Bộ giáo dục v đo tạo
VIN KHOA HC GIO DC VIT NAM

NGÔ ANH TUấN
NG DNG CễNG NGH MULTIMEDIA XY DNG
BI GING IN T V PHN MM H TR DY HC
CHUYấN NGNH THEO HNG TCH CC HểA
QU TRèNH NHN THC CA SINH VIấN
CC TRNG I HC KHI K THUT

Chuyờn ngnh : Lớ lun v Lch s giỏo dc
Mó s : 62.14.01.02
TóM TắT Luận án Tiến Sĩ Giáo Dục HọC
h nội 2008
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI


MỞ ĐẦU
1-Tính cấp thiết của đề tài

trường Multimedia trong QTDH các môn chuyên ngành tại trường các trường
ĐH Kỹ thuật.
4- Giả thuyết khoa học
Nếu các bài giảng điện tử và phần mềm dạy học ứng dụng CNMM theo
hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức được thực hiện một cách có hệ thống,
kết hợp thống nhất các tiêu chí sư ph
ạm và các tiêu chí công nghệ, ý tưởng sư
phạm và ý tưởng phần mềm, có qui trình hướng dẫn thực hiện và phương pháp
sử dụng hợp lý thì dạy học sẽ khả thi và đạt hiệu quả cao hơn.
5- Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu xác định cơ sở lý luận của đề tài
5.2 Hình thành và phát triển phương pháp thiết kế, xây dựng và sử dụng tài
liệu Multimedia .
5.3 Nghiên cứu các công cụ phần mềm giúp xây dựng phần mềm dạy học và
bài giảng điện tử.
5.4 Nghiên cứu ứng dụng công nghệ Multimedia thiết kế xây dựng các bài
giảng điện tử và các phần mềm dạy học cho các môn học tiêu biểu
5.5 Đề xuất các tiêu chí đánh giá sản phẩm phần mềm giáo dục có sự hỗ trợ
của Multimedia .
5.6 Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng hiệu quả của bài giảng điện tử
và ph
ần mềm dạy học.
6- Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài này chúng tôi đã sử dụng các Phương pháp
(PP) nghiên cứu sau đây:
¾ PP nghiên cứu lý thuyết.
¾ PP điều tra giáo dục bằng bảng hỏi, phỏng vấn trực tiếp
¾ PP nghiên cứu các sản phẩm của các GV trong trường ĐH.
¾ Phương pháp thực nghiệm SP nhằm kiểm chứng giả thuyết KH.
¾ Phươ

Việc sử dụng các công nghệ multimedia trong các trường học được xem là hành
trang cần thiết để bước vào thế kỷ 21. Ngày nay, cùng với sự phát triển của E-
learning, công nghệ multimedia đã và đang thâm nhập vào quá trình giáo dục với
những khả năng tương tác ngày càng cao hơn và hoàn thiện hơn, góp phần vào
việc xã hội hoá giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo.
Những nghiên cứu ứng dụng công nghệ multimedia vào dạy học ở trong và
ngoài nước
Các công trình nghiên cứu trong nước chủ yếu hướng đến việc ứng dụng máy
tính vào quá trình dạy học nhằm nâng cao hiệu quả trong đó có những công trình
nghiên cứu sử dụng công nghệ Multimedia như một ứng dụng của máy tính
trong quá trình đào tạo. Các nghiên cứu này ở giai đoạn ki
ểm chứng việc áp
dụng công nghệ thông tin vào dạy học và bước đầu đưa ra các cơ sở lý luận để
thuyết phục tính hiệu quả của việc áp dụng công nghệ thông tin. Các đề tài
nghiên cứu trong nước bước đầu đã đặt nền tảng cơ sở lí luận và thực nghiệm
cho việc nghiên cứu tiếp theo.
Trên thế giới, các nghiên cứu nhằm mục đích so sánh hiệu quả của ph
ương
pháp dạy học có ứng dụng công nghệ multimedia và phương pháp dạy học
truyền thống vẫn cho ra các kết quả trái ngược nhau. Có nhiều hướng nghiên cứu
về ứng dụng công nghệ multimedia trong dạy học, về cơ bản có các hướng sau:
1.Nghiên cứu về ảnh hưởng của công nghệ Multimedia lên kết quả học tập và
sự tích cực hóa người học.
2. Nghiên cứu về các ảnh hưởng của CNMM lên nhận thức của HS.
3. Nghiên cứu về các ảnh hưởng không kiểm soát được củ
a CNMM.
4. Nghiên cứu về các ảnh hưởng tiêu cực của CNMM trong QTDH.
5. Nghiên cứu về việc phát triển, sản xuất và ứng dụng. multimedia
6. Nghiên cứu ứng dụng thuyết kiến tạo trong thiết kế phần mềm multimedia
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC ỨNG DỤNG CNMM TRONG DẠY HỌC

Từ điển bách khoa toàn thư – Encyclopedia, Sách điện tử - Electronic Books,
Cơ sở dữ liệu- Databases, Phần mềm dạy học
Tính tích cực nhận thức của người học.
Dưới góc độ triết học, trên cơ sở phát triển học thuyết Mác- Lê Nin, tính tích
cực đượ
c coi là đặc tính của sinh học sống, luôn vận động phát triển đi lên. Nó là
thái độ cải tạo và biến đổi của chủ thể đối với khách thể.
Một số tác giả nhìn nhận tính tích cực nhận thức dưới góc độ mức độ tham
gia và hoạt động nhận thức. Có 2 mức độ: nhận thức thụ động và nhận thức tích
cực, nhận thức tích cực là mức độ cao c
ủa quá trình nhận thức cá nhân.
Tích cực hóa quá trình nhận thức của người học là tập hợp các hoạt động
nhằm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng
tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập.
Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể khái quát: tính tích cực nhận thức là thái
độ cải tạ
o của chủ thể đối với khách thể thông qua sự huy động cao các chức
năng tâm lý nhằm giải quyết những vấn đề học tập, nhận thức. Tính tích cực
nhận thức vừa là mục đích hoạt động, vừa là phương tiện, là điều kiện để đạt
được mục đích, vừa là kết quả của hoạt động. Nó là phẩm chất hoạt động c
ủa cá
nhân.
Các mô hình tích cực hóa người học trong thiết kế dạy học với sự hỗ trợ của
công nghệ multimedia
Trong thiết kế dạy học với Multimedia, người ta thường dùng hai mô hình
tích cực hóa người học: Mô hình Malone - Lapper (1987) và Keller (Keller &
Suzuki, 1988). Malone và Lapper đã đề xuất rằng các yếu tố tích cực bên trong
(tích cực đến từ người học, ví dụ như sở thích cá nhân) mang lại nhiều lợi ích
hơn là tích cực bên ngoài (do tác động của bên ngoài như
động viên, khen

Trong suốt 50 năm qua ngành tâm lý học nhận thức qua nghiên cứu các đặc
tính cơ bản về học tập của con người và ảnh hưởng của các đặc tính này lên việc
học. Có một sự thay đổi tinh tế về những điều có thể làm được với công nghệ và
những gì nên làm với chúng để thiết kế những ứ
ng dụng dạy học đầy đủ ý nghĩa”
, đó là sự hợp nhất về sư phạm và công nghệ với nhận thức của người học, thiết
kế dạy học và công nghệ dạy học. Sự hợp nhất này tập trung vào vai trò của ký
ức làm việc trong sự phát triển nhận thức và hiệu quả đào tạo, đặc biệt là nhấn
mạnh đến giới hạ
n tự nhiên của ký ức làm việc (working memory) và sự tải nhận
thức (load cognition). Sự tải nhận thức có liên quan đến các nhu cầu rõ ràng và
cụ thể của ký ức làm việc được hình thành trong quá trình dạy học và ảnh hưởng
của các nhu cầu này đối với quá trình học. Những tác vụ học tập được thiết kế tồi
hoặc có sự hợp nhất phức tạp giữa các ý tưởng, các kỹ năng hay các thuộc tính s
ẽ
làm tăng sự tải nhận thức và làm cản trở quá trình học. Mối liên hệ giữa tải nhận
thức, ký ức làm việc và dạy học có ý nghĩa đặc biệt khi dạy học với sự hỗ trợ của
công nghệ multimedia.
Các mô hình ký ức và ký ức làm việc
Atkinson và Shiffrin [102] đã nhấn mạnh đến cấu trúc tự nhiên của ký ức và
mô tả ba cấu trúc chủ yếu, ký ức cảm giác (sensory memory), ký ức ngắ
n hạn
(short-term memory) và ký ức dài hạn (long-term memory). Họ cho rằng con
người trải nghiệm thế giới thông qua các cảm giác của họ, lưu trữ tạm thời
những cảm giác này dưới định dạng thô tại các vị trí cảm giác. Các cảm giác này
có thể được mã hoá thành một định dạng quen thuộc với ký ức và được lưu trữ
có chủ ý trong ký ức ngắn hạn, nếu con người nhắc lại sự trải nghiệ
m đã được
mã hoá này thì đó có thể được chuyển vào ký ức dài hạn. Do vậy việc khám phá
năng lực nhận thức của con người trong môi trường multimedia cần phải đề cập

nhận thức này cùng phối hợp với nhau tạo thành toàn bộ tải ký ức làm việc đặt
lên người học trong suốt quá trình giảng dạy
Thuyết nhận thức với multimedia
Cách tiếp cận lấy người học làm trung tâm trong dạy học với multimedia tập
trung vào quá trình xử lý nhận thứ
c các thông điệp multimedia và ảnh hưởng của
quá trình này lên việc học. Quá trình xử lý các thông điệp multimedia này trong
môi trường dạy học có một đặc trưng là giảm xuống còn hai dạng thông tin là
định dạng thông tin ngôn ngữ (verbal information) và không phải ngôn ngữ
(nonverbal information) mà ta đã đề cập ở phần trên. Năm quá trình xử lý này có
trong thuyết nhận thức về multimedia và bao gồm: (a) lựa chọn những từ có liên
hệ từ môi trường multimedia, (b) lựa chọn những hình ảnh liên hệ
từ môi trường
multimedia, (c) tổ chức và lựa chọn các từ thành một sự trình bày mạch lạc, (d)
tổ chức và lựa chọn các hình ảnh thành một sự trình bày mạch lạc và (e) hợp nhất
sự trình bày các từ và hình ảnh với các kiến thức đã có từ trước thành mô hình trí
tuệ mạch lạc.
Các đặc điểm hoạt động nhận thức của sinh viên các trường đại học khối kỹ
thu
ật và những phương hướng- biện pháp đổi mới PPDH
Trong phần này tác giả đã đưa vấn đề bối cảnh xã hội hiện nay và những tác
động lên hoạt động nhận thức của SV, các ảnh hưởng về tâm sinh lí, nhân cách
và quá trình học tập ở bậc đại học lên hoạt động nhận thức SV cũng được đề cập.
Tác giả đã phân tích đặc điểm nhận thức của SV các tr
ường đại học khối kỹ thuật
và đề ra các biện pháp dạy học phát triển tư duy kỹ thuật
1.3 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC ỨNG DỤNG CNMM HIỆN NAY
Trong thời gian 5 tháng từ tháng 12 năm 2005 đến tháng 5 năm 2006, nhóm
nghiên cứu đã tiến hành điều tra thực tế bằng các phiếu thăm dò 232 giáo viên
giảng dạy các môn học chuyên ngành và 238 sinh viên đang theo học các môn