ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
oOo
Trần Thị Thương
NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ CỦA VIỆC TẨY GIUN ĐỊNH KỲ
KẾT HỢP VỚI BỔ SUNG VIÊN SẮT - AXIT FOLIC
CHO PHỤ NỮ TUỔI SINH SẢN Ở HAI HUYỆN
TRẤN YÊN VÀ YÊN BÌNH, TỈNH YÊN BÁI
LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC

Hà Nội - 2014
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

c ht tôi xin gi lc Thng, Vin St
rét  Ký sinh trùng  c, B ng vt
Kng, Khoa Sinh hc, ng i hc Khoa Hc T Nhiên Hà Ni là
i th tng d tôi trong quá trình hc tp nghiên
cu, hoàn thành lu
n PSG.TS. T Th n St rét 
Ký sinh trùng   nhim d ng thiu máu
ti Yên Bái phép c s dng mt phn s liu trong d  hoàn
thành lu thy cô giáo, anh ch và các bn trong B môn
ng vt K, tu kin cho tôi trong sut quá trình
hc tp tng, ti B môn. p th Ban Giám hiu,
i hc, các thy cô trong Ban Ch nhi tôi trong
sut quá trình hc tp.
Cui cùng, tôi xin bày t lòng bi ng nghip,
nh , ng h tôi có th hoàn thành
tt lu

Học viên cao học Trần Thị Thương
ii

MC LC

DANH MC CÁC BNG

Bng 1.1.   10
Bng 1.2. Phân b s i 15
Bng 2.1. Phân lo nhing rut theo tiêu chun ca WHO 26
Bng 3.1. T l nhim các loi giun truyt  ph n tui sinh s
sau can thip 29
Bca ph n tui sinh sn 
  hai huyn 33
Bng 3.3. T l nhim phi hp các loi giun  ph n tui sinh s
sau can thip 36
Bng 3.4. a ph n hai huyn 39
Bng 3.5. ng Hb 42
Bng 3.6. T lSFng SF trung bình 
 ca ph n  hai huyn 43
Bng 3.7. u s 45
Bng 3.8.  bng thuc ty giun và b sung viên st
hàng tun cho ph n tui sinh sn  hai huyn 48
Bng 3.9. S thay i ca t l nhim giun móc, thiu máu, thiu st và thiu máu
thiu st theo thi gian sau can thip. 49 iv

DANH MC CÁC HÌNH

Hình 2.1.   các xã nghiên cu ca huyn Trn Yên 19
1

M U

 là các loi giun truyt gp ph bin
 c nhii và cn nhii, nhn liên quan
cht ch i, v ng th t còn khó
ng nhim giun truyt gây nhiu tác hi thm lng và lâu dài
ti sc khi, thm chí nó còn là nguyên nhân trc tip hay gián tip dn
n t vong. Nhng hu qu tc thi hay lâu dài ca tình trng nhim các loi giun
truyt có th gây ra cho mi la tui và không ch cho mt th h 
thiu máu, thing, còi cc, chm phát trin v th cht và trí tu  tr em,
gây thiu máu, thiu st  ph n t bit là ph n tu 
Vit Nam c có khí hu nhii nóng m, nn kinh t ch yu là nông
nghip, còn nhiu phong tc tp quán lc hy t l nhim các loi
giun truyt khá ph bin vi s khác nhau gia các vùng, các min và các
ng, cao nht  min Bc và  nông dân trng rau màu.
Yên Bái là mt tnh thuc min núi Tây Bc, cách Hà Ni 180 km có u
kin kinh t vn còn nghèo dân trí còn thp, tình trng v ng

3


TNG QUAN TÀI LIU

1.1. Khái quát đặc điểm sinh học và dịch tễ học của giun đũa, giun tóc và
giun móc
Mc dù không thy nhng vt tích gì ca giun truyt trong nhng
ta cht c rong các hóa thch do cu to c giun sán không
bn vng, không tn tc lâu, n có th coi giun sán là nhng ký sinh
trùng có lch s xut hin rt sm ngay t t và các sinh
vt [34].
m sinh hc c
Gi u thuc ngành Giun tròn (Nematoda) [1]
 (Ascaris lumbricoides)

phn rõ rt là phu thì nh i tóc và ph c có
mt gai sinh dc và có bao gai sinh dc [2].
Trng giun tóc màu vàng, có hình th c bit gi cau b dc, có
nút  u, v dày [1].
Giun tóc ký sinh  i tràng, ch yu là   ký sinh 
trc tràng. Khi ký sinh chúng cu vào niêm mc ru hút máu và gi nguyên
v trí nh trong lòng rut [2].
ng thành giao h trng trong lòng rut, trng theo
ng ngoài. Giun tóc có kh n th : Mi
ngày mt con giun tóc cái có th  c 2000 trng [3].
 i ca giun tóc  c ki       u
trùng không chu du qua gan, phi, tim mà di chuyn xung  ký sinh
c nh [1, 2]. Có l vì th i ca giun tóc ch khong mi
sng c vt ch khong 5-6 
Giun móc ( Ancylostoma duodenale và Necator americanus)
Giun móc (Ancylostoma duodenale ) và giun m (Necator americanus) thuc
b Strongyloidae, h Ancylostomidae, ging Ancylosides. Hai loài này có th phân

5

bit nhau v mt hình th m khác và tính cht gây bnh, tác hi
ging gi chung là giun móc [1, 2].
ng sa hong, chiu dài con
cái t 10-13  c t 8-11mm chia thành ph u, phn thân và
u giun móc có bao ming phát trin có 4 móc , ming giun m thì có 
Guôi ca ca giun móc chia làm 3 nhánh còn ca giun m
chia làm 2 nhánh [2].
Giun móc ký sinh  ng hp nhim nhiu giun, giun có th ký
sinh  u rut non, khi ký sinh chúng ngom vào niêm mc ru hút máu
và chng lng rut [2].

Oxy là yu t cn thit cho trng giun phát tring giun nm
c (trên mt mét chiu sâu) dn dn s b hng. Vì vy trong nhà v
sinh dc trng giun s b hng sau hai tháng [1, 3].
 m t 80% tr u kin tt cho trng giun phát trin. Cht
ng ti s phát trin ca t cát, vùng ven bin, hm
m ng h   t thun li cho u
trùng, trng giun móc phát trin [3, 5, 12, 13].
 vào chu k ci là vt ch duy nht, trng và u trùng
giun s không còn sau mt thi gian nc b sung thêm mm bnh. T
ng  i hay không ph thuc rt nhiu
vào yu t i sng sinh hot ci. T l i nhim s
git nhiu n tái nhim vì giun ch sng  rui mt thi
gian nhnh [13, 16, 17, 36, 37]. Vy nhu kin góp phn ng vào
quá trình trên là do qut ch:
+ Vic s dng phân ngc x lý.
+ S dng h xí không hp v sinh: h xí thùng, h xí m
+ Thói quen phóng u bng xung quanh.
+ Không s dng bo h 
ru
u tra s ô nhim trng giun  ngoi cnh: t 75% - 100% mt có
trng giun, 60% - 80% mu rau có trng giun [16, 26, 27], không nhng th ngun
trng còn có ngay trong bi bm [16]. T l t nhim trng giun  t ti Bc
Giang là  i vi tr a,  i vi trng giun móc. Ti Qung
Ninh:  ngoi thành 1,6 trng giun móct,  gn h xí 4 trng giun móc/10g
t.  trung du 1 trng giun móc i vi trng giun móc  c ging là
55,5% mc có trng giun móc và 1 trng giun móc/c git [22].

7

1.2. Tác hi ci v i

Thái và nnk (1974), nghiên cu  tr em nhim giun tóc thy t l thiu máu  tr
em là 7,7% và t l thiu máu có th lên ti 38,3% khi b nhim giun tóc [34].
Tác hi ca giun móc
Khi u trùng xuyên qua da, ti ch da này có s t men Hyaluronidase
gây nên hing m, ngng viêm da, dân gian gi là bnh
ng din bin t 3-5 ngày ri ht, có th n 2 tun
[3, 22].
     m vào niêm mc ru hút máu,
ng thi gây chy máu tt mt kh
[25y hu qu nghiêm trng nht ca giun móc là gây thiu máu. Thiu
máu do giun móc chim 30% trong các thiu máu nói chung, là thiu máu t t vì
quá trình gây bnh kéo dài (mãn tính), gây thi  c sc: hng cu nh,
hng cu [41, 42]. Bnh giun móc t   c bin là nguyên
nhân gây mt máu ti rut non dn ti tình trng thiu máu thiu st và suy dinh
ng. Thiu máu thiu st do giun móc  m trung bình và nc coi là
bnh do giun móc [51].
Nu s ng giun móc trên 500 con s thiu máu nng. S mt máu dn
n gim th tích ca hng cu, thiu st và ri lon v tun hoàn. Nghiên cu kh
a giun móc khi ký sinh  i, kt qu ca các tác gi u thy
A. duodenale hút máu nhiN. americanus. Theo Adams (1984) và Caberera
(1987) thì giun A. duodenale hút 0,16- 0,34ml máu /1 ngày /1 con; N. americanus
hút 0,03- 0,05ml máu /1 ngày /1 con [4, 46]. Theo Trn Xuân Mai (1995) và Trn
Xuân Mai (1999) thì A. duodenale hút 0,14  0,26 ml máu/1 ngày /1 con,
N. americanus hút 0,02  0,07 ml máu/1 ngày /1 con. Rouche (1984) có nhn xét,
vi nhi nhim 500 con giun móc mi ngày có th mt t 40-80ml máu.
ng máu mt này là yu t n tình trng mt máu ci bnh

9

[1, 22, 23]. N nhim 2000 trng /1g 

Loi giun
Khu vc
S i nhim
T l %

Min Bc
24.768.000
68,8%
Min Trung
5.610.000
37,4%
Min Nam
1.234.000
14,6%
C c
31.612.000

Giun tóc
Min Bc
13.212.000
36,7%
Min Trung
1.365.000
9,1%
Min Nam
493.000
1,7%
C c
15.070.000


Tình hình n   
giun tóc-
-
      35          
(1998) là 42,47% [6   30   -
80,7% [43SR  KST  CT T(1998), 
18].
Tình hình nTheo WHO, 
hành giun móc
m khái quát sau:
T l nhim giun móc ng hàng th  81  83%,
Phm T  (1957): t 32,1- 53,3%, Vin SR  KST  CT (1960  1970)
và 30  40% Phm     1972) [3]. Theo kt qu nghiên cu ca
Hoàng Th Kim và nnk (1998), qua 500.000 mu phân cho thy min Bc: vùng
ng bng nhim: 3-60%, vùng trung du nhim: 58 - 64%, vùng núi nhim: 61% và
ven bin nhim: 67%. Min Trungng bng nhim: 36%, min núi nhim:
66%, ven bin nhim: 69% và Tây Nguyên nhim: 47%. Mi ng bng
nhim: 52%, ven bin nhim: 68% [18, 40].
 nhim giun móc   u tra,
s trng trung bình/1g i 1000 trng [18, 40].
S phân b t l nhim giun  u kin t nhiên,
u kin xã hu kin v sinh canh tác  tng vùng khác nhau. Theo nghiên

12

cu ca Nguy(2013), ti 4 tnh min Trung  Tây Nguyên (Qung
Nam, Qung y t l nhim giun móc chung ca 4
m nghiên cu là 20,88%; tuy nhiên t l nhim giun móc  m Ea Kênh, huyn
K rông Pách chim t cao nht 27,31%, thp nhn Th, tnh Qung Nam
(12,25%). Theo kt qu ngiên cu ca Ngô Th Tâm (2005), ti huy  nh

Mùa nhim: qua xét nghit tìm u trùng giun móc vào các tháng trong
 min Bc thy tháng 4 và tháng 7 có kh m cao nht [1, 2].
Tình hình nhii Yên Bái
Ti Yên Bái, tu tra ca VSR-KST-t l nhim giun
móc là 51,56%. u tr ti Lc Yên (Yên Bái) cho thy t l
nhim gim ti 82,3% (t 59% xu nhim gim 100%  các
ng hp nhim trung bình và nng, 60,3% (t 26,7 xung 10,6%)  ng
hp nh.
Còn theo nghiên cu ca Nguyn Trng Phú và nnk (2011), thì t l nhim
giun móc ci dân xã Phù Nham, huyn t
 l nhim giun móc theo gii lên ti 57,9% v
nhim ch yu là nh 93,2% [24].



 phùn
        - 28
o
     -
- 



Tng kê v nhân khu hc cho thi sng nhân dân còn khá
i dân sng ch yu bng ngh  hc vn thu kin v
sinh thp kém: T l h xí t hoi trên h dân th vn dùng nhng h xí

14

ki    xí thùng, h xí m  c phóng u ba bãi ra ngoài môi

tình trng nhim giun
 i, nhu cu s to hng cu là
20-25mg st. Tuy nhiên, h ng st cn thi sn xut hng cu
 c tái s dng t quá trình phân hu hng c     cn 1mg
s bù lng st mc tiu, m hôi và t bào biu mô
bong ra. Nhu cu s s t s ng hp mt máu qua
các chu k kinh nguyt ca ph n có thai, ph n cho con bú, tr em tui dy thì
c bit nhim ].
Bng 1.2. Phân b s i
Các ch s
N st (mgFe/kg)
Gii
Nam
N
Hemoglobin (Hb)
31
18
Ferritin (SF)
12
06
Myoglobin
05
04
Các men có st
02
02
St gn vi transferrin
< 1(0,2)
< 1(0,2)
Tng cng

ng ch gim trong các ng hp thiu st nng [49].
Thing Hb trong máu thp. Thiu máu
do mt máu hoc suy gim hình thành Hb.
Thiu máu thiu st là hi chng thi ng g  u máu
hng cc sc. Hng cu là mt t bào không nhân. Thành phn hóa hc chính
trong nguyên sinh cht ca hng cu chc và Hb (là thành phn chim
mt phn ba trng hng cu). Hb cu to bi globin và heme. Globin bao
gm các chui polypeptide do các axit amin cu to nên. Heme là mt cht
protoporphyrin kt hp vi nguyên t st có hóa tr 2 (Fe
2+
). Chính vì vy, thiu
máu thiu st là thiu s to nên Hb. Biu hiu tiên ca thiu máu thiu st
là SF huyt thanh gim, dn gim st d tr.
Chu máu thiu snh khi có c thiu Hb và thiu st,
s có m nh b  ng SF và Hb [54]. SF huyt

17

thanh là ch s quan trng, khá nh ng st. Mc SF trong huyt
thanh phn ánh d tr s.  ng SF huyt
thanh là 70µg/l  nam và 35µg/l  nng SF là xét nghim có giá tr nht
ng SF thp phn sm ca thiu st và xét nghi
c hiu nht cho thiu st c. ng SF bu gim ngay ti giai
u ca thiu máu nu do thiu st. Tuy nhiên, SF có th   nh
ng ca mt s yu tc bit khi b viêm nhing SF cao không có
ng st t nh nhim trùng c s protein
phn ng  nh nhim trùng m s alpha-1 glucoprotein. Hin nay
ng ca Snh rõ ràng, tuy nhiên SF <30 µg/l c coi là
d tr st thp, khi SF <15µg/l c coi là cn kit d tr st. Mi có hàm
ng SF <12µg/l thì h thiu st [54, 58]. Ch s SF huyt thanh và Hb

gây thiu máu rt nguy hii vi mng, nht là ph n tui sinh sn.
Chính vì th phòng chng thiu máu cho ph n tui sinh sn do b nhim giun là
rt cn thic khi h c vào thiên chc làm m,  con h sinh ra phát trin
khe mnh c v th cht ln tinh thn.

Trích đoạn Phƣơng pháp nghiên cứu

---