LỜI CẢM ƠN
Đe hoàn thành khóa luận này lời đầu tiên em xin chân thành cảm ơn cô giáo Th.s Đỗ Thị
Tố Như, người đã hướng dẫn, giúp đỡ tận tâm trong suốt quá trình làm khóa luận.
Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Sinh- KTNN trường đại
học sư phạm Hà Nội 2 cùng các thầy cô trường THPT Liễn Sơn đã tạo điều kiện cho em
hoàn thành tốt khóa luận này.
Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng đây là bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu
khoa học nên đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong sự góp ý, chỉ bảo của các
thày, cô giáo cùng các bạn đọc để giúp cho đề tài nghiên cứu của em được hoàn thiện hơn.
Xuân Hòa, ngày 19 tháng 5 năm 2013
Sinh viên thực hiện
Bùi Thỉ Lan
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của riêng bản thân tôi dưới sự
hướng dẫn trực tiếp của cô giáo Th.s Đỗ Thị Tố Như, giảng viên khoa Sinh - KTNN. Mọi
kết quả nghiên cứu trong đề tài đều trung thực, không trùng với kết quả của tác giả nào, đề
tài chưa từng công bố tại bất kì một công trinh nghiên cứu khoa học nào hoặc của ai khác.
Nếu có gì sai phạm tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.
r
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tôt nghiệp
Bùi Thi Lan 1 K35A - SP Sinh
Xuân Hòa, ngày 19 tháng 05 năm 2013
Sinh viên thực hiện
DANH MUC CHỮ VIẾT TẮT Bùi Thị Lan 2 K35A -
SP Sinh
r
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tôt nghiệp
Viết tắt Đọc là
Câu hỏi
CTC Chương trình chuẩn
GV Giáo viên

là hết sức cần thiết. Luật giáo dục công bố năm 2005, Điều 28.2 có ghi:
“phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, sáng tạo của học sinh; phù họp với đặc điểm của từng lớp học: bồi
dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,
hứng thú học tập cho học sinh”. Đổi mới phương pháp dạy học phải phù hợp
với mục tiêu và nội dung dạy học. Mục tiêu giáo dục và đào tạo của chúng ta
hiện nay là đào tạo ra những con người lao động tự chủ, sáng tạo và có năng
lực giải quyết vấn đề thực tiễn của cuộc sống mới đặt ra, biết vận dụng kiến
thức đã học vào giải quyết vấn đề đó, tự tạo việc làm góp phần tích cực xây
dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh.
• Nhưng thực tế, phương pháp dạy học ở trường phổ thông hiện
nay là thầy đọc, trò chép hoặc giảng giải xen kẽ vấn đáp, giải thích minh họa
bằng tranh, nhiều giáo viên chưa chú trọng vào việc nâng cao khả năng vận
r
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tôt nghiệp
Bùi Thi Lan 5 K35A - SP Sinh
dụng kiến thức cho học sinh. Chính vì vậy mà kết quả là chưa phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, khả năng vận dụng kiến thức để nâng cao
chất lượng chăn nuôi, chăm sóc sức khỏe bản thân, cộng đồng còn rất kém, còn
mang tính thụ động, máy móc. Học sinh học tập còn bị thụ động, phụ thuộc
máy móc vào sách vở, chưa có sự liên hệ vận dụng kiến thức bài học vào thực
tiễn.
1.2. Do thực tiễn dạy học bộ môn
• Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm rất gần gũi với đời
sống sản xuất, nhưng trong trường phổ thông hiện nay, môn học này chưa thu
hút được nhiều học sinh yêu thích, chất lượng dạy và học chưa cao. Nguyên
nhân chủ yếu là do nội dung còn nặng nề về mặt lý thuyết, phương pháp giảng
dạy chủ yếu là thuyết trình, giảng giải. Mặt khác, câu hỏi được sử dụng trong
dạy học kiến thức mới giáo viên thường chỉ yêu càu học sinh nhắc lại kiến thức

giáo dục phù hợp, đáp ứng những tiêu chuẩn tiên tiến của quốc tế. Tham gia
PISA là một cơ hội để ngành giáo dục Việt Nam thấy rõ điểm mạnh điểm yếu
của học sinh và cả quá trình giáo dục, từ đó có những điều chỉnh để nâng cao
chất lượng và hiệu quả giáo dục. Có thể, khi áp dụng chương trình mới này,
chúng ta sẽ dễ phân biệt được mức độ chênh lệch trình độ giữa học sinh nam
và nữ, sự chênh lệch về đọc hiểu, chênh lệch giữa các trường lớn và nhỏ,
trường công lập và dân lập, giữa thành thị và nông thôn
• Với những lý do trên và với mong muốn góp phần nhỏ vào việc
nâng cao chất lượng dạy học bộ môn sinh học, chúng tôi chọn nghiên cứu đề
tài: “ Xây dựng câu hỏi theo quan điểm PISA để phát huy năng lực khoa học của
học sinh trong dạy học Chương 4 - Sinh học 11 (CTC)”.
2. Mục đích nghiên cứu
• Nghiên cứu quy trình xây dựng câu hỏi theo quan điểm PISA từ
đó xây dựng các câu hỏi để phát huy năng lực khoa học của học sinh trong dạy
học Chương 4 - Sinh học 1 l(CTC).
3. Giả thuyết khoa học
• Nếu xây dựng được hệ thống các câu hỏi theo quan điểm PISA
trong dạy học Chương 4 - Sinh, học 1 l(CTC) và sử dụng một cách họp lý thì
sẽ góp phần nâng cao năng lực khoa học của học sinh.
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 8 K35A - SP Sinh
4. Đổi tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đổi tượng nghiên cứu
• Hệ thống các câu hỏi theo quan điểm PISA trong dạy học
Chương 4 - Sinh học ll(CTC).
4.2. Phạm vỉ nghiên cứu
• Nội dung chương 4 - Sinh học 1 l(CTC) theo chuẩn kiến thức kĩ
năng.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5.1: Xác định cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn về câu hỏi theo quan điểm

1. Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA ĐÈ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Khái quát về PISA
1.1.1.1. Sơ lược lịch sử ra đời PISA
• Vào năm 1997, các nước công nghiệp phát triển tổ chức họp tác và phát
triển Organisational for Economic Cooperation and Development (OECD) nhất
trí tham gia vào một dự án xây dựng các tiêu chí, phương pháp, cách thức kiểm
tra và so sánh HS giữa các nước trong OECD và nước khác trên thế giới, được
biết đến với tên gọi Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (Programe for
International Student Assessment - PISA).
• Tham gia vào dự án này là các chuyên gia giáo dục quốc tế hàng đầu,
phối hợp với chính phủ các nước OECD. Hội đồng nghiên cứu giáo dục của
Australia (Australia Corperation Education Research - ACER) đã hỗ trợ quá
trình này thông qua việc xây dựng phương pháp, quy trình điều tra, thiết kế
phiếu điều tra theo tiêu chuẩn thống nhất, xây dựng chương trình kiểm tra trên
máy tính, xây dựng và phát triển những phàn mềm lưu dữ và phân tích số liệu
Điều tra được tiến hành 3 năm 1 lần. Lần đầu tiên PISA được triển khai vào
năm 2000 với 43 nước tham gia trong đó có 14 nước không thuộc khối OECD.
- Lần thứ 2 được tổ chức vào năm 2003 có 41 nước tham gia trong đó có 10
nước không thuộc khối OECD.
- Lần thứ 3 được tổ chức vào năm 2006 có 57 nước tham gia trong đó có 27
nước không thuộc khối OECD.
- Lần thứ 4 được tổ chức vào năm 2009 có 67 nước tham gia trong đó có 36
nước không thuộc khối OECD.
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 11 K35A - SP Sinh
• Tham gia dự án này, các nước đều có chung mục đích là để hoàn thiện
và chuẩn hóa nền giáo dục quốc gia nhằm tăng tính cạnh tranh để hội nhập vào
nền kinh tế toàn càu. Tiêu chí của PISA không phải là để điều tra khối lượng
kiến thức của HS học được trong nhà trường mà điều tra khả năng HS ứng

OECD đăng kí tham gia. Trong lần đánh giá thứ tư (lần gần đây nhất) đã có 67
quốc gia tham gia.
b, PISA được thực hiện đều đặn theo chu kì 3 năm 1 lần tạo điều kiện cho các
quốc gia có thể theo dõi sự tiến bộ của nền giáo dục đối với việc phấn đấu đạt
được các mục tiêu giáo dục cơ bản.
c, Cho tới nay PISA là cuộc khảo sát giáo dục duy nhất chỉ chuyên đánh giá về
năng lực phổ thông của HS ở độ tuổi 15, độ tuổi kết thúc giáo dục bắt buộc ở
hầu hết các quốc gia.
d, Tính độc đáo của PISA thể hiện ở những vấn đề được xem xét và đánh giá:
- Chỉnh sách công khai (Public polyci): Các chính phủ, các hiệu trưởng, giáo viên
và phụ huynh đều muốn có câu trả lời cho các câu hỏi như: “Nhà trường của
chúng ta đã chuẩn bị đầy đủ cho những người trẻ tuổi trước những thách thức
của cuộc sống của người trưởng thành chưa?” hay “Phải chăng một số loại hình
học tập và giảng dạy của những nơi này hiệu quả hơn những nơi khác”
- Hiểu biết phổ thông (Literary): Thay vì kiểm tra sự thuộc bài theo các chương
trình giáo dục cụ thể, PISA xem xét khả năng của HS ứng dụng các kiến thức
và kĩ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơ bản, khả năng phân tích, lí giải và
truyền đạt một cách có hiệu quả khi họ xem xét, diễn giải và giải quyết các vấn
đề.
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 13 K35A - SP Sinh
- Học tập suốt đời (Lifelong learning): HS không thể học tất cả mọi thứ cần thiết
trong nhà trường. Đe trở thành những người học suốt đời có hiệu quả, thanh
niên không những phải có kiến thức và kĩ năng mà còn cả thức và lí do và cách
học. PISA không những đo cả việc thực hiện của HS về Đọc hiểu, Toán học và
Khoa học mà còn hỏi HS cả về động cơ, niềm tin về bản thân cũng như các
chiến lược học tập.
1.1.1.4. Các lĩnh vực được đánh giá trong chương trình PISA
• PISA lựa chọn 3 lĩnh vực để đánh giá HS: Đọc hiểu, Toán học và Khoa
học. Một lần đánh giá sẽ đề cập đến tất cả các lĩnh vực này nhưng tùy theo

• Một số định nghĩa khác về năng lực:
- Năng lực là biết sử dụng các nội dung và các kỹ năng trong một tình
huống có nghĩa (Rogiers, 1996).
- Năng lực là một tập họfp các kiến thức, kỹ năng, và thái độ phù họfp với
một hoạt động thực tiễn (Bamett, 1992).
- Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hçfp và thực hiện
thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể.
- Năng lực: là các khả năng và lã năng nhận thức vốn ở cá nhân hay có thể
học được để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống. Năng lực cũng hàm
chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để
có thể sử dụng một cách thành công và có trách nhiệm các giải pháp trong
những tình huống thay đổi (Weinert, 2001).
- Năng lực: là “ khả năng vận dụng kiến thức, kinh nghiệm, lã năng, thái độ
và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình
huống đa dạng của cuộc sống” (Québec- Ministère de l’Education, 2004).
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 15 K35A - SP Sinh
- Năng lực là những khả năng và kỹ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể
nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã
hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách cố trách nhiệm
và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt.
- Năng lực: hiểu theo nghĩa chung nhất là khả năng (hoặc tiềm năng) mà cá nhân
thể hiện khi tham gia một hoạt động nào đó ở một thời điểm nhất định.
• Có thể thấy dù cách phát biểu có khác nhau, nhưng các cách hiểu
trên đều khẳng định: Nói đến năng lực là phải nói đến khả năng thực hiện,
là phải biết làm (know-how), chứ không chỉ biết và hiểu Ợinow-what).
1.1.2.2. Phân loại năng lực
• Phân loại năng lực là một vấn đề rất phức tạp. Kết quả phụ thuộc vào
quan điểm và tiêu chí phân loại. Nhìn vào chương trình thiết kế theo hướng
tiếp cận năng lực của các nước có thể thấy 2 loại chính: Đó là những năng lực

tương lai của cá nhân như 1 công dân sáng tạo, có trách nhiệm và nhạy bén.
Bởi vậy, năng lực làm toán phổ thông không đồng nhất với nội dung của một
chương trình toán nhà trường (phổ thông) truyền thống mà điều càn nhấn mạnh
đó là kiến thức toán học được sử dụng như thế nào để tạo ra khả năng suy xét,
lâp luận và phát hiện được những tri thức toán học ẩn dấu bên trong các tình,
huống, các sự kiện.
• Năng lực Toán học được thể hiện ở 3 nhóm (cấp độ)
- Nhóm 1: Tái hiện (lặp lại)
- Nhóm 2: Kết nối và tích họp
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 17 K35A - SP Sinh
- Nhóm 3: Tư duy toán học, khái quát hóa và nắm được những tri thức
toán học ẩn dấu bên trong các tình huống và các sự kiện.
• Năng lực làm đọc hiểu phổ thông (Reading literacy)
• Năng lực đọc hiểu phổ thông (Reading literacy): Là năng lực của 1 cá
nhân để hiểu, sử dụng và phản ánh văn bản viết, nhằm đạt được mục đích-nâng
cao kiến thức và tiềm năng của cá nhân đó và tham gia vào đời sống xã hội.
• Theo PISA, định nghĩa về đọc và biết đọc có sự thay đổi theo thời gian
và điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội. Khái niệm học và đặc biệt là học suốt
đời, đòi hỏi phải mở rộng cách hiểu về việc biết đọc. Biết đọc không chỉ còn là
yêu cầu của suốt thời kì tuổi thơ trong nhà trường phổ thông, thay vào đó nó
còn trở thành một nhân tố quan trọng trong việc xây dưng, mở rộng kiến thức,
kĩ năng và chiến lược của mỗi cá nhân trong suốt cuộc đời khi họ tham gia vào
các hoạt động ở những tĩnh, huống khác nhau, trong mối quan hệ với người
xung quanh, cũng như trong cả cộng đồng rộng lớn.
• Năng lực đọc hiểu được xác định trên ba phương diện:
- Thu thập thông tin
- Phân tích, lý giải văn bản
- Phản hồi và đánh giá.
• Năng lực khoa học phổ thông (sience literacy)

• Trong giới hạn của đề tài chúng tôi chỉ nghiên cứu về việc thiết kể câu
hỏi theo quan điểm PISA nhằm phát huy năng lực khoa học của HS trong dạy
học Chương 4 - Sinh học 11 (CTC).
1.1.3. Câu hỏi và câu hỏi theo quan điểm PISA
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 19 K35A - SP Sinh
1.1.3.1. Khái niệm, bản chất câu hỏi
* Khải niệm câu hỏi
• CH là một dạng cấu trúc ngôn ngữ để diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi,
một mệnh lệnh cần được giải quyết. Trong dạy học CH được sử dụng như là
một công cụ dùng để tổ chức quá trình nhận thức; kiểm tra; đánh giá và tự học.
Muốn vậy, trong nội dung CH, cái cần tìm phải đặt trong mối quan hệ xác định
với những kiến thức HS đã học, vốn kiến thức HS đã biết để thiế kế
• CH; như vậy mới khơi dậy được những tiềm năng sẵn có, kích thích
hứng thú, khát vọng được giải đáp của HS.
• CH lúc đầu là một hiện tượng khách quan đối với người học, nó được
vật chất hóa dưới dạng ngôn ngữ chữ viết, hoặc lời nói và nó chỉ trở thành hiện
tượng chủ quan khi HS tiếp nhận, thức nó như một vấn đề cần được giải quyết.
Do đó có thể khái quát về CH: “CH là một sản phẩm trung gian quan trọng
quyết định chủ thể nhận thức, lĩnh hội được hiểu biết về một sự vật, hiện tượng
nào đó”. Trong dạy học cần tạo ra sản phảm trung gian mang tính nhận thức,
theo nguyên tắc đảm bảo tỉ lệ hợp lí giữa cái biết và chưa bết, thì mới thiết kế
được CH.
* Bản chất của câu hỏi
• Những nghiên cứu về bản chất của CH đã xuất hiện từ thời triết học cổ
Hy Lạp. Arxtot là người đầu tiên đã biết phân tích CH dưới góc độ logic, ông
cho rằng đặc trưng cơ bản câu CH là buộc người bị hỏi lựa chọn các giải pháp
có tính trái ngược nhau, do đó con người phải có phản ứng lựa chọn hoặc cách
hiểu này, hoặc cách hiểu khác. Tư tưởng quan trọng bậc nhất của ông còn
nguyên giá tri đó là: “ CH là một mệnh đề trong đó chứa đựng cả cái đã biết và

- Giúp cá thể hóa cách học một cách tối ưu, tạo điều kiện cho HS tự học và rèn
luyện phương pháp học.
• Như vậy, dạy học bằng CH vừa giúp HS lĩnh hội được tri thức mới một
cách chủ động, vừa rèn luyện được cho các em thao tác tư duy độc lập, tích
cực, sáng tao, vừa rèn luyện phương pháp học tập.
1.1.3.3. Yêu cầu sư phạm của câu hỏi
- CH phải diễn đạt được điều cần hỏi.
- CH phải có tác dụng kích thích tư duy của HS.
- CH phải là công cụ, phương tiện trong dạy học.
- CH phải mã hóa được lượng thông tin quan trọng.
- CH cần được diễn đạt gọn, rõ ràng, xúc tích, chứa đựng được trả lời.
1.1.3.4. Xây dựng câu hỏi
* Nguyên tắc xây dựng CH:
• Hiệu quả của CH trong dạy học phụ thuộc nhiều vào việc xây dựng CH
như thế nào. Do đó khi xây dựng CH trong khâu nghiên cứu tài liệu mới cần
nắm vững 1 số nguyên tắc sau:
- Đảm bảo nội dung khoa học, cơ bản, chính xác của kiến thức.
- Phát huy tính tích cực học tập của HS.
- Phản ánh được tính hệ thống và khái quát. Mỗi CH hay một nhóm CH phải xây
dựng sao cho khi trả lời HS sẽ nhận được một lượng kiến thức nhất định theo
hệ thống về một chủ đề trọn vẹn.
- Phù hợp với trình độ, đối tượng HS. Tùy trình độ và đối tượng HS mà xây dựng
CH phù hợp.
- Bám sát mục tiêu bài học.
* Quy trình xây dựng CH:
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 22 K35A - SP Sinh
• Đe thiết kế được CH sử dụng trong quá trình dạy học cần thực hiện theo
các bước sau:
- Bước 1: Phải xác định rõ và đúng của việc hỏi (cái càn hỏi).

* Dựa vào các khâu của quá trình dạy học người ta chia thành:
- CH hình thành kiến thức mới.
- CH củng cố, hoàn thiện kiến thức.
- Ch kiểm tra - đánh giá.
* Dựa vào cách trả lời CH chia thành:
- CH tự luận.
- CH trắc nghiệm khách quan.
*Dựa vào nội dung mà CH phản ánh chia thành:
- CH nêu các sự kiện.
- CH xác định các dấu hiệu bản chất.
- CH xác định mối quan hệ.
- CH xác định cơ chế.
- CH xác định phương pháp khoa học.
- CH xác định ý nghĩa lí luận hay thực tiễn của kiến thức.
I.I.4.6. Câu hỏi theo quan điểm PISA
• Câu hỏi theo quan điểm PISA là câu hỏi đưa ra với mục đích tập trung
yêu cầu HS biết và giải thích các hiện tượng khoa học. Do đó, khi HS trả lời
sẽ tăng khả năng về khoa học tức là khả năng HS sử dụng kiến thức và kĩ
năng khoa học trong nhiều lĩnh vực và tĩnh huống khác nhau có thực trong
đời sống, rèn luyện khả năng sống cho tương lai.
• Các kiểu câu hỏi theo quan điểm PISA được sử dụng:
- Câu hỏi mở đòi hỏi trả lời ngắn.
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp
Bùi Thi Lan 24 K35A - SP Sinh
- Câu hỏi mở đòi hỏi trả lời dài (khi chấm sẽ phải tách ra từng phàn để cho
điểm).
- Câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn.
- Câu hỏi Có - Không, Đúng - Sai phức họfp.
- Câu hỏi yêu cầu HS đọc và trích rút thông tin từ biểu đồ ( hình cột,
tròn)