cũng còn là những phúng dụ về con
người. Nhan đề tiểu thuyết Hoá thân đã gợi lên một motif ám ảnh văn

ngày khác.
Với tư cách là một nhà viết tiểu thuyết, Franz Kafka đã cảm nhận rõ
những bất ổn của thời đại cùng sự xáo trộn trong đức tin của con người và
sự bất hợp lì của nó, sau đó nhà văn đã thể hiện suy tư một cách cụ thể, sâu
sắc trong tác phẩm. Đồng thời, tác phẩm của Kafka còn thể hiện nỗi lo âu
về tương lai của nhân loại và sự tồn tại của con người trong thế giới hiện
thực. Chình điều này đã giải thìch ví sao tác phẩm của Kafka được đón đọc
một cách rộng rãi cũng như là sự đồng cảm trước mọi chủng tộc và mọi tôn
giáo khác nhau.
Trước tiên, ta thấy cả ba nhân vật trong ba tác phẩm đều được tạo
dựng bởi nghệ thuật xây dựng nhân vật mang đậm tình chất Kafka. Bị cách
ly, bị tỉnh lược gần như hoàn toàn về lý lịch cá nhân. Trừ Hóa thân nhân
vật chình còn có một cái tên đầy đủ - Gregor Samsa - thí những tiểu thuyết
sau này của Kafka trong Lâu đài, Vụ án, nhân vật bị giảm thiểu tối đa tới
mức chỉ còn một chữ cái. Ở các tiểu thuyết hiện thực, nhân vật chình phụ
đều có họ tên đầy đủ, nhưng nhân vật trong tác phẩm của Kafka chỉ có độc
một cái tên (Grete, Frida, Titoreli, Block, Hunn…) và một chữ cái (K.).
Nếu Gregor Samsa là trường hợp duy nhất được hé lộ một chút ìt thông tin
khi Kafka mô tả về gia đính anh ta: một người cha mệt mỏi, kiệt quệ về
tinh thần “người thường mệt mỏi, nằm bẹp trên giường, bất cứ khi nào
Gregor Samsa thu xếp đi xa theo yêu cầu của công việc, người thường
khoác áo ngủ nằm dài trên tràng kỷ, không thể đứng dậy nổi mà chỉ giơ tay
chào anh những tối anh về nhà” [22,50] và hính ảnh một người cha bị thất
bại trong kinh doanh, bị phá sản, còn một người mẹ yếu ớt, mong manh, bị
bệnh hen, một người mẹ đáng thương trong tâm tưởng của anh. Thành viên