TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
********* LÊ THỊ QUỲNH THƢƠNG CHẤT THƠ TRONG TRUYỆN NGẮN
THẠCH LAM
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. NGUYỄN THỊ TUYẾT MINH
HÀ NỘI - 2014

Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trường ĐH SP Hà Nội 2
LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới TS.
Nguyễn Thị Tuyết Minh giảng viên khoa Ngữ văn – Đại học Sư phạm Hà
Nội 2, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình làm
khóa luận tốt nghiệp.
Em xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ văn, đặc biệt là các
thầy, cô trong tổ Văn học Việt Nam đã cung cấp kiến thức về văn học và tạo
điều kiện tốt nhất để em có thể thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Những kiến
thức đó sẽ tạo tiền đề cho em trong suốt quá trình học tập và công tác sau này.
Để hoàn thành khóa luận này em cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp
đỡ của gia đình, bạn bè, những người thân là điểm tựa vững chắc để em có thể
hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập và nghiên cứu.
Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2014


Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trường ĐH SP Hà Nội 2
MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 2
3. Mục đích , nhiệm vụ nghiên cứu 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5
5. Phương pháp nghiên cứu 5
6. Đóng góp của khóa luận 5
7. Bố cục của khóa luận 5
NỘI DUNG 6
Chƣơng 1: Chất thơ và chất thơ trong văn xuôi 6
1.1. Quan niệm về thơ và chất thơ 6
1.2. Chất thơ trong văn xuôi 9
1.3. Tác giả Thạch Lam và thể loại truyện ngắn 15
Chƣơng 2: Các phƣơng diện biểu hiện chất thơ trong truyện ngắn
Thạch Lam 19
2.1. Nhan đề và tình huống truyện giàu chất thơ 19
2.2. Cốt truyện tâm lý – một biểu hiện của chất thơ trong truyện ngắn
Thạch Lam 21
2.3. Nhân vật với đời sống cảm xúc, cảm giác 26
2.4. Không gian nghệ thuật khơi gợi cảm xúc 33
2.5. Ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhạc điệu 39
2.6. Giọng điệu trữ tình, sâu lắng 43
KẾT LUẬN 47
TÀI LIỆU THAM KHẢO 49
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương

Đã có không ít nhà nghiên cứu khai thác truyện ngắn của Thạch Lam
trên các phương diện nội dung và hình thức. Tuy nhiên, đi sâu vào tìm hiểu,
khai thác về phương diện chất thơ thì chưa có tác giả nào dành cho nó vị trí
xứng đáng. Với mong muốn có một cái nhìn tương đối toàn diện về chất thơ
trong truyện ngắn của Thạch Lam, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: Chất thơ
trong truyện ngắn Thạch Lam.
Mặt khác, xuất phát từ thực tế Thạch Lam là một tác giả được giảng
dạy trong nhà trường ở nhiều cấp học. Tác phẩm của Thạch Lam góp phần
bồi dưỡng tâm hồn văn chương cho học sinh và được học sinh yêu thích. Do
đó, việc tìm hiểu về chất thơ trong truyện ngắn của Thạch Lam có ý nghĩa
thực tiễn quan trọng đối với công tác giảng dạy sau này của mỗi người giáo
viên trong tương lai.
2. Lịch sử vấn đề
Con người và tác phẩm của Thạch Lam luôn là đề tài hấp dẫn của nhiều
nhà nghiên cứu. Đời sống chính trị của Thạch Lam luôn thuần nhất. Ông luôn
hướng tới một xã hội có nhiều “Công bằng và thương yêu” không phải bằng
những hành động của nhà cải cách xã hội mà bằng thiên chức của một nhà
văn luôn khao khát vươn tới sự hoàn thiện Chân – thiện – mỹ. Điều đó cho
thấy việc nghiên cứu đánh giá về văn chương Thạch Lam không có những
bước thăng trầm như văn đoàn của ông. Hơn nửa thế kỷ qua, vị trí của Thạch
Lam đã được đánh giá khá công bằng.
Hai mươi ba năm sau ngày Thạch Lam ra đi, tháng 6 - 1965, Tạp chí
Văn Sài Gòn đã ra số tưởng niệm Thạch Lam với những đánh giá ưu ái tốt
đẹp dành cho cây bút tài hoa nhưng bạc mệnh này. Bảy năm sau (tháng 1 năm
1972) Tạp chí Giao Điểm một lần nữa khẳng định lại những giá trị của một
nhân cách văn chương cũng như cống hiến của một tài năng văn học.
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 3 Trường ĐH SP Hà Nội 2
Các bộ sách Lịch sử văn học, dù ở thời điểm nào đó, có phê phán mạnh
mẽ văn chương của Tự lực văn đoàn thì vẫn luôn luôn ghi nhận những đóng

giản dị trong sáng, nhiều khi nhẹ mà sâu sắc, thâm trầm. Dường như ông là
người đầu tiên biết khai thác chất thơ trong đời sống hàng ngày. Truyện
Thạch Lam xa lạ với mọi thứ hấp dẫn bề ngoài, nhiều truyện dường như
không có cốt truyện song vẫn có sức hấp dẫn riêng (…) Thạch Lam đã góp
phần vào việc nâng cao trình độ truyện ngắn Việt Nam lên một bước” [25].
Phan Cự Đệ trong Tự lực văn đoàn - con người và văn chương lại
khẳng định “Thạch Lam ít sử dụng những cốt truyện giàu hành động và kịch
tính. Truyện ngắn Thạch Lam tác động sâu sắc vào lĩnh vực tâm lý và tình
cảm của bạn đọc. Ngòi bút Thạch Lam đi sâu vào thế giới bên trong tâm hồn
con người đặc biệt là thế giới của ấn tượng và cảm giác” [3].
Trong lời giới thiệu bộ Văn xuôi lãng mạn Việt Nam, Hà Minh Đức đã
nhận xét: “Thạch Lam không chú trọng tái hiện hiện thực mà cảm nhận hiện
thực qua những ấn tượng cảm xúc của mình” [5].
Trong mục Tiểu dẫn truyện ngắn Hai đứa trẻ, SGK Ngữ văn 11, nhận
xét “Thạch Lam sở trường về truyện ngắn. Ông đã sáng tạo ra lối truyện ngắn
riêng, loại truyện tâm tình không có cốt truyện đặc biệt. Ông chú trọng đi sâu
vào nội tâm nhân vật với tình cảm, cảm xúc, cảm giác mơ hồ, mong manh”
Nhìn chung: Vấn đề chất thơ trong truyện ngắn Thạch Lam đã được các
tác giả đề cập đến nhưng hầu hết mới dừng lại ở những nhận xét khái quát
chứ chưa đi sâu tìm hiểu một cách hệ thống. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của
các nhà nghiên cứu, trong khóa luận này chúng tôi đi sâu tìm hiểu vấn đề:
“Chất thơ trong truyện ngắn Thạch Lam”.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Thực hiện đề tài: “Chất thơ trong truyện ngắn Thạch Lam”, người viết
muốn tiếp tục làm rõ những đóng góp của nhà văn trong thể loại truyện ngắn.
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 5 Trường ĐH SP Hà Nội 2
Từ đó khẳng định rõ hơn vị trí văn học sử và những đóng góp quan trọng của
nhà văn đối với quá trình hiện đại hóa nền văn xuôi Việt Nam.
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

lòng. Nhưng thơ là một tình cảm và lý trí kết hợp một cách nhuần nhuyễn và
có nghệ thuật. Tình cảm và lí trí ấy được diễn đạt bằng những hình tượng đẹp
đẽ qua những lời thơ trong sáng vang lên nhạc điệu khác thường”.
Thiên về biểu hiện cảm xúc, hàm súc cô đọng, ngôn ngữ có nhịp điệu là
những đặc trưng cơ bản của thơ. Cũng trên cơ sở này mà xuất hiện khái niệm
chất thơ để chỉ những sáng tác văn học (bằng văn vần hoặc văn xuôi) giàu xúc
cảm, nội dung cô đọng, ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhịp điệu [7, 309]. Chất thơ
là điều kiện cơ bản của thơ, không có chất thơ thì nhất quyết không có thơ hay.
Thơ là một trong những hình thái văn học đầu tiên của loài người. Ở
nhiều dân tộc, trong một thời gian tương đối dài, các tác phẩm của nhiều dân
tộc từ thế kỷ XVII trở về trước, nói đến thơ ca tức là nói đến văn học. Tùy
theo yêu cầu nghiên cứu, có thể chia thơ theo những tiêu chí khác nhau. Dựa
vào phương thức phản ánh có thể chia ra: “Thơ tự sự” và “Thơ trữ tình”. Dựa
vào thể luật có thể chia ra: “Thơ cách luật” và “thơ tự do” . Xét về gieo vần,
cũng có thể chia ra “Thơ có vần” và “Thơ không vần” . Cũng có khi người ta
phân loại theo thời đại như thơ Đường, thơ Tống, thơ Lí - Trần. Ngoài ra
người ta còn phân loại theo nội dung như: Thơ tình yêu, thơ chính trị, thơ đời
thường.
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 7 Trường ĐH SP Hà Nội 2
“Chất thơ là khái niệm rộng hơn thơ. Chất thơ của văn xuôi tạo nên bởi
cấu tứ và suy tưởng giàu sức khơi gợi bất ngờ, chất triết lý thâm thúy, thơ
mộng” [7, 319].
Chất thơ chính là ý vị trữ tình, là sự thi vị gợi lên từ chính hình ảnh,
ngôn từ của tác phẩm. Nó có sức gợi, sức lan tỏa rất lớn, tác động tới tâm hồn
người đọc tạo nên những khoái cảm kì lạ. Không những thế, nói đến chất thơ
là nhắc đến tính cảm xúc và cái đẹp. Hơn thế nữa, cái đẹp có sức cảm hóa con
người. Chất thơ gắn với tính trữ tình bay bổng. Chất thơ còn là những ý nghĩa
nằm ở ngoài lời, ở những khoảng lặng của ngôn từ cho nên nó mang tính chất mơ
hồ mà chúng ta chủ yếu cảm nhận được bằng hồn, bằng tâm và sự liên tưởng.

Nhà phê bình văn học Diệp Tiếp đời Thanh Trung Quốc có viết trong
sách Nguyên thi: “Cái lí có thể nói, ai cũng nói được, đâu cần nhà thơ kể lại.
Phải có những cái lí không thể nói, có những việc không thể kể, khi gặp thì
chỉ có thể kể qua hình dáng có ý nghĩa mà lí và việc cũng đã tường như thế”
[4].
Quả nhiên, sự việc đâu cần nhà thơ kể lại, chỉ cần miêu tả hình dáng mà
sự việc đã tường, chất thơ của cuộc sống đã được gợi ra. Người đọc thông qua
sự gợi dẫn của hình ảnh, ngôn từ trong thơ mà có liên tưởng, những phiêu
diêu trong cảm xúc, đồng thời bắt gặp những cái hay, cái đẹp, cái ý nghĩa của
tình người và chất người ủ kín bên trong. Rõ ràng thơ không diễn giải tường
tận chất muối mặn của cuộc đời ra sao, không diễn thuyết tình người cao đẹp
ra sao, cảnh vật nên thơ cũng không do thi sĩ sắp đặt mời gọi bạn đọc thưởng
ngoạn mà chủ yếu là sự tương hợp giữa hình ảnh thơ và điệu hồn cảm nhận
của người thưởng thức. Nói khác đi chất thơ là do sức gợi của ý nghĩa từ
chính lời thơ và hình ảnh thơ. Bản thân lời và hình ảnh ấy chưa thể có chất
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 9 Trường ĐH SP Hà Nội 2
thơ nếu không có sự cảm nhận từ phía bạn đọc. Vậy nên chất thơ cũng chính
là cảm xúc, tình cảm thẩm mỹ bật lên từ chính người thưởng thức.
Chất thơ xuất phát từ lời, hình ảnh thơ mang hình ảnh chủ quan của thi
sĩ và bản thân chất thơ có sức gọi, sức lan tỏa rất lớn tạo nên những rung động
tâm hồn, những xúc cảm thẩm mỹ từ phía người tiếp nhận. Thuật ngữ “Chất
thơ” nghiêng về tính nội dung, cảm xúc.
Chất thơ hướng con người tới cái đẹp, an ủi và nuôi dưỡng niềm tin vào
cái đẹp làm cho tâm hồn con người tránh được sự khô cằn, chai sạn, sự nghèo
tưởng tượng “Chất thơ chân chính ở mỗi thời đại gắn liền với lí tưởng và khát
vọng của đông đảo nhân dân” [1].
Như vậy, chất thơ là phạm trù giá trị, một yếu tố làm nên phong cách
văn chương của một tác giả, một khuynh hướng hay một thời đại văn học. Nó
chứa đựng thái độ với cái đẹp, tiêu chuẩn về cái đẹp và biến đổi cùng với thời

tâm chú ý vào từng chi tiết, bạn đọc sẽ cảm thấy hết sức thú vị khi bắt gặp
một số đoạn văn có một cái gì đó tác động mạnh đến tâm hồn mình khiến cho
nó rung lên những nhịp điệu, những cung bậc lạ kỳ, có dư âm rất lớn. “Cái gì
đó” không gì khác hơn chính là cái hồn của tác phẩm được ẩn giấu trong từng
câu, từng chữ. Và cái hồn ấy được gọi tên là “Chất thơ”.
Từ trước đến nay, khi nói đến thơ và văn xuôi người ta thường nghĩ
rằng chúng là hai thể loại văn học được phân chia theo tiêu chí sau: Thơ nằm
trong phương thức trữ tình là tái hiện cuộc sống thông qua bộc lộ chủ quan.
Tuy nhiên, việc phân chia thể loại chỉ mang tính chất tương đối. Bởi vì đặc
trưng của thể loại này không có nghĩa là đối lập hoàn toàn với thể loại khác
mà nó chỉ biểu hiện ở nét tập trung nổi bật. Và trong bản thân các tác phẩm
văn học nhiều khi ranh giới giữa các thể loại không rõ ràng, nhiều khi bị
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 11 Trường ĐH SP Hà Nội 2
“nhòe” đi vì hiện tượng giao thoa. Chẳng hạn như giao thoa giữa thơ và văn
xuôi.
Yếu tố quan trọng hàng đầu để tạo được chất thơ là sự rung động trong
tâm hồn người nghệ sĩ. Đứng trước một hiện tượng, một sự việc nào đó, bỗng
nhiên người nghệ sĩ cảm thấy xúc cảm trào dâng dạt dào, thôi thúc họ cầm bút
sáng tác. Nếu không có cảm xúc, không bắt nguồn từ cảm xúc thì tất cả chỉ là
những con chữ, những trang viết vô hồn mà thôi. Tâm hồn của nghệ sĩ thường
rất nhạy cảm với mọi vấn đề của cuộc sống, từ đó họ thổi cái hơi lãng mạn trữ
tình vào mà làm sống động lên những đồ vật thường dùng và những sự việc
hàng ngày. Dường như cái sức sống bên trong tâm hồn của các nhà văn cũng
vậy, có một cái gì đó say sưa, rạo rực, tha thiết tin yêu đã in dấu lên mọi cảnh
vật, mọi màu sắc mà nhà văn mô tả. Nó làm cho cảnh vật ấy sôi động hẳn lên,
rung lên, vang lên những cung bậc mạnh mẽ. Cái ngọn lửa từ bên trong ấy có
thể làm nên chất thơ, chất trữ tình đằm thắm. Nguồn gốc sâu xa này có khi
được tác giả chăm bón, nuôi dưỡng từ rất lâu, nhưng cũng có khi nó được
xuất hiện một cách đột ngột mà chính tác giả cũng không ngờ tới. Những khi

thanh, những màu sắc riêng nói lên sự sôi nổi, vui vẻ, hồn hậu và lạc quan
trước cuộc đời đầy mồ hơi và nước mắt trong sáng của tác giả Nguyên Hồng.
Điều cốt yếu của mỗi nhà văn vẫn là sự bộc bạch, biểu lộ một cách sâu kín
nhất những điều thiêng liêng nhất đang diễn ra trong tâm hồn họ. Có như vậy,
tác phẩm của họ mới nảy sinh ra chất thơ. Có thể khẳng định một điều rằng
chất thơ luôn phụ thuộc vào rung cảm những cảm xúc trong tâm hồn người
nghệ sĩ. Khi cảm xúc đến độ tràn đầy thì xuất hiện chất thơ.
Chất thơ là sự tinh túy của cái đẹp. Nếu coi tình cảm và cảm xúc là cái
gốc của thơ thì “Cái đẹp là địa hạt hợp pháp của thơ ca” (Etgapo). Điều đó
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 13 Trường ĐH SP Hà Nội 2
cũng dễ hiểu bởi tâm hồn con người thường hay rung động trước cái đẹp. Cái
đẹp là mối quan tâm, là mục đích tìm kiếm của các nhà văn. Rồi sau đó lại
biểu hiện nó, phản ánh nó lên những trang giấy của mình. Quá trình sáng tác
của các nhà văn còn có thể gọi là một quá trình đi từ cảm xúc đến việc mô tả
cái đẹp “Lòng như nhật nguyệt thì thơ cũng như ánh sáng nhật nguyệt” (Ngô
Giang Điệp). Tâm hồn người sáng tác trong sáng thì chất thơ sinh ra cũng
trong sáng như ánh sáng của vầng trăng soi vậy. Tất cả đã tạo nên cái đẹp
trong văn xuôi. Cái đẹp thường được tiếp nhận trên phương diện là một sắc
thái thẩm mĩ để tạo nên âm hưởng chủ đạo cho các tác phẩm văn xuôi có chất
thơ.
Chất thơ thường được bộc lộ ở cả khung cảnh thiên nhiên. Trong truyện
ngắn Nắng trong vườn của Thạch Lam: “Chiều đã tối hẳn trên trời cao, hàng
ngàn ngôi sao thi nhau lấp lánh qua không khí trong và mát. Đêm của vùng
đồi bao bọc với tôi đầy những hương thơm lạ theo cơn gió từ đâu đưa lại.
Muôn tiếng đều khe khẽ làm cho cái yên lặng vang động như tiếng đàn,
những con bướm nhỏ từ trong bóng tối ra, đến chập chờn ở trước ngọn đèn,
rồi lại lẩn vào bóng tối, như những sư gia lẹ làng của cảnh rừng núi xung
quanh” [12,147]. Vẻ đẹp thiên nhiên ấy đã đem lại cho tâm hồn con người sự
thư thái, tĩnh lặng lạ thường.

văn nào đó. Ý nghĩa ấy có thể giúp con người hướng tới sự hoàn thiện trong
nhân cách. Con người luôn gặp trắc trở, vất vả, khó khăn trong cuộc đời vì
vậy nhiều khi họ không thể không bị cám dỗ bởi những cái lợi trước mắt. Nếu
họ được tiếp xúc với chất thơ là những vẻ đẹp thiên nhiên cũng như tình
người trong các tác phẩm văn học thì họ sẽ có đầy đủ sức mạnh để giữ cho
mình khỏi sa chân vào những cạm bẫy cuộc đời và giữ cho tâm hồn mình luôn
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 15 Trường ĐH SP Hà Nội 2
trong sạch. Những lúc ấy chất thơ đem đến cho tâm hồn độc giả những giây
phút thư thái, thoải mái và bình yên đến tuyệt vời. Người ta quên đi tất cả
những nỗi vất vả, những lo toan cũng như đau khổ ở trong cuộc đời này. Chất
thơ còn đem đến cho con người niềm tin yêu cuộc sống. Nhà văn Thạch Lam
tin rằng chất thơ có thể vừa làm thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác, vừa
làm cho lòng người thêm trong sạch, phong phú hơn.
Như vậy, “chất thơ không chỉ có trong thơ mà còn có trong văn xuôi”
[18;225]. Chất thơ là nghệ thuật của sự sáng tạo cả về nội dung và hình thức.
Có thể khẳng định rằng chất thơ chính là sự kết tinh của cái đẹp, là
tiếng nói của tình cảm, cảm xúc, là mơ ước của con người để vươn tới cái
đẹp. Chất thơ có một ý nghĩa rất lớn trong việc bồi đắp đời sống tinh thần cho
con người, nó góp phần hoàn thiện nhân cách và nuôi dưỡng lý tưởng cho
cuộc sống.
1.3. Tác giả Thạch Lam và thể loại truyện ngắn
Thạch Lam (1910- 1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh, sau đổi
tên thành Nguyễn Tường Lân, là thành viên của Tự lực văn đoàn. Ông sinh tại
Hà Nội, nhưng nhiều năm tháng tuổi thơ sống ở huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải
Dương. Sau khi đỗ tú tài phần thứ nhất, ông làm báo, viết văn và trở thành
một trong những cây bút của báo Phong Hóa, Ngày nay.
Có thể nói rằng, Thạch Lam - nhà văn có tâm hồn hoài cổ và tâm hồn
thi sĩ. Ở Hà Nội, trong khi các bạn hữu chọn những nơi phố xá để ở thì Thạch
Lam lặng lẽ về làng Yên Phụ nằm cạnh Hồ Tây để tìm một nơi trú ngụ. Làng

con tôm tươi trong suốt còn lóng lánh những giọt nước đọng trên mình.
Nhà văn Vũ Bằng nhận xét về lối sống tao nhã của Thạch Lam: “Nghĩ
lại thì trong suốt cuộc đời anh, cái gì cũng nhẹ nhàng. Nhẹ nhàng từ cử chỉ, từ
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 17 Trường ĐH SP Hà Nội 2
tiếng nói, nhẹ nhàng từ câu nói, từ bước đi …dường như nếu bước mạnh thì
đất nó đau”. Đọc những dòng này ta hình dung ra một con người có cuộc sống
thu mình, lặng lẽ trong một không gian khép kín để viết nên những câu văn
nhẹ nhàng như lá rơi.
Bà Nguyễn Thị Thế, chị gái của Thạch Lam kể lại rằng. “Vào lúc
Thạch Lam đã ốm liệt giường ông vẫn bắt người nhà kê giường làm sao cho
ông nhìn thấy cành liễu rủ xuống ngoài khung cửa sổ. Đó là cây liễu Thạch
Lam tự tay trồng nhiều năm về trước nằm sát bên bê hồ cho đến khi chỉ còn
vài ngày nữa là vĩnh viễn ra đi, Thạch Lam đã yếu lắm không còn nhúc nhích
nổi ông vẫn nhờ người chị gái đỡ ngồi dậy cao lên để ngắm nhìn cây liễu”.
Trong truyện ngắn Những ngày mới ông viết: “Nhưng một hôm rét
mướt, một ý nghĩ bỗng nảy ra trong trí, nếu ở đây không đủ sống, tại sao
không trở về quê sống cái đời giản dị của người làm ruộng. Thế là hôm sau
Tân xách khăn gói về. Rồi từ đấy chàng hoàn toàn là một người nhà quê dễ
dãi…Chàng sung sướng nghĩ đến những ngày đầy đủ của mình ở chốn thôn
quê này. Một cuộc đời mới đương chờ đợi chàng…” [12, 192]. Nhân vật Tân
dường như chính là Thạch Lam hóa thân một cách chân thành trong đó. Miền
quê vẫn là nơi ông muốn về trú ngụ, là ngôi nhà mãi mãi nuôi dưỡng tâm hồn
ông. Đồng quê khói lam chiều, mái rạ đó mới chính là cõi êm đềm của ông.
Những đặc điểm tính cách và con người của Thạch Lam đã góp phần quan
trọng trong việc sáng tạo nên chất thơ thấm đẫm trong mỗi trang truyện của
ông.
Đánh giá về truyện ngắn của Thạch Lam, nhà văn Nguyễn Tuân viết
“Thạch Lam là một trong số những nhà văn được nhiều cảm tình của người
đọc. Lời văn truyện ngắn Thạch Lam nhiều hình ảnh, nhiều tìm tòi, có một

Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương
Khoa Ngữ Văn Trang 19 Trường ĐH SP Hà Nội 2
CHƢƠNG 2: CÁC PHƢƠNG DIỆN BIỂU HIỆN CHẤT THƠ
TRONG TRUYỆN NGẮN THẠCH LAM

2.1. Nhan đề và tình huống truyện giàu chất thơ
Đối với mỗi tác phẩm văn chương nói chung, truyện ngắn nói riêng,
nhan đề giữ một vai trò vô cùng quan trọng. Nhan đề tác phẩm là cửa sổ nhìn
ra thế giới, là “chìa khóa nghệ thuật” giúp người đọc mở ra cánh cửa của tác
phẩm văn học. Nhan đề như một mã của thông điệp thẩm mỹ cho độc giả biết:
văn bản này viết về cái gì, có thể đọc nó hoặc nên đọc văn bản như thế nào.
Nhan đề tương ứng với ý tưởng và dự đồ sáng tác, nó lóe sáng bất chợt và trở
thành cái tứ của truyện, thúc đẩy nhà văn kiếm tìm phải suy ngẫm, liên tưởng,
chi phối mạnh mẽ đến việc tổ chức thế giới nghệ thuật. Nhan đề là ý tưởng
thôi thúc nhà văn cầm bút, vì thế nó mang dụng ý nghệ thuật và tư tưởng của
nhà văn. Nhan đề truyện ngắn Thạch Lam thường nhẹ nhàng, thi vị, giàu hình
ảnh như: Hai đứa trẻ, Nắng trong vườn, Gió lạnh đầu mùa, Dưới bóng hoàng
lan
Khi đặt nhan đề là Hai đứa trẻ, Thạch Lam trao quyền phán xét thế giới từ
điểm nhìn của con trẻ với những chuyển động tâm lý tinh vi, những suy nghĩ,
cách nhìn về thế giới của hai chị em Liên và An. Thạch Lam đã khai thác chất
thơ trong đời sống cảm xúc, cảm giác của hai đứa trẻ. Gió lạnh đầu mùa
giống như một cơn gió nhẹ làm lay động tâm can người đọc. Lan và Sơn là
hai đứa trẻ giữa đám đông trẻ con nơi làng quê nghèo và tình thương yêu
trong sáng đã kéo những đứa trẻ xích lại gần nhau. Cậu bé Sơn đã đem chiếc
áo cũ của mình cho Hiên mà không thoáng chút so đo, toan tính, dù Sơn rất sợ
bị mẹ mắng. Nhưng điều em lo sợ đã không xảy ra. Mẹ không mắng em mà
còn khen em giàu lòng nhân ái. Và mùa đông năm ấy rất lạnh, nhưng chỉ lạnh
“đầu mùa” mà thôi. Những trái tim nhỏ bé, ấm áp, đong đầy tình yêu thương
Khoá luận tốt nghiệp Lê Thị Quỳnh Thương