Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời mở đầu
Nhận thức,t duy con ngời có quan hệ nh thế nào với thế giới xung
quanh?Con ngời có khả năng nhận thức đợc thế giới hiện thực hay không?
Mà khi con ngời nhận thức đợc thế giới xung quanh thì việc áp dụng các
hiểu biết đó vào thực tiễn nh thế nào?Đây là một trong hai vấn đề cơ bản của
triết học.
Trong triết học Mac-Lênin,phép biện chứng duy vật đợc coi là phơng
pháp luận chung nhất của mọi hoạt động thực tiễn,giúp con ngời nhận thức
đợc thế giới.
Vậy phép biện chứng là gì và nó có ý nghĩa nh thế nào đối vói nhận
thức và hoạt động thực tiễn của con ngời?
Chúng ta sẽ xem xét các vấn đề này ở dới đây trong các khía cạnh,để
hiểu thêm về phơng pháp biện chứng và phép biện chứng duy vật.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368

A
I/phơng pháp luận
Trớc khi tìm hiểu về các vấn đề của phép biện chứng duy vật ta sẽ
xem xét qua: nh thế nào là phơng pháp luận?Có thể nói một cách tổng quát
phơng pháp luận là lý luận về phơng pháp,là khoa học về phơng pháp.phơng
pháp luận giải quyết các vấn đề nh:phơng pháp là gì?Bản chất,nội dung,hình
thức của phơng pháp nh thế nào?Phân loại phơng pháp ra sao?Vai trò của ph-
ơng pháp trong hoạt động nhận thức và hoạt đọng thực tiễn của con ngời nh
thế nào? Do đó có thể nói cách khác cụ thể hơn,ph ơng pháp luận là hệ
thống những quan điểm ,những nguyên tắc xuất phát chỉ đạo cụ thể tổng việc
xác định phạm vi,khả năng áp dụng chúng một cách hợp lý có hiệu quả tối
đa.
Mọi khoa học đều có lý luận về phơng pháp của mình,vì khi nghiên
cứu đối tợng,các khoa học đều phải xác định cho đợc các phơng pháp thích

Cơ sở lý luận là nguyên lý về sự phát triển.Với yêu cầu là khi thực hiện
nguyên tắc này không chỉ dừng ở chỗ liệt kê các giai đoạn phát triển lịch sử
mà sự vật đã trải qua,mà phải vạch ra tính tất yếu,những quy luật chi phối sự
liên hệ và thay thế các trạng thái,từ trạng thái này sang trạng thái khác của sự
vật
Nguyên tắc thống nhất giữa lịch sử và logíc
ở đây:lịch sử là khách thể đợc nghiên cứu trong sự vận động và phát
triển.Logíc là sự tái tạo dới hình ảnh tinh thần khách quan đang vận động và
phát triển với những mối liên hệ tất yếu và xác định.Cơ sở lý luận của nó
là:phơng pháp lịch sử và phơng pháp logíc.Yêu cầu chung là phơng pháp lịch
sử phải nắm lấy cái logíc,xoay quanh cái logíc.Phơng pháp logíc phải dựa
trên các tài liệu lịch sử để vạch ra những mối liên hệ tất yếu,những quy luật
khách quan vốn có trong quá trình lịch sử.
Nguyên tắc thống nhất giữa phân tích và tổng hợp,giữa qui nạp và
diễn dịch
Phân tích và tổng hợp đợc tiến hành trong quá trình nhận thức là sự lặp
lại trong ý thức quá trình phân giải và tổng hợp ở thế giới khách quan
Quy nạp là thao tác mà t duy đi từ tri thức về cái riêng (sự vật hiện t-
ợng,quá trình riêng lẻ),đến tri thức về cái chung,từ tri thức ít chung đến tri
thức chung hơn
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Diễn dịch là thao tácnhờ đó t duy đi từ tri thức chung đến tri thức ít
chung hơn,đến tri thức về cái riêng
Nguyên tắc đi từ trừu tợng đến cụ thể
Cơ sở lý luận là sự tổng hợp lại nhờ t duy lý luận các tài liệu do trực
quan sinh động đem lại ,ở đây cái trừu tợng phản ánh những mối liên hệ phổ
biếnnhất,đơn giản nhất nhng có vai trò quyết định trong cái cụ thể nghiên cứu
2.phơng pháp biện chứng là đỉnh cao của t duy khoa học
Có thể nói giá trị của phép biện chứng duy vật không phải xuất phát từ

tâm khi giải thích vấn đề khác ,duy vật nhng lại siêu hình,không biện chứng
hoặc biện chứng nhng lại tiến tới duy tâm.Điều quan trọng nhất là tất cả các
nhà triết học trớc Mác để đứng lại ở nhận thức lĩnh vựctự nhiên và khi
chuyển sang nhận thức vấn đề xã hội họ đều không tránh khỏi rơi vào duy
tâm,sai lầm,phản khoa học.Mác-Ănghen là những ngời đầu tiên thống nhất
chủ nghĩa duy vật biện chứng hay phép biện chứng duy vật.phép biện chứng
ra đời đánh dấu bớc phát triển mới về chất trong lĩnh vực triết học,đó là học
thuyết triết học hoàn bị,triệt để thống nhất đợc xây dựng trên lập trờng thế
giới quan mới.Nó bao hàm cả lĩnh vự tự nhiên xã hội và t duy con ngời.Phép
biện chứng duy vật không phải là tổng số những nguyên lý,quy luật,phạm trù
mà các nhà kinh điển của chúng ta tạo ra là sự liên hệ hữu cơ có nguyên tắc
của các tri thức đã đựoc xác lập trong hệ thống ấy.Giá trị thời đại của học
thuyết ấy là ở chỗ nó là sự thống nhất hữu cơ giữa lý luận và phơng pháp,giữa
lý luận và thực tiễn ,giữa tính khoa học và cách mạng.
Phép biện chứng duy vật là một hệ thống mở,năng động,nó dành cả
một phơng hớng rộng lớn cho sự chứng minh của khoa học,cho sự bù đắp của
tri thức nhân loại,là sự hớng dẫn và là động lực cho con ngời trong việc cải
tạo tự nhiên xã hội và t duy.Phép biện chứng ra đời từ sự sáng tạo và đồng
thời cũng đặt ra yêu cầu sáng tạo trong việc vận dụng nó trong nhận thức và
trong hoạt động thực tiễn.Nếu nh trớc đây phép biện chứng đôi khi do các
nhà duy tâm nghiên cứu và các nhà duy vật dù là phản đối phép siêu hình thì
bây giờ phép biện chứng đó đã tìm thấy ngời bạn đồng hành tin cậy duy nhất
của mình là chủ nghĩa duy vật.Nếu nh trớc đây lý luận và phơng pháp đôi khi
bị tách rời nhau,thì bây giờ chúng đẫ trở thành sự thống nhất gắn bó là chủ
nghĩa duy vật biện chứng trong phép biện chứng duy vật đã trở thành học
thuyết thống nhất của tồn tại và nhận thức,trở thành phơng pháp luận chung
nhất của việc nhận thức và cải tạo thế giới.Lênin khẳng định phép biện chứng
duy vật làhọc thuyết về sự phát triển,dới hình thức hoàn bị nhất ,sâu sắc nhất
và không phiến diện
Phép biện chứng duy vật không giống bất cứ một học thuyết triết học

không ngừng vận động phát triển.
Đối lập với quan điểm biện chứng,quan điểm siêu hình cho rằng các sự
vật hiện tợng trong thế giới tồn tại cô lập ,tách rời nhau,tĩnh tại,không vận
động,không phát triển.Nếu có sự thừa nhận trong quan điểm này về vận động
của thế giới thì đó chỉ là sự tăng giảm đơn thuần về lợng hoặc vân động theo
chu kỳ khép kín.
Những ngời theo quan điểm siêu hình nói chung phủ nhận sự phát
triển,họ tuyệt đối hoá các mặt ổn định của sự vật,hiện tợng.Họ cho rằng
không có sự ra đời của cái mới và nguồn gốc của chúng nằm ở bên ngoài sự
vật,hiện tợng.Nh vậy quan điểm biện chứng khác quan điểm siêu hình ở
chỗ :Nó xem xét sự phát triển nh một quá trình tiến lên,thông qua những bớc
nhảy vọt,cái cũ mất đi và cái mới ra đời.Nó vạch ra nguồn gốc bên trong của
sự vận động và phát triển,đó là cuộc đấu tranh giữa những mặt đối lập bên
trong của sự vật ,hiện tợng.
Có hai loại phép biện chứng đó là:biện chứng khách quan và biện
chứng chủ quan
Trong lịch sử triết học có ba hình thức cơ bản của phép biện
chứng ,phản ánh trình độ nhận thức khác nhau của nhân loại về biện chứng
khách quan của thế giới:phép biện chứng ngây thơ,phép biện chứng duy
tâm,phép biện chứng duy vật.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Phép biện chứng ngây thơ tự phát cổ đại,tiêu biểu là Hêcralít.Ông cho
rằng sự vận động và phát triển của thế giới giống nh dòng chảy của một con
sông,nh vậy không ai tắm hai lần trên một dòng sông.Biện chứng ngây thơ
dựa trên quan sát có tính trực quan,chỉ có ý nghĩa vô thần,chống lại quan
niệm tôn giáo về thế giới,ít có giá trị khoa học.Biện chứng ngây thơ là hạn
chế,bị phơng pháp siêu hình xoá bỏ
Biện chúng duy tâm ,ngời tiêu biểu cho phép biện chứng duy tâm khách
quan là Heghen.Ông là ngời đầu tiên có công xây dựng tơng đối hoàn chỉnh