GV: Lê Văn Long
1. Hiện nay chúng ta đang thực hiện giảng dạy theo sách giáo khoa (SGK) được biên soạn
theo chương trình mới. Có rất nhiều điều mới và khó trong nội dung cũng như yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng được những tiến bộ của khoa học
kỹ thuật trên thế giới. Điều này đòi hỏi giáo viên cần phải dụng công, đầu từ suy nghĩ mới có thể
hoàn thành tốt nhiệm vụ đào tạo của mình. Bài viết trao đổi những suy nghĩ về một số vấn đề khó
trong SGK vật lý THPT theo chương trình mới.
2. Sai lầm của học sinh khi gặp những vấn đề khó
2.1. Tốc độ trung bình và vận tốc trung bình: Đây là hai khái niệm được trình bày trong
SGK vật lý 10 mà học sinh thường không phân biệt được.
 Tốc độ trung bình:
tb
Δs
v =
Δt
. Trong đó:
Δs
là quảng đường đi được trong khoảng thời
gian
Δt
.
 Vận tốc trung bình:
tb
Δx
v =
Δt
. Trong đó:
Δx

ωt + φ
. Biết vận
tốc cực đại v
max
= 50cm/s, gia tốc cực đại a
max
= 250cm/s
2
. Chọn t = 0 khi x = 5cm và vật chuyển
động theo chiều âm của trục Ox.
a. Xác định A,
ω
,
φ
.
b. Tìm tốc độ trung bình trong
 
7π
s
30
đầu tiên.
c. Tìm vận tốc trung bình trong
 
7π
s
30
đầu tiên.
Giải
a. Ta có:


Ậ
T LÝ TRUNG
H
Ọ
C PH
Ổ

THÔNG THEO CH
ƯƠ
NG TRÌNH M
Ớ
I

Tại
1
x = 5cm
cosφ =
π
t = 0:
φ =
2
v < 0
3
sinφ > 0



 
 


tb
25.30
v = = 31,12 m/s .
7
π

c. Vận tốc trung bình:
 
2 0
tb
x - x
0 - 5
v = = = -6,82 cm/s
7π
Δt
30
 
 
 
.
2.2. Giao thoa sóng cơ
 Điều kiện giao thoa sóng cơ: Để có các vân giao thoa ổn định thì phải có sự chồng
chập của hai sóng kết hợp. Hai sóng kết hợp được phát ra từ hai nguồn kết hợp. Đó là hai nguồn:
- Dao động cùng phương, cùng tần số.
- Có hiệu số pha không đổi theo thời gian.
Trong SGK ta chỉ xét sự giao thoa của hai nguồn đồng bộ (hai nguồn kết hợp, cùng pha)
gây ra. Từ đó, suy ra điều kiện về hiệu đường đi để điểm M thuộc vân giao thoa:
 Cực đại: d
2
– d

2
= d
1
. Mặt khác, hai nguồn ngược pha nên điều kiện cực tiểu giao
thoa là d
2
– d
1
= k (k = 0). Vậy A
TH
= 0.
0
α
M
2
M
0
5
x (cm)
10
 Ví dụ 3 (Đề tuyển sinh đại học 2009): Ở bề mặt một chất lỏng có hai nguồn phát sóng kết
hợp s
1
và s
2
cách nhau 20cm. Hai nguồn này dao động theo phương thẳng đứng có phương trình
lần lượt là




1
s
2
.
 Ví dụ 4: Hai nguồn phát sóng đồng bộ s
1
,

s
2
nằm sâu trong một bể nước cùng dao động với
biên độ A. Hai điểm M và N nằm trong bể nước có cùng hiệu khoảng cách đến s
1
,

s
2
bằng số
nguyên lần bước sóng. Điểm M nằm trên đoạn s
1
s
2
còn điểm N nằm ngoài đoạn s
1
s
2
. Chọn câu
đúng?
A. Các phần tử nước ở M và N đều đứng yên.
B. Các phần tử nước ở M và N đều dao động với biên độ 2A.

3. SGK theo chương trình mới có rất nhiều ý tưởng mới, thú vị. Tuy nhiên vẫn còn những
khiếm khuyết, sai sót. Những khiếm khuyết này gây ra rất nhiều khó khăn cho việc dạy của giáo
viên, việc học của học sinh và đặc biệt cho những người ra để thi. Vì vậy, những giáo viên trực
tiếp hay gián tiếp khai thác SGk truyền đạt tới học sinh cần dành thời gian, sức lực, tâm huyết
nghề nghiệp, tìm hiểu sâu hơn nữa, khai thác tốt SGK để nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng
yêu cầu ngày càng cao của xã hội.