1
Phòng GD và ĐT Phú Xuyên
Trường THCS Khai Thái
BÀI DỰ THI: DÙNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ TÌM
HIỂU BÀI “TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ
LAO ĐỘNG SẢN XUẤT”
Môn: Ngữ văn 7
- Tên học sinh: Nguyễn Thị Duyên - lớp 7C
Nguyễn Thị Kiều Trang - lớp 7C
- Trường: THCS Khai Thái
- Năm học: 2014 - 2015
" Quê hương là gì hở mẹ?
Mà cô giáo dạy phải yêu
Quê hương là gì hở mẹ?
Ai đi xa cũng nhớ nhiều "
Trong trái tim mỗi người, quê hương có lẽ là tình cảm thiêng liêng nhất, quê
hương là nơi ta sinh ra và lớn lên, nơi chôn nhau cắt rốn, quê hương cho ta những
kỉ niệm ngọt ngào, nơi lưu giữ những tuổi thơ tươi đẹp.
Quê hương! Ôi hai tiếng thân thương, khi em nghe như tiếng lòng thổn thức!
Quê hương em – một làng quê vùng chiêm trũng, tuổi thơ em cùng bạn bè vây
quanh cây đa, giếng nước, sân đình, hình ảnh cây đa đầu làng mái đình rêu phủ,
làn điệu dân ca như đưa ta về một vùng kí ức
I. Tên tình huống:
Với một nền kinh tế nông nghiệp, sản xuất lúa nước truyền thống lâu đời, tổ
tiên chúng ta đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa, sinh hoạt và
lao động sản xuất.
Trải qua bao thế hệ, tổ tiên chúng ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm
quý báu, từ tình cảm gắn bó, hòa mình với thiên nhiên, đồng thời ấp ủ khát vọng
chinh phục, cải tạo thiên nhiên. Nhiều câu thơ, hò, vè, ca dao, tục ngữ duyên dáng,
2
sinh động ra đời từ đây, được nhiều thầy cô giáo sử dụng trong các môn học nhà

3. Trao đổi được quan điểm, kiến thức, thế mạnh của nhau.
4. Tăng cường khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp, khả năng tự học, tự
nghiên cứu.
5. Nâng cao kỹ năng làm việc theo nhóm, đặt biệt là kỹ năng sống.
III. Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:
1. Cơ sở lí luận của việc sử dụng kiến thức liên môn:
a. Các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống đều có mối quan hệ mật thiết với
nhau, cùng một sự vật nhưng có thể có nhiều cách nhìn và cách tiếp cận đánh giá
khác nhau.
b. Cùng quan sát và phân tích các hiện tượng trong tự nhiên, nên các môn học
vẫn có mối liên quan mật thiết không thể tách rời.
- Đầu tiên đây là những câu tục ngữ nói về thiên nhiên và những kinh nghiệm
trong lao động sản xuất.
- Những câu tục ngữ này có thể nghĩ ở góc độ môn vật lí, địa lí, hoá học, sinh
vật
Rõ ràng ở đây, chúng ta thấy sự liên hệ không thể tách rời của những bộ môn
khoa học, nếu giải thích vấn đề bằng kiến thức riêng của một bộ môn ngữ văn là
chưa thấu đáo, chưa có một cái nhìn tổng quan để cùng giải quyết một vấn đề.
c. Mục tiêu của việc sử dụng kiến thức liên môn:
Nhằm giúp cho chúng em phát huy được năng lực sáng tạo, có kiến thức cơ
bản, hiểu và giải thích các vấn đề diễn ra xung quanh trong cuộc sống góp phần
hình thành thế giới quan khoa học, qua đó giáo dục tình yêu quê hương đất nước,
bồi dưỡng năng lực tư duy, có hành động và thái độ đúng đắn trong cuộc sống.
2. Cơ sở thực tiễn:
a. Sự cần thiết phải vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn:
Trong những năm gần đây, Phòng Giáo dục – Đào tạo đã phát động cuộc thi dạy
4
theo chủ đề tích hợp và vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực
tiễn.
Theo chúng em đây là một vấn đề rất mới, và có thể đối với chúng em, nó sẽ

+ Địa lí: Đất và những điều kiện tự nhiên trong đất
+ Sinh vật: Sự phát triển của thế giới động- thực vật theo thời tiết, theo mùa.
V. Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống:
Trong quá trình học tập tại nhà trường, bản thân chúng em thấy nhiều bộ môn
có mối liên hệ mật thiết với nhau, vì cùng giải thích một hiện tượng, một trong
những bộ môn có nhiều nội dung gắn liền với thực tế cuộc sống, đó là môn ngữ văn.
Những nội dung này đã phản ánh thực tế cuộc sống lao động và làm việc, cái nhìn
của người xưa trước những hiện tượng tự nhiên gần gũi nhưng không thể giải thích
được, đó là cái nhìn khoắc khoải, trăn trở vì họ chỉ biết ở góc độ của những người
chưa hiểu rõ vấn đề. Vì vậy chúng ta cần phải tìm hiểu các vấn đề đó dưới góc độ
kiến thức của nhiều môn học để có cái nhìn tổng quát, toàn thể, sâu sắc, sinh động.
1. Hoàn cảnh ra đời:
Nước ta là nước có nền sản xuất nông nghiệp từ lâu đời, trong quá trình lao
động, cha ông ta đã có những hiểu biết tối thiểu về quy luật của tự nhiên. Thời xưa,
tuy chưa có cơ sở khoa học, nhưng bằng những kinh nghiệm qua thực tế, tổ tiên
chúng ta đã nắm được những chừng mực nhất định của quy luật tự nhiên. Những
kinh nghiệm ấy thông qua tập thể, được truyền miệng trong dân gian bằng những câu
ca dao tục ngữ có vần điệu duyên dáng, sinh động. Đó là những câu ca dao, tục ngữ
nói về thời tiết, khí hậu, chăn nuôi, cày cấy, các quan hệ giữa con người với tự
nhiên Tổ tiên luôn có ý thức gìn giữ, lưu truyền những kinh nghiệm quý báu và
chúng ta là những thế hệ nối tiếp, phải biết trân trọng và gìn giữ những thành quả đó.
2. Tìm hiểu nội dung của những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất:
a. Trước tiên chúng ta cần hiểu đơn giản nội dung các câu tục ngữ đó theo nghĩa
đen. Chủ đề chung của những câu tục ngữ trong bài là những kinh nghiệm về thiên
6
nhiên và lao động sản xuất
Có thể chia những câu tục ngữ thành hai nhóm:
- Nhóm câu tục ngữ về thiên nhiên: câu 1,2,3,4
- Nhóm câu tục ngữ về lao động sản xuất: câu 5,6,7,8
b. Phân tích nội dung từng câu tục ngữ:

ráng mỡ gà, sẽ có mưa bão lớn. Ráng mỡ gà là những đám mây màu vàng giống như
mỡ gà , khi đám mây này xuất hiện trên đỉnh đầu thì có bão, vì vậy phải chú ý chống
bão cho nhà cửa. Câu tục ngữ nhắc nhở con người ý thức phòng chống bão lụt.
9
- Dưới góc độ của bộ môn Vật lí: Mầu sắc của của những đám mây mỡ gà giống
như những áng mây vàng xuất hiện ở chân trời vào sáng sớm hay hoàng hôn. Khi
bão tới gần, không khí ở trong bão xáo động mạnh làm gia tăng những hạt hơi nước
nhỏ trong không khí. Ánh mặt trời chiếu qua lớp không khí này sẽ bị tán xạ mạnh
hơn, khiến các tia sáng có bước sóng ngắn tán xạ ra hết xung quanh, chỉ còn lại ánh
sáng màu vàng chiếu xuống cho ta nhìn thấy.
Câu 4: "Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt"
- Câu tục ngữ cho thấy, vào tháng bảy, nếu thấy kiến di chuyển thì khả năng sắp có
mưa lớn và lụt lội xảy ra. Câu tục ngữ được đúc kết từ quan sát thực tế, nó nhắc nhở
về ý thức phòng chống thiên tai bão lụt ở nước ta.
- Dưới góc độ của bộ môn Sinh học: Kiến là loại côn trùng nhạy cảm, sợ nước. Khi
độ ẩm không khí thay đổi ắt trời sẽ có mưa lụt, kiến phải di cư để lánh nạn, đặc biệt
là kiến đen, kiến lửa, kiến mối. Nên mỗi khi trời sắp có mưa, kiến thường tha trứng,
tha mồi chạy từ thấơ lên cao, kiến cánh vỡ tổ bay ra khắp nơi. Cha ông ta có thể dựa
vò điều này để dự đoán thời tiết sắp xảy ra.
10
Câu 5: "Tấc đất, tấc vàng"
- Câu tục ngữ nêu lên giá trị của đất, đất được quý như vàng vì đất là tư liệu sản
xuất chính trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, đất nuôi sống con người. Tiềm
năng của đất là vô hạn, khai thác mãi không bao giờ vơi cạn. Người ta sử dụng câu
tục ngữ này để đề cao giá trị của đất, phê phán việc lãng phí đất (bỏ ruộng hoang, sử
dụng đất không hiệu quả).
-Dưới góc độ của bộ môn Địa lí, Hoá học: Đất là thành phần có trong môi trường
tự nhiên, thường tính bằng đơn vị diện tích. Nói tấc đất là muốn nói đơn vị nhỏ
nhất của đất. Vàng theo kiến thức hoá học, đó là một thứ kim loại quý, hiếm, được
tính đếm bằng chỉ, bằng cây (dùng cân tiểu li để cân đong). Dùng đơn vị tính của

nghi với từng loại cây trồng, nếu sớm quá, muộn quá, cây trồng sẽ bị ảnh hưởng và
có khi không cho sản phẩm.
VI. Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống:
1. Ý nghĩa:
- Việc vận dụng kiến thức liên môn để tìm hiểu các câu tục ngữ về thiên
nhiên và laô động sản xuất giúp chúng em hiểu sâu hơn ý nghĩa của nó.
- Giúp cho chúng em hứng thú hơn trong học tập, tin tưởng lạc quan vào khoa
học và cái quan trọng hơn là kiến thức mà các em có được, không còn gò bó trong
phạm vi hạn hẹp của từng môn, tạo tiền đề để chúng em phát huy hết năng lực tư
duy sáng tạo.
- Ngoài những ý nghĩa thiết thực trên, việc vận dụng kiến thức liên môn còn
làm cho chúng em nâng cao kỹ năng làm việc theo nhóm, nâng cao kỹ năng học tập,
như kỹ năng khai thác tài liệu trên internet, bạn bè, các phương tiện truyền thông,
và đặt biệt là kỹ năng sống.
14
2. Vai trò của việc giải quyết tình huống được lựa chọn, đối với thực tiễn
học tập và thực tiễn đời sống kinh tế- xã hội.
- Giúp cho chúng em chủ động hơn trong học tập, trong giải quyết tình huống
được đưa ra.
- Tạo ra môi trường thân thiện trong học tập, chúng em có thể cởi mở, tự tin,
trao đổi, học hỏi những thế mạnh của nhau.
- Giúp cho chúng em có một cái nhìn tổng quan khi nghiên cứu một vấn đề.
- Có lập trường kiên định và hành động dức khoát trên cơ sở khoa học, từ đó
lạc quan thêm yêu cuộc sống.
Trong cuộc sống, thực tế học tập trong nhà trường hiện nay, thầy cô đã dạy
cho chúng em nhiều điều, ngoài kiến thức, thầy cô còn giáo dục cho chúng em nhân
cách làm người, trở thành những con người hữu ích cho xã hội sau này.
Em thiết nghĩ môi trường học tập trong nhà trường và thực tiễn cuộc sống,
còn nhiều điều cần phải giải thích, đây là mảng đề tài có tính hấp dẫn cao.
Sự quan tâm giúp đỡ tận tình của cô giáo trực tiếp hướng dẫn và sự nỗ lực