BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
-------------------------

TRẦN THÚY AN
NGƯỜI PHỤ NỮ HIỆN ĐẠI
QUA CÁI NHÌN CỦA MỘT SỐ
NHÀ VĂN NỮ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 34
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. HUỲNH NHƯ PHƯƠNG


MỞ ĐẦU

1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Trong xã hội Việt Nam xưa, người phụ nữ có duyên với nghiệp văn chương rất
hiếm. Hiếm bởi người Việt Nam quan niệm đàn bà con gái sinh ra là để làm vợ, làm
mẹ, chứ không phải để thi thố tài năng. Họ không được học hành nên hầu như không
biết chữ. Cái quan niệm ấy ăn sâu vào máu thịt con người bởi ngay từ khi con còn
trong nôi mẹ đã ru rằng:
Gái thời giữ việc trong nhà
Khi vào canh cửi, khi ra thêu thùa
Trai thời đọc sách ngâm thơ
Dùi mài ki
nh sử để chờ kịp khoa
Ấy thế mà vẫn có những nữ sĩ được lưu danh muôn thuở. Đó là những gương
mặt thi ca đặc biệt xuất chúng mà có thể kể ra đây hai đại diện tiêu biểu: Hồ Xuân
Hương và Bà Huyện Thanh Quan. Các nhà nghiên cứu văn học của ta đã tốn không ít
giấy mực để viết về cuộc đời v
à sáng tác thơ văn của hai bậc nữ lưu kì tài này.
Cùng với thời gian, quan niệm của xã hội về người phụ nữ có những thay đổi.
Con số phụ nữ viết văn, làm thơ tăng dần lên. Hoài Thanh trong cuốn “Thi nhân Việt
Nam” xuất bản năm 1942 đã giới thiệu bảy nhà thơ nữ trên tổng số 46 nhà thơ. Sau
1945, ở miền Bắc, số lượng các cây bút nữ tăng lên nhiều. Theo tác giả Châm
Khanh

nghĩa với đương đại, cái hiện thời, hiện kim. Thuật ngữ “hiện đại” trong đề tài của
luận văn được hiểu ở nghĩa thứ hai. “Người phụ nữ hiện đại” t
rong đề tài nghiên cứu
của chúng tôi là những người phụ nữ ở thời điểm cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI, chứ
không phải là những nhân vật nữ thời Tự lực văn đoàn, thời chống Pháp, chống Mỹ.
Và cụm từ “một số nhà văn nữ” cũng nhắm đến những nhà văn hiện còn đang sáng
tác, đang sống trong bầu không khí nghệ thuật của văn đàn Việt Nam đương thời.
Do
số lượng nhà văn nữ của chúng ta hiện nay rất đông đảo, nên chúng tôi sẽ
không thể khảo sát được sáng tác của tất cả những nhà văn nữ. Vì vậy, chúng tôi sẽ
lựa chọn một số gương mặt tiêu biểu, đó là những nhà văn lấy người phụ nữ hiện đại
làm
đối tượng thẩm mĩ. Ngay cả ở những nhà văn này, chúng tôi cũng sẽ lựa chọn
những tác phẩm tiêu biểu của họ về đề tài người phụ nữ hiện đại. Những nhà văn nữ
sau đây đã được chúng tôi cân nhắc lựa chọn làm đối tượng để khảo sát:
- Y Ban
- Võ Thị Xuân Hà
- Võ Thị Hảo
- Phạm Thị Hoài
- Nguyễn Thị Thu Huệ
- Lý Lan
- Trần Thùy Mai
- Bích Ngân
- Dạ Ngân
- Thuận
Ngoài ra chúng tôi sẽ tham khảo thêm tác phẩm của các nhà văn lớp trước như:
Ngô Thị Kim Cúc, Nguyễn Minh Dậu, Lê Minh Khuê, Phạm Thị Ngọc Liên, Nguyễn
Thị Anh Thư, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Trần Thị Trường.
Sự lựa chọn trên đây có thể l
àm cho một vài người không khỏi băn khoăn.

về đề tài phụ nữ như “Nhìn qua
những tác phẩm viết về đề tài phụ nữ trong văn học chữ Hán thế kỉ XVIII đến đấu thế
kỉ XIX” của Trần Thị Băng Thanh hay “Người phụ nữ Việt Nam xã hội chủ nghĩa và
cuộc Cách mạng khoa học kĩ thuật trong văn học” của Đoàn Thị Hương. Đến số
tháng 3 năm
1979, Tạp chí Văn học lại đăng bài “Đề tài phụ nữ trong văn học yêu
nước thời cận đại” của Trịnh Thu Tiết. Nhìn lại quá khứ, chúng tôi nhận thấy đề tài
người phụ nữ trong văn học đã được nhiều người quan tâm nhưng ngay ở tựa đề các
bài viết trên cũng cho chúng ta thấy rằng đối tượng thẩm mĩ của các nhà văn là người
phụ nữ thời phong kiến, thời chống Pháp, chống Mỹ. Bẵng đi một thời gian, Tạp chí
Văn học số 6 năm
1996 có bài tường thuật của Vương Trí Nhàn tập hợp ý kiến của
các cây bút phê bình: Đặng Anh Đào, Văn Tâm, Vương Trí Nhàn, Lại Nguyên Ân,
Phạm Xuân Nguyên; hai nhà văn: Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo; hai nhà thơ: Ngô Thế
Oanh và Đặng Minh Châu. Cuộc trao đổi xoay quanh những vấn đề: chỗ mạnh và chỗ
yếu của n
hà văn nữ; triển vọng của họ đối với nghề văn; cây bút nữ nào đang nổi
lên? có đóng góp gì? và ai có thể đi xa? Vương Trí Nhàn cho rằng phụ nữ bắt mạch
thời đại nhanh hơn nam giới bởi họ có sự nhạy cảm riêng. Họ luôn gần với cái lỉnh
kỉnh, dở dang của đời sống. Mặt khác, với cái cực đoan sẵn có – tốt, dịu dàng, rộng
lượng thì không ai bằng, mà nhỏ nhen, chấp nhặt, dữ dằn cũng không ai bằng, từng
cây bút phụ nữ tìm ra mặt mạnh của mình khá sớm, định hình khá sớm. Cùng chung
suy nghĩ này với Vương Trí Nhàn còn có Văn Tâm, khi ông nhấn mạnh rằng từ khi
mới xuất phát, các cây bút nữ thường đã đạt đến độ chín. Đặng Anh Đào, một
chuyên gia về văn học phương Tây, nhưng lại có nhiều bài viết phê bình sắc sảo về
văn học Việt Nam đương đại thì lại thấy điểm mạnh của phụ nữ chính là ở chỗ họ
đưa tất cả cuộc đời và tâm hồn họ vào trang sách. Còn nhà văn nữ Lê Minh Khuê khi
nghĩ về những người v
iết cùng giới với mình lại bị chi phối bởi một cảm giác nước
đôi: Một mặt, nhiều chị em bộc lộ một tài năng rõ rệt, không lèm nhèm, không mờ

gương mặt nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học là nữ của các dân
tộc thiểu số.
Có khoảng 13 nhà thơ, 15 nhà văn và một người làm nghiên cứu. Tuy vậy trong số
những cái tên đó chỉ có Vi Thùy Linh (dân tộc Tày) và Dư Thị Hoàn (dân tộc Hoa) là
được nhiều người biết tới với tư cách một nhà thơ. Bài viết ghi nhận những đóng góp
của các cây bút nữ này tuy còn ở mức độ khá khiêm tốn.
Trên các trang báo điện tử, có một số bài viết về sáng tác của các nhà văn nữ
đương đại Việt Nam nhưng rất ngắn gọn, chỉ dừng lại ở mức độ cảm n
hận, như “Cảm
nhận về văn xuôi của các cây bút nữ” của Bích Thu (www.hanoi.vnn.vn). Trong bài
viết của mình, Bích Thu đã nêu tên một số nhà văn nữ đã thành danh và đang khẳng
định mình như: Vũ Thị Thường, Lê Minh, Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, Bích Thuận,
Nguyễn Thị Ngọc Tú, Nguyễn Thị Như Trang, Hoàng Ngọc Hà, Đoàn Lê, Lê Minh
Khuê, Dạ Ngân, Vũ Thị Hồng, Trần Thị Thắng, Trần Thị Trường, Phạm Thị Mi
nh
Thư, Nguyễn Minh Dậu, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Y Ban, Phan Thị Vàng
Anh, Phạm Sông Hồng, Võ Thị Xuân Hà, Hồ Thị Hải Âu, Trần Thanh Hà… Bài viết
“Phụ nữ - nguồn cảm hứng sáng tác của văn xuôi Việt Nam thời kì đổi mới” trên
www.hanoi.vnn.vn chỉ dừng lại ở mức độ khái quát diện mạo các nhân vật nữ t
rong
một giai đoạn mà nền văn học Việt Nam khởi sắc trên tinh thần đổi mới. Cũng viết về
đề tài nhân vật phụ nữ trong văn học thời kì đổi mới, Đào Đồng Điện có tiểu luận
“Phụ nữ là … đàn bà” đăng trên www.tuoitre.com. Trong bài viết này, tác giả chỉ ra
điểm khác biệt cơ bản của nhân vật nữ trong văn xuôi đổi mới và trong văn xuôi cách
mạng. “Khi nhìn nhận người phụ nữ ở những cái
thuộc về thiên tính, các nhà văn
hôm nay quan tâm vẻ đẹp cơ thể của người phụ nữ và những nhu cầu bản năng của
họ. Những “lạch đào nguyên”, những “tòa thiên nhiên” là vẻ đẹp tự nhiên mà tạo
hóa ban cho người phụ nữ. Đây cũng là một điểm khác biệt cơ bản của nhân vật nữ
trong văn xuôi đổi mới và trong văn xuôi

luận văn chỉ dừng lại ở những tác phẩm ra đời vào năm 1996 trở về trước. Từ bấy
đến nay, đã hơn 10 năm trôi qua, đã có thêm một số gương mặt nữ trẻ tỏa sáng; đã có

một số tác giả nữ Việt kiều có sách xuất bản trong nước như Thuận, Phạm Hải Anh,
Phan Việt, Đoàn Minh Phương; đã có những tác phẩm mới có tiếng vang của Dạ
Ngân, Võ Thị Xuân Hà, Thùy Dương, Võ Thị Hảo được xuất bản. Vì vậy, cần có
những công trình nghiên cứu mới có tính chất cập nhật hơn.
Bên cạnh đó, chúng tôi tìm thấy luận văn Thạc sĩ của Lê Thị Tâm Hoài bảo vệ
tại Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh năm 2005 với đề tài: “Cái nhìn nghệ thuật về
người phụ nữ trong một vài tiểu thuyết đoạt giải năm 1991 của Hội Nhà văn Việt
Nam”. Công trình này cũng nghiên cứu về người phụ nữ trong văn học, nhưng chỉ
giới hạn trong ba tiểu thuyết của ba nhà văn nam: Nguyễn Khắc Trường, Dương
Hướng, Bảo Ninh.
Với việc điểm
qua những bài viết trên, chúng tôi nhận thấy hình tượng người
phụ nữ trong sáng tác của các nhà văn nữ đã từng được quan tâm theo dõi. Các tác
giả đề cập đến vấn đề người phụ nữ t
rong văn học ở các mức độ, góc độ khác nhau,
nhưng chưa có ai nhắc đến hình ảnh người phụ nữ hiện đại trong sáng tác của các nhà
văn nữ. Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài này với mong muốn góp một chút công sức nhỏ
bé của mình vào không khí “trăm nhà đua tiếng” của nghiên cứu, phê bình văn học
hiện nay.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp lịch sử: Được dùng để là
m rõ sự tác động của hoàn cảnh
lịch sử, xã hội đến đời sống văn học. Cần phải đặt các tác phẩm trong bối cảnh xuất
hiện của nó để nhìn thấy những đóng góp mà các tác giả đem lại so với thời kì trước
đó cũng như những hạn chế của thời đại mà các t
ác giả không thể vượt qua.

MỞ ĐẦU
1.Chương 1: Các nhà văn nữ: cái nhìn của chủ thể sáng tạo
1.1.Người phụ nữ hiện đại trong quan niệm sống của nhà văn nữ
1.2.Người phụ nữ hiện đại trong quan niệm văn chương của n
hà văn nữ
1.3.Vấn đề giới

2. Chương 2: Người phụ nữ hiện đại: đối tượng thẩm mĩ của các nhà
văn nữ
2.1. Người phụ nữ hiện đại trong quan hệ với xã hội
2.2. Người phụ nữ hiện đại trong quan hệ với gia đình
2.3. Người phụ nữ hiện đại trong quan hệ với bản thân

3.Chương 3: Giá trị thẩm mĩ: từ cái nhìn đến bút pháp
3.1. Điểm nhìn trần thuật
3.2. Tâm lí nhân vật
3.3. Ngôn ngữ văn xuôi
KẾT LUẬN
PHỤ LỤC CHƯƠNG 1
CÁC NHÀ VĂN NỮ:
CÁI NHÌN CỦA CHỦ THỂ SÁNG TẠO

tìm hiểu quan niệm của nhà văn về đối tượng thẩm mĩ mà họ hướng đến. Chính vì
vậy, chương 1 của luận văn dành để tổng hợp một số quan niệm của các nhà văn nữ
về người phụ nữ để từ đó chúng ta hiểu biết thêm về nhà văn với tư cách là chủ thể
sáng tạo.

1.1. Người phụ nữ hiện đại trong quan niệm sống của nhà văn nữ
Phải thấy rằng, những nhà văn nữ mà chúng tôi đang nói đến trước hết cũng là
những người phụ nữ hiện đại. Họ có một nghề nghiệp với những va chạm phức tạp.
Họ có một gia đình với những mối quan hệ bề bộn. Họ còn phải, nói như nhà văn Võ
Thị Hảo, mang trên vai cả một gánh “hành trang của người đàn bà Âu Lạc”. Trước
đây, họ là đối tượng để cho các nhà văn, hầu hết là nam
giới, phân tích, mổ xẻ. Nay
họ đã đủ tự tin để tự nói về mình, mà còn nói một cách chân thực, tinh tế nữa.
Nhà văn Dạ Ngân, người vừa cho ra đời tiểu thuyết Gia đình bé mọn được giải
thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội 2005, đã bày tỏ những suy nghĩ rất thú vị của mình
về người phụ nữ hiện đại. Chị thuộc thế hệ phụ nữ sinh ra
và lớn lên trong chiến
tranh, trưởng thành khi đất nước hòa bình. Cuộc đời Dạ Ngân cũng lắm thăng trầm,
truân chuyên, nhưng chị vẫn vượt qua tất cả bằng một nghị lực phi thường. Dạ Ngân
là một ví dụ tiêu biểu cho những người phụ nữ Việt Nam vượt qua những ngăn trở,
những định kiến của xã hội để giành lấy hạnh phúc
. Theo chị, người phụ nữ hiện đại
nếu được giải phóng triệt để về mặt tự do cá nhân sẽ có tất cả năng lực như nam giới.
Họ có thể rất xuất sắc trong các vị trí mà trước đây chỉ nam giới là có quyền đảm
nhận như chính khách, nhà khoa học, tướng lĩnh và các cương vị chuyên môn khác.
Tuy vậy, nhà văn Dạ Ngân vẫn nhấn mạnh c
hức năng làm vợ, làm mẹ của người phụ
nữ, chị còn cho rằng chính tính nữ trong đời sống hôn nhân và trong tình mẫu tử sẽ
làm cho người phụ nữ hiện đại thành đạt “một cách có hương vị”. Bằng sự từng trải
của một người phụ nữ trí thức đứng tuổi, Chị thấy rằng: “So với phụ nữ Hàn, phụ nữ

ở trong xã hội lẫn gia đình. Một thời sống ở Châu Âu và mấy năm vừa rồi sang Mỹ,
tôi thấy đàn ông người Âu hay người Mỹ đi làm về là chia đôi việc nhà với vợ. Nếu
người đàn ông chủ động bỏ vợ, sẽ phải bồi thường.
.. Và tôi thấy phụ nữ Việt Nam nói
riêng, phụ nữ Châu Á nói chung quả là rất khổ. Ngày càng có nhiều đàn ông Châu
Âu, Châu Mỹ muốn lấy phụ nữ Châu Á làm vợ, và người vợ đó rất được yêu chiều.
Họ kể rằng, họ yêu và muốn cưới vì phụ nữ Châu Á bây giờ vừa có khả năng l
àm việc
như đàn ông, vừa rất dịu dàng và chăm chỉ. Con rể tôi (R.Michael - người Mỹ) cũng
bảo hình ảnh đẹp nhất của phụ nữ Việt Nam là lúc nấu cơm tối và thêu thùa bên bếp
lửa. [102]
Cùng nói về khả năng tiềm tàng của người phụ nữ hiện đại, nhà văn Nguyễn
Thị Bích Thuận có những ý kiến khá trùng khớp với nhà văn Dạ Ngân. Chị cho rằng:
Trong xã hội hiện đại, người phụ nữ có được những quyền lợi bình
đẳng như là nam giới. Họ nhận thức đư
ợc vai trò của mình trong xã hội hiện đại và
tự tin với khả năng của mình. Họ không ngừng học hỏi, nghiên cứu, trau dồi khả
năng lãnh đạo và không ít người trong số họ đã đạt đến những địa vị rất cao trong xã
hội. Trong gia đình cũng vậy, người phụ nữ hiện đại vẫn giữ được vai trò truyền
thống làm vợ, làm mẹ, nhưng bên cạnh đó họ vẫn luôn phấn đấu cho sự bình đẳng
trong quan hệ giữa vợ và chồng. Họ muốn đưa ra những quyết định để xây dựng gia
đình. Họ muốn quan tâm, chia sẻ những công việc cơ quan của chồng thay vì chỉ lo
chăm sóc chồng, con, nghe lời chồng như một người nô tỳ. Ngoài ra, người phụ nữ
hiện đại là người biết đấu tranh cho lý tưởng của mình, không quá phụ th
uộc vào
nam giới. Họ luôn phấn đấu không ngừng để chứng tỏ một điều rằng không phải chỉ
có nam giới mới là người có khả năng lãnh đạo. [71]
Qua những ý kiến trên, có thể dễ dàng nhận thấy các nhà văn nữ của chúng ta
nhận thức rất đầy đủ về khả năng và những lợi thế của người phụ nữ. Hơn ai hết, họ ý
thức được ảnh hưởng của m

thích mổ xẻ đến tận cùng tâm lý của người đàn bà hiện đại. Họ thông minh, giỏi
giang nhưng vẫn luôn cần một cuộc sống tình cảm phong phú. Tôi không thích sự cực
đoan và cô đơn. Tôi thích người phụ nữ có trách nhiệm với gia đình, nhưng người đó
cũng yêu và hiểu về tình yêu. [80]
Ý kiến của Y Ban có điểm gặp gỡ với các nhà văn chúng ta đã nói ở trên ở
những nhận xét về người phụ nữ: mạnh mẽ, thông m
inh, giỏi giang, độc lập… nhưng
chị lại để ý đến một đặc điểm rất “phụ nữ” là “họ luôn cần một đời sống tình cảm
phong phú”. Cũng như vậy với Nguyễn Thị Thu Huệ, trong khi các nhà văn khác nói
về các khả năng tiềm tàng của người phụ nữ làm
cho họ chẳng thua kém gì các đấng
mày râu thì từ những trải nghiệm của chính mình, chị cho rằng: “Khác với nhiều
người nghĩ, thực ra người đàn bà lúc nào cũng muốn nương tựa. Bất đắc dĩ mới phải
tự mình đứng thẳng, vì bị xô đẩy mà phải gánh vác việc của đàn ông và người đàn
ông phải hiểu điều đó”. [92
]
Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ là một người phụ nữ có nhan sắc, và cũng rất
thành đạt vừa trên cương vị một nhà văn, đồng thời lại là giám đốc một hãng phim
truyền hình. Ý kiến của Thu Huệ không đối lập với các bạn văn của mình, mà nó có
tính chất bổ sung. Người phụ nữ Việt Nam là vậy, họ luôn muốn nương tựa dưới một
bóng tùng quân nào đó. Mạnh mẽ, giỏi giang ở đâu
đó nhưng vẫn muốn có một bờ
vai vững chãi để dựa vào những khi yếu lòng. Và có lẽ chính đặc điểm này làm nên
nét nữ tính của phái đẹp, là một thế mạnh không thể có được ở các đấng nam nhi.
Thế nhưng không phải người phụ nữ nào cũng có được hạnh phúc là sự nương
tựa. Trong số những nhà văn nữ đương đại của Việt Nam, nhà văn Võ Thị Hảo có
cuộc sống riêng khá vất vả. Chị vừa là nhà văn nổi tiếng, vừa l
à một nhà báo sắc sảo
và là mẹ của hai đứa con gái tuổi cập kê. Chị tâm sự:
Tôi vốn là người đàn bà thích được che chở. Nhưng oái oăm thay, số

1.2. Người phụ nữ hiện đại trong quan niệm văn chương của nhà
văn nữ

Nhà văn cho ra đời một tác phẩm văn học, cũng như người mẹ sinh thành một
đứa con, đều muốn đứa con của mình lớn lên khỏe mạnh và có ích cho xã hội. Từ
những quan niệm, những suy nghĩ về người phụ nữ trong cuộc sống, họ đã xây dựng
nên những chân dung phụ nữ trong văn chương với những lời nhắn gửi thiết tha tới
những người đồng giới nói riêng và xã hội nói chung. Y Ban tâm
sự:
Thực ra, khi viết về những người phụ nữ hôm nay, mổ xẻ và phân tích
thân xác cũng như thân phận của họ, tôi muốn rằng các tác phẩm của tôi sẽ là thứ để
họ vin vào và đứng dậy. Tôi muốn chỉ ra rằng, đàn bà chúng ta, họ đau khổ và phức
tạp hơn, ngay từ trong ý nghĩ. Họ bị hành hạ bởi những suy nghĩ, có khi chỉ là rất
nhỏ nhoi, như một phút xao lòng. Tôi
muốn chỉ cho họ một lối đi, để họ hiểu rằng,
cuộc sống là thế đấy, đàn bà là thế đấy, đừng dằn vặt bản thân mình, đừng hỏi tại
sao”. Từ các câu chuyện của mình, tôi cũng có thêm tham vọng là chỉ cho phụ nữ
những ranh giới, để họ biết dừng lại, khi họ là phụ nữ. Đó là con đường mà các nhà
văn nữ trước tôi và cả các bạn nữ viết văn sau này vẫn sẽ tiếp nối nhau.
Những nhà
văn nữ thực sự đang đóng góp cho sự tiến bộ của xã hội, bằng các tác phẩm của
mình. Bắt đầu từ việc họ thay đổi chính mình, tiến bộ hơn, văn minh hơn. Tôi muốn
xã hội hãy đọc tác phẩm của nhà văn nữ như một sự lắng nghe, một sự thấu hiểu. Vì
đó chính là tiếng lòng của họ, là những khát khao tự giải phóng bản thân mình. [81]
Những định hướng như vậy đã giúp nhà văn Y Ban thành công trong khá nhiều
truyện ngắn viết về những phút giây xao lòng của người phụ nữ trước người đàn ông
không phải là chồng mình. Những người phụ nữ trong truyện ngắn Sau chớp là bão
giông và Người đàn bà và những giấc mơ của chị đều có những cơ hội để có
thể
ngoại tình, nhưng họ đã biết dừng lại đúng lúc để giữ gìn mái ấm gia đình bền vững.

tài m
à chị quan tâm nhất. Có thể nói, Y Ban đang tự vẽ chân dung người đồng giới
mình. Khi đặt bút viết về thân phận một người đàn bà nào đó, chị đã hóa thân vào họ,
kể lại những câu chuyện của họ. Chị tâm sự rằng: “Tôi chỉ có một gương mặt. Còn
hình tượng người phụ nữ trong các tác phẩm của tôi có nhiều gương mặt khác nhau.

Tất nhiên, trong các gương mặt ấy có một phần gương mặt của tôi. Vì vậy, có thể tôi
viết chưa hay, chưa tới, nhưng tôi không viết giả tạo”. [81]
Với Y Ban, viết về người phụ nữ là để làm điểm tựa cho họ “vin vào và đứng
dậy”, để “chỉ cho phụ nữ những ranh giới, để họ biết dừng lại, kh
i họ là phụ nữ”. Võ
Thị Hảo cũng có những suy nghĩ tương tự, chỉ khác nhau ở cách diễn đạt mà thôi.
Phóng viên Nguyên Hằng trong bài phỏng vấn nhà văn Võ Thị Hảo với nhan đề Suốt
đời chỉ mơ một giấc đã viết về chị như sau: “Vào nghề viết văn chưa lâu, song Võ
Thị Hảo đã nhanh chóng được người đọc biết đến. Chị được xếp vào hàng những cây

bút sắc sảo và giàu nữ tính. Những thân phận đàn bà, những con người nhỏ bé trước
bão lũ cuộc đời, “những gì rất riêng tư mà chẳng riêng tư chút nào”… [22] là điều
mà chị luôn trăn trở trên các trang viết của mình. Võ Thị Hảo đã dùng cụm từ “những
thân phận bé mọn” để chỉ những người phụ nữ, “những người mà tôi đã không quên
họ, nếu họ sống thì cũng vẫn tiếp thân phận bé mọn, vẫn ngơ ngác, lạc lõng, hẳn phải
có rất nhiều thời gi
an để vực dậy, đánh thức họ sang giấc mơ khác, cả với tôi cũng
vậy. Có thể suốt đời chỉ mơ một giấc mà thôi.” [22]
Những ý tưởng của chị được cụ thể hóa qua hình tượng các nhân vật nữ luôn
khát khao hạnh phúc mà hạnh phúc với họ chỉ là những ngôi sao xa không bao giờ
với tới được. Đó là Trang, một cô gái xinh đẹp và đoan trang yêu đêm đầu tiên và thất
tình ngay trong đêm đầu tiên để rồi trở thành một “người đàn bà cẩm thạch” với đôi
bàn tay và ánh mắt giá băng. (Bàn tay lạnh). Đó l
à Thuận, góa phụ đen kì bí, nguy

Câu trả lời của Xuân Hà cho thấy rõ ràng chị không “ưu ái” nhân vật nữ. Chị
không xác định phải đấu tranh cho nữ quyền bằng việc chia thế giới ra làm hai phần
và xác định mình phải viết để đấu tranh cho một phần hai t
hế giới là phụ nữ như
mình. Thế nhưng, thế giới nhân vật của chị chủ yếu là những người đàn bà. Đó là một
cô Diễm biệt danh cáo Ecmơlin, thường gọi bố chồng là đồ tể, thích nghiền ngẫm
khoái cảm xác thịt và thường mơ những giấc mơ quái gở. Thế giới của Diễm là sự
pha trộn giữa cõi sống và cõi chết, giữa cõi âm và cõi dương và có vẻ gì đó không
bình thường. Nhưng hình như cũng nhờ thế mà n
gười ta có thể hiểu nhau hơn (Đàn
sẻ ri bay ngang rừng). Đó là một cô gái theo đuổi nghề viết văn với tâm trạng nửa
bụi bặm, nửa thánh thiện, nửa muốn phá phách, nửa muốn xây dựng, nửa muốn sống
theo bản năng, nửa lại bị khuôn vào những phép tắc, những quy ước xã giao, những
định kiến xã hội (Người đàn bà và những con rối). Và nữa, một người đàn bà tên
Linh. Nàng không bao giờ thoả mãn với tình yêu và luôn m
uốn tìm cảm giác mới.
Nàng đã tự đánh giá mình quá cao và rồi chợt tỉnh ra khi nhìn thấy những nốt mụn đỏ
dưới chân mình (Mùa biển)... Những người đàn bà của Võ Thị Xuân Hà dù ngoan
ngoãn hay vụng trộm, phá phách cũng đều có một đặc điểm giống nhau: mặc kệ cuộc
sống nghèo khó hay sung túc, họ luôn bị trộn lẫn giữa thực tại và mộng tưởng, bị ám
ảnh bởi một quá khứ m
ông lung, một tương lai đầy bất trắc. Hà Phạm Phú trong bài
viết Ngôi nhà gương của Võ Thị Xuân Hà, đăng trên tạp chí “Người đẹp Việt Nam”,
đã có một sự tổng kết về hình tượng những người phụ nữ trong sáng tác văn chương
của Võ Thị Xuân Hà như thế. Ông viết: “Thế giới đàn bà của Hà là một thế giới
riêng, không lẫn vào ai. Những người đàn bà của chị hình như cũng là sự xáo trộn
giữa cái tốt và cái xấu, đầy lòng vị tha nhưng cũng í
ch kỉ, rất tự tin nhưng cũng dễ bị
cám dỗ, sống yên phận nhưng lại không chịu yên với số phận đã an bài. Mỗi người
phụ nữ là một bí ẩn”. [57]

khỏi thân phận người nữ như chạy trời không khỏi nắng”. Đối với nhà văn Võ Thị
Hảo, vấn đề không phải ở đề tài vì đề t
ài nào cũng liên quan đến phụ nữ, mà ở thời
gian để viết ra nó mà thôi. Còn nhà văn Lý Lan thì “bật mí” rằng chị sắp xuất bản tiểu
thuyết Đàn bà.[94] Chẳng cần phải nói nhiều, chỉ cái tên tiểu thuyết cũng đã thể hiện
phần nào đó nội dung của tác p
hẩm.
Bằng kinh nghiệm, ai cũng biết nam giới và nữ giới khác nhau trong rất nhiều
phương diện, từ cách ăn, cách mặc, cách giải trí đến cách cảm xúc, cách suy nghĩ và
cách ứng xử trong cuộc sống... Nếu giữa hai phái tính có một sự khác biệt sâu rộng
như vậy thì trong lãnh vực văn chương liệu họ có khác nhau không? Theo nhà văn Dạ
Ngân, điểm khác biệt giữa một cây bút
nam và một cây bút nữ khi viết về phụ nữ
được chính là lợi thế về giới tính của các cây bút nữ. “Sự tinh tế trong phát hiện chi
tiết, trong chiều sâu tâm lí và sự chân thực trong tính cách nhân vật… đó là thế mạnh
không ai giành được ở nhà văn nữ. Trên hết, sự trải nghiệm và chiêm nghiệm cá
nhân của người nữ mặc nhiên sẽ có sự đồng cảm lớn lao với nhân vật của mình, từ
đó khoảng cách giữa nhà văn với độc giả, nhất là độc giả nữ sẽ ngắn hơn nhiều”.
[95] Ý kiến của Võ Thị Hảo cũng tương tự như vậy khi chị cho rằng:
“Về cơ bản là
giống nhau, chỉ khác ở chỗ phụ nữ viết về chính giới của mình thì sẽ phát hiện ra
nhiều nỗi đau hơn của phụ nữ và cảm thấy tình yêu ở một khía cạnh khác hơn là khía
cạnh hưởng thụ và chiêm ngưỡng như nam giới thường hay quan tâm trong các tác
phẩm của họ”. [89] Trong khi đó Lý Lan không thấy có sự khác biệt giữa cây bút nữ
và cây bút
nam viết về phụ nữ mà chị chỉ thấy “sự khác biệt giữa người viết giỏi và
người viết không giỏi mà thôi”. [94]
Có lẽ mọi người đều có thể đồng ý là một cây bút nữ hẳn phải viết khác một
cây bút nam. Thế nhưng, không phải ai cũng cho rằng nhà văn nữ gặp nhiều khó khăn
trong nghề nghiệp hơn nhà văn nam giới. Tìm