BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

oOo BÀI GIẢNG MÔN HỌC

THỦY VĂN MÔI TRƯỜNGENVIRONMENTAL HYDROLOGY Biên soạn:

LÊ ANH TUẤN, PhD. Cần Thơ, 2008
1.1.2 Nước trong thủy quyển 15
1.1.3 Nước trong địa quyển 15
1.1.4 Nước trong sinh quyển 15
1.2 Chu trình thủy văn 16
1.2.1 Chu trình thủy văn 16
1.2.2 Minh họa chu trình thủy văn 16
1.3 Phân phối nước trên trái đất 17
1.3.1 Các số liệu về lượng nước trên trái đất 17
1.3.2 Nhận xét sự phân phối nước trong thiên nhiên 19
1.3.3 Vấn đề sử dụng nguồn nước 20
1.4 Bảo vệ môi trường nước 21
Chương 3. CÁC YẾU TỐ KHÍ HẬU ẢNH HƯỞNG ĐẾN DÒNG CHẢY 23
3.1 Mưa 23
3.1.1 Sự giáng thủy và mưa 23
3.1.2 Sự hình thành mưa 23
3.1.3 Tính toán lượng mưa bình quân 25
3.2 Ấm độ không khí 28
3.2.1 Các đặc trưng của ẩm độ không khí 28
3.2.2 Sự thay đổi độ ẩm không khí theo thời gian 30
3.3 Bốc hơi 30
3.3.1 Định nghĩa 30
3.3.3 Chế độ bốc hơi và nhân tố ảnh hưởng đến bốc hơi 31
3.4 Gió, bão 32
3.4.1 Sự hình thành gió 32

4.3.2 Phương trình cân bằng nước thông dụng 53
4.3.3 Phương trình cân bằng nước của lưu vực kín và hở trong thời đoạn bất kỳ 54
4.3.3.1 Lưu vực kín 54
4.3.3.2 Lưu vực hở 54
4.3.4 Phương trình cân bằng nước trong nhiều năm 54
4.4 Các hoạt động của con người ảnh hưởng đến cân bằng nước khu vực 55
Chương 5. THỦY TRIỀU VÀ SỰ XÂM NHẬP MẶN VÙNG CỬA SÔNG 57
5.1 Khái niệm về vùng cửa sông 57
5.1.1 Vùng ven biển ngoài cửa sông 57
5.1.2 Vùng cửa sông 57
5.1.3 Vùng trên cửa sông 57
5.2 Thuỷ triều 58
5.2.1 Định nghĩa thuỷ triều 58
5.2.2 Phân loại thuỷ triều 59
5.2.2.1 Bán nhật triều đều 59
5.2.2.2 Bán nhật triều không đều 59
5.2.2.3 Nhật triều đều 60
5.2.2.4 Nhật triều không đều 60
5.2.3 Nguyên nhân gây ra thuỷ triều 62
5.3 Đặc tính thủy văn vùng cửa sông có thủy triều 63
5.3.1 Hiện tượng thuỷ triều ở cửa sông 63
Bài giảng THỦY VĂN MÔI TRƯỜNG Trường ĐẠI HỌC CẦN THƠ
Hình 2.4 Đặc trưng phân phối chính về lượng nước ở dạng tĩnh và động trên trái đất. 18
Hình 2.5 Sơ đồ Hệ thống nguồn nước trong Qui hoạch nguồn nước 21
Hình 2.6. Minh họa quan hệ 3E 22
Hình 2.7 Minh họa sự tương quan việc quản lý nước với các yếu tố khác nhau 22
liên quan đến môi trường, Klemes (1973). 22
Hình 3.1 Mưa địa hình 23
Hình 3.2 Mưa đối lưu 24
Hình 3.4 Sự thay đổi lượng mưa bình quân tháng các trạm 25
Hình 3.5 Ví dụ tính lượng mưa bình quân với 3 phương pháp khác nhau 27
Hình 3.6 Các loại nhiệt kế ẩm kế đặt trong trạm đo khí tượng 29
Hình 3.7 Thùng đo bốc hơi loại A 30
Hình 3.8 Thay đổi lượng bốc hơi trung bình tháng (mm) tại Cần Thơ và Sóc Trăng 31
Hình 3.9 Nguyên nhân sinh ra gió 32
Hình 3.10 Hướng gió quy ước theo độ 32
Hình 3.11 Hướng gió 33
Hình 3.12 Đo tốc độ và hướng gió 33
Hình 3.13 Gió hành tinh 35
Bài giảng THỦY VĂN MÔI TRƯỜNG Trường ĐẠI HỌC CẦN THƠ Biên soạn: TS. Lê Anh Tuấn
v
Hình 3.14 Sự chênh lệch áp suất gây nên các luồng gió từ đất liền ra biển 35
Hình 3.15 Gió đất, Gió biển 36

Hình 5.11 Phân bố vận tốc theo chiều sâu dòng sông chịu ảnh hưởng thủy triều 65
Hình 5.12 Nước ngầm ven biển và sự xâm nhập mặn vào tầng nước ngầm 66
Hình 6.1 Lưu vực sông Mekong 68
Hình 6.9 Phân bố dòng chảy kiệt tính toán theo mô hình triều bán nhật 80
Hình 6.10 Mực nước đỉnh lũ nhiều năm qua Tân Châu và Châu Đốc 82

Danh sách bảng
Bảng 2.1: Phân phối nước trên trái đất (theo A. J. Raudkivi, 1979) 19
Bảng 2.2 Phân phối lượng nước ngọt trên lục địa 19
Bảng 2.3 Cân bằng nước (mm/năm) các đại dương 19
Bảng 3.1 Bảng cấp gió (Beaufort Scale) 34
Bảng 5.1 Thủy triều ở một số cảng chính ở Việt Nam 61
Bài giảng THỦY VĂN MÔI TRƯỜNG Trường ĐẠI HỌC CẦN THƠ Biên soạn: TS. Lê Anh Tuấn
87
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(sắp thứ tự A, B, C theo tên tác giả)
oOo
1.
Chương trình 60-02: Điều tra Cơ bản vùng ĐBSCL
Các báo cáo tổng hợp về Khí tượng - Thủy văn, 1985
2.

Tính toán thủy văn các công trình thủy lợi vừa và nhỏ, Nxb. N. nghiệp, Hà Nội, 1986
12.
Nguyễn Văn Âu, Nguyễn Cao Phương
Sông ngòi Việt nam, tập II, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1983
13.
Nguyễn Ngọc Thụy
Thủy triều vùng biển Việt nam, Nxb. Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1984
14.
Nguyễn Viết Phổ
Dòng chảy sông ngòi Việt nam, Nxb. Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1984
15.
Phạm Ngọc Toàn, Phan Tất Đắc
Khí hậu Việt nam, Nxb. Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1993
16.
Phạm Quang Hạnh
Cân bằng nước lãnh thổ Việt nam, Nxb. Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1986
17.
Phan Đình Lợi, Nguyễn Năng Minh
Hướng dẫn đo đạc và chỉnh lý số liệu Thủy văn, Nxb. Nông nghiệp, Hà nội, 1985
18.
Philip B. Bedient. Wayne C. Huber
Hydrology and Floodplain Analysis, Addison-Wesley Co., USA, 1992
ISBN 0-201-51711-651711
19.
Ray K, Linsley, Jr., Max A. Kohler, Joseph L. H. Paulhus
Hydrology for Engineers, McGraw_Hill Book Co., 1988, ISBN 971-11-0675-2
20.
The Netherlands Delta Development Team
Recommendations concerning argicultural development with improved water control
in the Mekong Delta

Báo cáo chuyên đề Khí tượng Thủy văn miền Tây Nam bộ, tài liệu đánh máy.
26.
Vụ Tuyên giáo (ban Nông nghiệp Trung ương)
Khí tượng Nông nghiệp, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 1977