Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Đề tài: "Lý luận của lê nin về chủ nghĩa t bản nhà nớc trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng lý luận đó ở
việt nam hiện nay"
A. phần mở đầu
Lênin là ngời Mac-Xit đầu tiên đã có công nghiên cứu sâu sắc vấn đề
Chủ nghĩa t bản Nhà nớc trong rất nhiều tác phẩm của mình, xay dựng nên
những nền tảng lý luận về Chủ nghĩa t bản Nhà nớc trong điều kiện chuyên
chính vô sản. Và đã áp dụng lý luận này vào nớc Nga sau thời kỳ cộng sản thời
chiến.
Sau khi thấy rõ sự thất bại trong cái ý định dùng phơng pháp xung
phong, nghĩa là dùng con đờng ngắn nhất, nhanh nhất, trực tiếp nhất để thực
hiện việc sản xuất và phân phối theo nguyên tắc xã hội chủ nghĩa, cùng với
tình hình chính trị lúc đó Lênin nhận thấy cần phải rút lui về vị trí của chủ
nghĩa t bản Nhà nớc, cần phải chuyển từ xung phong sang bao vây. Sự
chuyển đổi ấy đợc đánh dấu bằng chính sách kinh tế mới (N.E.P).
Khi chuyển sang NEP, Lênin đã thẳng thắn thừa nhận Toàn bộ quan
điểm chủ chúng ta về chủ nghĩa xã hội đã thay đổi về cơ bản. Lênin nhấn
mạnh rằng, chủ nghĩa t bản Nhà nớc ở trong một nớc mà chính quyền thuộc về
t bản, và chủ nghĩa t bản Nhà nớc ở trong một Nhà nớc mô sản, đó là hai khái
niệm khác nhau. Lênin còn chỉ rõ chủ nghĩa t bản Nhà nớc trong điều kiện
Nhà nớc vô sản không những là một hiện tợng mới mà còn là Một điều hết
sức bất ngờ, Không ai dự kiến. Ngời nói: Trong một nớc tiểu nông, trớc
hết các đồng chí phải bắc những chiếc cầu nhỏ vững chắc, đi xuyên qua chủ
nghĩa t bản Nhà nớc tiến lên chủ nghĩa xã hội, đây là một bớc lìu chiến lợc,
đúng hơn là trở lại con đờng phát triển hợp kinh tế.
Bằng nhiều luận ca, Lênin đi tới sự khănge định rằng chủ nghĩa t bản
Nhà nớc dới chính quyền Xô viết Nga thời ấy là đieèu cần thiết và có lợi,
chẳng những Không đáng sợ, mà đáng mong đợi đến mức nếu không nói
đến nó thì Đó không phải vì chúng ta mạnh và thông minh, mà vì chúng ta
kém và dốt.

Em xin chân thành cảm ơn thầy Trần Việt Tiến đã tận tình hớng dẫn và
cho những ý kiến quý báu để đề án đợc hoàn thiện.
2
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
B. phần nội dung
Chơng I: Lý luận của lênin về chủ nghĩa t bản nhà nớc
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
1. Những t tởng của Lênin về chủa nghĩa t bản Nhà nớc trong hệ
thống chính sách kinh tế mới (N.E.P)
Sau cuộc thí nghiệm trực tiếp xây dựng chủ nghĩa xã hội trong những
điều kiện khó khăn cha từng thâý, trong điều kiện nội chiến, trong điều kiện
giai cấp t sản buộc nớc Nga Xô Viết phải tiến hành cuộc đấu tranh ác liệt thì
đến mùa xuân năm 1921, những ngời cộng sản Nga đã nhận thấy rõ là cha nên
xây dựng trực tiếp chủ nghĩa xã hội, mà trong nhiều lĩnh vực kinh tế cần phải
lùi về phía chủ nghĩa t bản Nhà nớc, từ bỏ biện pháp tấn công chính diện và bắt
đầu chuyển sang một cuộc bao vây lâu dài, không thích thú, khó khăn và gian
khổ. Sự chuyển đổi ấy đợc đánh dấu bằng Chính sách kinh tế mới.
Toàn bộ nội dung chính sách kinh tế có thể đợc khái quát thành chính
sách phát triển mạnh mẽ lực lợng sản xuất, đặc biệt đối với một nớc tiểu nông
quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Thực chất của chính sách kinh tế mới có thể nói gọn ở hai điểm: một là,
Nhà nớc vô sản cho phép những ngời sản xuất nhỏ đợc tự do buôn bán, hai là,
đối với những t liệu sản xuất của đại t bản, Nhà nớc vô sản áp dụng một số
nguyên tắc của chủ nghĩa t bản Nhà nớc. Lênin nói rõ việc trao đổi hàng hoá
đợc coi là đòn chủ yếu của chính sách kinh tế mới, đợc đặt lên hàng đầu.
Để thực hiện chủ nghĩa xã hội ở một nớc mà tiểu nông chiếm tuyệt đại
bộ phận dân c, theo Lênin cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa chỉ có theer thắng
lợi triệt để với hai điều kiện.
Điều kiện thứ nhất là có sự ủng hộ kịp thời của cách mạng XHCN ở một
nớc hay ở một số nớc tiên tiến. Về điều kiện này, aLênin cho rằng, tuy đã làm

nào đó và chỉ với điều kiện là thơng nghiệp t nhân và t bản t nhân phải phục
tùng sự điều tiết của Nhà nớc và những biện pháp có tính chất Nhà nớc từ bên
trên.
Nh vậy trong điều kiện Nhà nớc vô sản, tự do trao đổi, tự do mua bán
dẫn đến sự phục hồi chủ nghĩa t bản dới hình thức chủa yếu là chủ nghĩa t bản
Nhà nớc.
Trong điều kiện một nớc mà chủ nghĩa t bản tiểu t sản chiếm u thế, hàng
hoá chỉ có thể có đợc từ nông dân, từ nông nghiệp. Và nh vậy chỉ có nông sản
hàng hoá nàu trao đỏi với nông sản hàng hoá khác, điều đó dữ không kích
thích nông dân, nông nghiệp phát triển. Phải có hàng hoá mà nông dân cần.
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Mà muốn có những hàng hoá đó phải dựa vào sự phát triển thủ công nghiệp và
công nghiệp. Nhng tỷong một nớc bị tàn phá kiệt quệ sau 7 năm chiến tranh,
tuyệt đại đa số nhân dân là nông dân cũng bị phá sản sẽ không giải quyết đợc
ngay vấn đề này nêú không có sự giúp đỡ cảu t bản.
Lênin nói rõ: có sự giúp đỡ của t bản nớc ngoài. Theo Lênin cần phải
du nhập chủ nghĩa t bản từ bên ngoài bằng những hợp đồng buôn bán với
các nớc t bản lớn, bằng chính sách tô nhợng, tóm lại bằng những hình thức
khác nhau của chủ nghĩa t bản Nhà nớc.
2. Vai trò của chủ nghĩa t bản Nhà nớc trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội
Từ điều kiện thực tế của nớc Nga không cho phép đi trực tiếp lên chảu
nghĩa xã hội mà phải xuyên qua chủ nghĩa t banr Nhà nớc tiến lên chủ nghĩa
xã hội. Nớc Nga là một nớc chậm tiến ở Châu Âu cho nên nớc Nga mới chỉ có
nguyện vọng kiên quyết tiến lên con đờng xã hội chủ nghĩa mà cha có nền
móng kinh tế. Do đó cần phải rút lui về nhng vị trí của chủ nghĩa t bản Nhà n-
ớc, cần phải chuyển từ Xung phong sang Bao vây.
Bản thân chảu nghĩa t bản Nhà nớc chính là sự kết hợp, liên hợp, phổi
hợp Nhà nớc Xô Viết, nền chuyên chính vô sản với chảu nghĩa t bản do nhà n-

chính trong nội bộ đất nớc, kẻ thù của các biện pháp kinh tế của chính
quyền Xô Viết. Đó là bọn đầu cơ, bọn gian thơng, bọn phá hoại độc quyền của
Nhà nớc.
Chủ nghĩa t bản Nhà nớc còn đợc xem là công cụ đấu tranh chống chủ
nghĩa quan liêu và những lệch lạc quan liêu chủ nghĩa. Lênin phân tích về
nguồn gốc kinh tế của chủ nghĩa quan liêu ở nớc Nga: ấy là tình trạng riêng lẻ,
tình trạng phân tán của những ngời sản xuất nhỏ, cảnh khốn cùng của họ, tình
trạng dốt nát của họ, tình trạng không có đờng xã, nạn mù chữ, tình trạng
không có sự trao đổi giữa Nông nghiệp và Công nghiệp, tình trạng thiếu sự liên
hệ và tác động qua lại giữa Nông nghiệp và Công nghiệp.
Thông qua Chủ nghĩa t bản mà giai cấp công nhân có thể học tập đợc
cách tổ chức và quản lý một nền sản xuất lớn. Khi ấy giai cấp công nhân Vô
sản Nga, so với bất cứ giai cấp Vô sản ở các nớc phát triển nào khác là giai cấp
tiên tiến hơn về cấp độ chính trị của nớc mình và về sức mạnh cảu chính quyền
công nông, nhng lạc hậu hơn những nớc lạc hậu nhất ở Tây Âu về mặt tổ chức
một Chủ nghĩa t bản Nhà nớc có quy củ, về trình độ văn hoá, về mức độ chuẩn
bị choviệc thực hiện Chủ nghĩa xã hội trong lĩnh vực sản xuất vật chất. Chủ
nghĩa t bản Nhà nớc (nếu thực hiện đợc) sẽ giúp cho chính quyền Xô Viết khắc
phục dần đợc tình trạng lạc hậu ấy. Cũng qua đây mà họ tập đợc cách tổ chức
của những ngời thông minh và có kinh nghiệm, trong những xí nghiệp hết
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
sức to lớn thực sự đảm nhận đợc việc cung cấp sản phẩm cho hàng chục triệu
ngời.
Chủ nghĩa t bản Nhà nớc thông qua sự du nhập của t bản từ bên ngoài
là hình thức du nhập tiến bộ kỹ thuật hiện đại ; qua đó mà hy vọng đợc trình độ
trang bị cao của Chủ nghĩa t bản. Nếu không lợi dung kỹ thuậtđó thì không
xây dựng tốt đợc cơ sở cho nền đại sản xuất của chính quyền Xô Viết.
Chủ nghĩa t bản Nhà nớc cong mang lại cái lợi là, thông qua sự phát
triển nó mà phục hồi đợc giai cáp công nhân. Nếu chủ nghĩa t bản đợc lợi thế

thức t bản cốt để thu đợc lợi nhuận bất thờng, siêu ngạch hoặc để có đợc loại
nguyên liệu mà họ không tìm đợc hoặc khó tìm đợc bằng cách khác. Chính
quyền Xô Viết cũng có lợi: Lực lợng sản xuất phát triển, số lợng sản phẩm
tăng lên.
Hình thức Tô nhợng là sự du nhập chủ nghĩa t bnả từ bên ngoài vào.
Tất cả khó khăn trong nhiệm vụ này là phải cân nhắc, phải suy nghĩ hết mọi
điều khi ký hợp đồng tô nhợng và sau đó phải biết theo dõi việc chấp hành nó.
Trong Báo cáo về Tô nhợng, Lênin đã nêu ra những điều cần phải cần
phải chú ý nh sau:
- Để thực hành Chủ nghĩa t bản Nhà nớc (Tô nhợng) cần phải từ bỏ Chủ
nghĩa ái quốc địa phơng của một số ngời cho rằng tự mình có thể làm lấy,
không chấp nhận trở lại ách nô dịch của t bản. Lênin nêu rõ càn phải sẵn sàng
chịu đựng cả một loạt hy sinh thiếu thốn và bất lợi miễn sao có đợc sự chuyển
biến quan trọng và cải thiện tình trạng kinh tế trong các ngành công nghiệp
chủ yếu.
- Ngời tô nhợng có trách nhiệm cải thiện đời sống công nhân trong xí
nghiệp tô nhợng sao cho đạt tới mức sống trung bình của ngời nớc ngoài. Cải
thiện đời sống cảu công nhân các xí nghiệp tô nhợng và ngoài tô nhợng đợc
xem là cơ sở của chính sách tô nhợng.
- Ngoài ra ngời nhận tô nhợng phải bán thêm cho Chính quyền Xô Viết
(nếu có yêu cầu) từ 50 đến 100% số lợng sản phẩm tiêu dùng cho các công
nhân ở Xí nghiệp Tô nhợng cũng với giá bán nh trên, làm nh vậy để cải thiện
đời sống công nhân khác.
- Vấn đề trả lơng cho công nhân ở các xí nghiệp tô nhợng sẽ đợc quy
định theo sự thoả thuận riêng của từng hợp đồng.
- Điều kiện về thuê mớn, về sinh hoạt vật chất, về trả lơng cho công
nhân lành nghề và nhân viên ngời nớc ngoài đợc quy định theo sự thoả thuận
tự do giữa hai bên, Công đoàn không có quyền trong việc này.
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368