CHƯƠNG I
Nội dung định luật và CÁC DẠNG TOÁN CƠ BẢN


Bài toán: Cho một kim loại (hoặc hỗn hợp các kim loại) tác dụng với dung
dịch acid không có tính oxy hóa mạnh như dung dịch acid HCl, HBr, H
2
SO
4
loãng,

  !"# ! !$% ! #&' $
%( #HCl, H
2
SO
4
!)!$%( #!)*H
+
+ #,-
#  !(  +.  #/  #!  ,  0  +  0  !(  +  #     1  + H
2
.
↑+→+
++
2
222 nHMnHM
n
345 ! 6#,'H
2
#,!)!#"+7' #&
'  !H



&'

−2
B
SO
m
(
−
Cl
m
(
−
Br
m

@,!+C0!0 %!DE :#6

&'
)*
# &+
,#-.&&'
• Với H
2
SO
4
: 
%


2
#
2.
P9
J
829
K
U29
G2
U29N9IX2*;.
2H9
J
82B9
K
UHCI*2.
 1 V#,/*;.C*2.#+
J
UN92!
K
UN9;!
@Y+##?%
J
U2H9NC2UOCB
K
U2B9NC;U2CB7
Z
9F?&23!;OCIKMnO
4
#&' AHClT9@[#?
5?!#%E 5 ># =\

I-'>5 9G-#_C;B%5 Cu, Mg,AlD`"#%YaA
HCl#%HCIB?#5?]*5#.2COB#,bcAd93:
Ad#%*.0 C+ #,A
7J(54 Z9PPC2O9 39PC__9 R9POCOI9
K'>8#9#&!
0
U
5 !
8
!#!0 
= (9,14-2,54)+ 71.7,84/22,4 =31,45 g
37J
Ví dụ 5: Hòa tan hết 7,74 gam hỗn hợp bột Mg, Al bằng 500ml dung dịch hỗn
hợp HCl 1M và H
2
SO
4
0,28M thu được dung dịch X và 8,736 lít khí H
2
(đktc).
Cô cạn dung dịch X thu được lượng muối khan là:
A. 38,93 g B. 25,95 g C. 103,85 g D.77,86 g
 1 @e0!G
8
NCO9*;829NC2I.UNCHI!
L0!G
2
ICHPQ22CBUNCP_!
2G
8

muối
= m
kim loại
+ 71.
2
H
n
⇒
84,95 = 24,6 + 71.
BC22
2
H
V
⇒

2
H
V
= 22,4.(
H;
Q92B_OCIB −
) = 19,04 lít
37Z9
Ví dụ 7: Chia hỗn hợp hai kim loại A, B có hóa trị không đổi thành hai phần
bằng nhau. Phần 1 hòa tan hết trong dung dịch HCl, thu được 1,792 lít khí H
2
(đktc). Phần 2 nung trong oxy thu được 2,84 gam hỗn hợp các oxit. Khối lượng
hỗn hợp hai kim loại trong hỗn hợp đầu là:
A. 1,56 gam B. 3,12 gam C. 2,2 gam D. 1,8 gam
 1 g#:#6a 5 ! JCZKC++#,A9

∑
e (O
2
nhận)
B
2
22 HeH →+
+
0,16
←
BC22
H_2C;
−
→+
2
2
2B OeO
a
→
4a
⇒
4a = 0,16
⇒
a = 0,04 mol O
2
.
7 50 %aK#,!$ 9
@+m + 0,04.32 = 2,84
⇒
m = 1,56 gam

Ví dụ 9: Cho m gam hỗn hợp Mg và Al vào 250 ml dung dịch X chứa hỗn
hợp acid HCl 1M và H
2
SO
4
0,5M thu được 5,32 lít H
2
(đktc) và dung dịch Y
(xem thể tích dung dịch là không đổi). Dung dịch Y có pH là:
A.1 B.2 C. 7 D. 6
 1 g[#?G#?0!H
+
- 169
@e0!H
+
#,V16
B2
2
SOHHCl
H
nnn +=
+

OCNOCN92OCN92;92OCN =+=
mol
i#,/5jH
+
#!G
2
 2H

UNC;K
⇒pH=-lg[H
+
]=-lg0,1=1.
37J9
Ví dụ 10: Hòa tan 7,84 gam Fe vào 200 ml dung dịch hỗn hợp hai acid
HCl 0,15M và H
2
SO
4
0,25M thấy thoát ra V lít khí H
2
(đktc). Giá trị của V
là:
A. 1,456 lít B. 0,45 lít C. 0,75 lít D. 0,55 lít
 1 Lo!(+b# Fe – 2e
→
Fe
2+
OQ
IBCH
0,28 (mol)
@e0!#,!b#W∑*W.UNC2I!9
@e0!H
+
n
H
+
= 0,2.0,15+0,2.0,25.2=0,13 mol9
Lo5jH

2
(đktc). Thành phần phần trăm theo khối lượng của Al
là:
A. 52,94% B. 47,06% C. 32,94% D. 67,06%
 1 SAT#D1!#!#,!
∑
e (nhường) =
∑
e (nh ận)
#!##JWPCKW2,#+>V
#,/
2H9
J
82B9
K
UO9;*;.
P9
J
829
K
U29
G2
*2.
 1 > V#,/*;.*2.C#+
J
U
K
U

NC;

#/#%D! =0 5^
744(4 Z9_;CN9 39_NCN9 R9H;CN9
249G-#_C;B%5 Cu, Mg,AlD`"#%YaA
HCl#%HCIB?#5?]*5#.2COB#,bcAd9
3:Ad#%*.0 C+ #,A
7J(54 Z9PPC2O9 39PC__9 R9POCOI9
2093!;;CP$%MgZn#&' AH
2
SO
4
2K
#/#%QCH2?#5?*5#.93:A#%16
#%50 %0 5
752( Z9B;C; 39B;C2 R9;BC2
2193!BN$%CDCrCb#C5s#&' O
2

+#%$%]93!$%]#&Ya
AHClBNNAHCl2K*5:+H
2
D,.9@?
50 %9
750(5& Z9BBCQ 39O2CI R9
OIC2
2M93!Fe#&' AH
2
SO
4
!)#!;CH_2?#5?
*5#.93t!Fe#&' HNO

2
, NO, N
2
O, N
2
,hoặc NH
3
(tồn tại dạng muối
NH
4
NO
3
trong dung dịch).
 D #T
  ! + 0!(+55 16' 
A HNO
3
!)CA HNO
3
+s#0!(
+!#9
 Gp#5 ! 16%' HNO
3
+*#,YPtC
Au.HNO
3
" *#,YPtCAuCFeCAlCCru.C5 +N
+5
#,!
HNO

%#5?#6w(
w
0!#V69@+
< => 0!5 ! 1\5j
∑

N

∑
O
N
O
< => HNO
3
1\5j
F' N
2

22P
.9NO*292
NNHNO
nnn −+=

F' N
2
O
ONONHNO
nnn
22P
.9;O9*292 −+=

l2
8I9
l2x
8P9
lx
8;9
lx2
@?50 %0 #,!A
m
muối
= m
kim loại
+
−
P
NO
m
= m
kim loại
+ 62.
∑
e (trao đổi)
36#6P#&Q## RC
J


SC
5
8#
%&R


−
−





3
3
kim lo¹i
muèi
NO (trong muèi)
e trao®æiNO (trong muèi kim lo¹i )
+
m = m n
n = n
=B:%
B
2
Lx

−
−





2

828BG
8
fLx
2
82G
2
xlx
P

8P8BG
8
f
lx82G
2
x
Lx
B
2{
8Q8IG
8
fL8BG
2
x2lx
P
8I8;NG
8

l
2
x8OG

8
8PG
2
x
F?&;3!;CIQ$%KJ!AGlx
P
!)
16#%OQNl
2
x*5#.1\5j#9@?q
50 %a$ 5 ! #,!$%D9
@!D ##5 # 16KW29CJWP9
lx
P

*8O.#B929l
2
x*8;.
S&AT#D1!#!D #+>V#,/2B9
K
82H9
J

U;CIQ*;.
;;
29
K
8P9
J
UI9

5?
.

−
−





3
3
kim lo¹i
muèi
NO (trong muèi)
e trao®æiNO (trong muèi kim lo¹i )
+
m = m n
n = n
lWCu
→

2
3
+
+ 2e Mg
→
2
K
+

→

2
l
+
(NO)
O
l
+
+ 1e
→

B
l
+
(NO
2
)
 NCNP←NCN;NCNB←NCNB
S&oD1!#!#,!C#+
2
3
829
K
8P9
J
UNCNP8NCNBUNCNH
NCNHt?0!
−
P

kim lo¹i
muèi
SO (trong muèi)
e trao ®æi
SO (trong muèi kim lo¹i )
+
m = m n
2* n = n
I-'>59G-#;ICO$%]rFeCCuD`AHNO
3

#%QCH2?#*5#.$%5?ZrNONO
2
+50 %
;2C290 %0  #,# ,
J9BOC_ 35/(4 39O_CB R9_OCB
Ví dụ 5: (Câu 19 - Mã đề 182 - Khối A - TSĐH - 2007)
Hòa tan hoàn toàn 12 gam hỗn hợp Fe, Cu (tỉ lệ mol 1:1) bằng axit HNO
3
,
thu được V lít (ở đktc) hỗn hợp khí X (gồm NO và NO
2
) và dung dịch Y (chỉ
chứa hai muối và axit dư). Tỉ khối của X đối với H
2
bằng 19. Giá trị của V
là
A. 2,24 lít. B. 4,48 lít. C. 5,60 lít. D.
3,36 lít.
 1 g#n

+ 1e
→
N
+4
P(←( ←
;P
S&AT#D1!#!#,!
⇒ P(8UNCO
K#5R!#450 a$%]' H
2
;_
⇒ PN(8BQU;_×2*(8.9
⇒ (UNC;2OvUNC;2O9
F
5?*5#.
UNC;2O×2×22CBUOCQ?#9
3739
Ví dụ 7: Hỗn hợp X gồm hai kim loại A và B đứng trước H trong dãy điện
hóa và có hóa trị không đổi trong các hợp chất. Chia m gam X thành hai
phần bằng nhau:
- Phần 1: Hòa tan hoàn toàn trong dung dịch chứa axit HCl và H
2
SO
4
loãng tạo ra 3,36 lít khí H
2
.
- Phần 2: Tác dụng hoàn toàn với dung dịch HNO
3
thu được V lít khí

+
Tv
@!*2.L0!aK!D`0!aN
+5
T9
FT0!Ta2H
+
D`0!TaN
+5
9
2H
+
+ 2e
→
H
2
N
+5
+ 3e
→
N
+2
;B
NCP←NC;O!NCP→NC;!
⇒ F
lx
UNC;×22CBU2C2B?#937J9
Ví dụ 8: Cho 3 kim loại Al, Fe, Cu vào 2 lít dung dịch HNO
3
phản ứng vừa

= = =
 2NO
3
−
+ 12H
+
+ 10e
→
N
2
+ 6H
2
O
NCBINCB←NCNB *!.
NO
3
−
+ 2H
+
+ 1e
→
NO
2
+ H
2
O
NCNI←NCNB←NCNB *!.
⇒ 
OQCNNICNBICN
P

R!#[#?AHNO
3
•?##C=b#sDA-#p#
DE HNO
3
Ya#!0 Fe
38
C
3#&Ya' Fe
3+
#!0
;O
Cu
2+
  z
28
9  L1  64  #  %    0 Cu(NO
3
)
2
 
Fe(NO
3
)
2
.
Fe - 2e
→
Fe
2+

!
⇒mHNO
3
nU
;
ICN
UNCI?#93739
Một số bài tập tương tự:
2G!#!#!Al!AHNO
3
,#!)#/#%
$%rNCN;O!5?N
2
ONCN;!5?NO*165:
#!NH
4
NO
3
.9 #,Aa
J9;PCO9 3(J4&9 39NCI;9 R9IC;9
2G-#!#!;C25 ! ]!AHNO
3
#%
NC22B?#5?l
2
*5#.9 1# p#164#!,5?l
2
9FT]
J9d Z93 < R9J
2JK"#$%r D"#5 ! MgAl% # 

,*5?E5#.9
 J9_CB;9 Z9;NCNI9 <4(21&9 R9  IC;O
9
20G-#p#BCBP$%AlMg#,!HNO
3
!)#%
AJ;COQI?#*5#.$% 5?*5:.+50
%2CO_#,!++"#5?DA+##,!5:
5?9@?0!HNO
3
)169
J9NCO;!9 J9NCBO!939NCOO!9   2(5/

21G-#!#!$%rD5 ! D`A
HNO
3
#%;C;2?#$%5?R*5#.rNO
2
NO9@450 V
aR!'  ,!D`;IC29@?#[#?#0 # [A HNO
3
PHCIq*U;C2B2X.•9
J92NC;I9 Z9;;C;29 <(519 R9PQCH9
;H
2MG-#QC2O$%ZnAl!2HOAHNO
3
#
%AJC#,bZr5 ! #p#
2CO;Q;C;2?#$%5?R*E5#.rNONO
2

93!;;$%FeCAl#&p#' AHNO
3
!)#
%NCP!5?NO9@?q50 %Al9
75/( Z9ONC_ 39PQC2 R9QPCI
J93!;ICO$%drFeFe
3
O
4
#&' 2NN
AHNO
3
!)+59L5 16(1,!
#!#%2C2B?#5?NO#*5#.A]-
;CBQ5 ! 9lr"!X?#aAHNO
3

;I
J9PCOK Z92COK <J( R92CBK
593!Cu16p#' AHNO
3
#%IC_Q?#$
%5?NONO
2
*5#.+50 %;OC29 #,A
J92OCQ Z9;Q <(40 R9I
49G!#!#!P25 ! K#,!AHNO
3
#
%IC_Q?#*5#.$%5?rNO

2
#%#,bJ9g[-#JD`AHNO
3
*C+.#/
0!HNO
3
#0 # [
J9NC;B Z9NC2O 39NC;Q 2(M
;_
/93!2C;QMg#&' AHNO
3
9L5 16
(1,!#!#%NCI_Q?#5?lx*5#.A]90
%0 5#%5?:A]
J9ICII 3J(/ 39QCO2 R9;PCP2
29G-#p#NCN2!AlNCNP!Ag!AHNO
3
,r :
+p50 %5:e #/#%#,b
75(0 Z9BCO 39PCHI R9HCPI
<NC;!Cu#&' ONNAKNO
3
NC2KHCl
NCBK#%D! =?#5?lx*5#.9
J92C2B 3( 39PCPQ R9IC_Q
9G-#PCNQM
x
O
y
*+#,AaK5:e .#,!AHNO

2N
093!NCI!Al#&' AHNO
3
#%NCP!5?]
*5:+1\5.9?]
J9lx
2
 Z9lx <R

C R9l
2
19G!#HCQI5 ! K*+#,A.!HNO
3
Ya#
%;CH_2?#5?NO9 ! K
J9z 3<% 39d R9J
J
Bài toán: Cho một kim loại (hoặc hỗn hợp các kim loại) tác dụng với một
dung dịch acid acid H
2
SO
4
đặc nóng cho sản phẩm là khí SO
2
(khí mùi
sốc), S (kết tủa màu vàng), hoặc khí H
2
S (khí mùi trứng thối).
 D #T
  ! + 0!(+55 16' 

C(

+#,A!#0!a5 ! #6 v
w
0!(+aS#,!
1\5j#6w(
w
0!#V69@+
< => 0!5 ! 1\5j
∑

N

∑
O
N
O
< => H
2
SO
4
1\5j
=
B2
SOH
n
0!1\5j8
2
;
0!#,!T

U
5 !
8
−2
B
SO
m
U
5 !
8_Q9
2
;
∑*#,!e .
Ví dụ 1: Hòa tan hết 29,6 gam hỗn hợp X gồm Fe, Mg, Cu theo tỉ lệ mol
1:2:3 bằng H
2
SO
4
đặc nguội được dung dịch Y và 3,36 lít SO
2
(đktc). Cô
cạn dung dịch Y được khối lượng muối khan là:
A. 38,4 gam B. 21,2 gam C. 43,4 gam D.
36,5 gam
 1 7 (0!Fe#,!$%]C⇒
K
U2(C
3
UP(9
⇒OQ(82B92(8QB9P(U2_CQ⇒(UNC;!9

B
SO
m
U
3
8
K
8_Q9
2
;
∑*#,!e .
UQB9NCP82B9NC28_Q9
2
;
NCPUPICB9
37J9
Ví dụ 2: Hòa tan 0,1 mol Al và 0,2 mol Cu trong dung dịch H
2
SO
4
đặc dư
thu được V lít SO
2
(ở 0
0
C, 1 atm). Giá trị của V là:
A. 3,36 B. 4,48 C. 7,84 D. 5,6
22
 1 • N
N

là:
A. 82,89% B. 89,2% C. 7,84% D. 95,2%
 1 S&AT#D1!#!#,!
_CN
B922
NIC;N
922.9BQ9*
2
;
222B2
===+−=
SOSOSOSOH
nnnn
!
qI_CI2;NN9
HN9O2C;
_I9_CN
;NN9
9
;NN9q ====
VD
m
m
m
C
acid
dd
acid
937J9
Ví dụ 4:3!OC_BAl#&Ya' AH

6+
: S
+6
+ ( 6-x )e
→
S
x

NCNI2O*Q(. ←NCNI2O


*T.UNCNI2O*Q(.!
*(0!(+aL#,!5?].
2P
S&AT#D1!#!#,!C#+NCNI2O*Q(.UNCQQ⇒(U
2
FT]H
2
S*#,!+L+0!(+2.937J9
Ví dụ 5: Hoà tan hết 16,3 gam hỗn hợp kim loại gồm Mg, Al và Fe trong
dung dịch H
2
SO
4
đặc, nóng thu được 0,55 mol SO
2
. Cô cạn dung dịch sau
phản ứng, khối lượng chất rắn khan thu được là:
J9 51,8 gam B. 55,2 gam C. 69,1 gam D. 82,9
gam

2
;
9_QPC;Q =+=
93739
Một số bài tập tương tự:
29G-#2CB$%Cu  Fe+#„>0!;;!A
H
2
SO
4
C+9p##y16#%NCNO!"#1\
5j#+6‚9]A1\+
7SC

Z9G
2
L 39L R9G
2
29@e "#rCO€$%Fe Fe
2
O
3
+%#5?
Z$%RrFe, FeO, Fe
2
O
3
, Fe
3
O

3
O
4
93!$
%J16p#' AH
2
SO
4
TC+#%QCH2
 #5?SO
2
*5#.90 %
740 Z9;;C2 3922CB R92OCP
24 !_CQMg#&p#' AH
2
SO
4
T#
+B_H
2
SO
4
# 16#!0 MgSO
4
CH
2
O1\
5j]9]
J9Lx
2