Mở đầu
Pháp luật, với chức năng điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, định hướng sự
phát triển của chúng theo hướng phù hợp với bản chất của Nhà nước, vì lợi ích
chung và sự tiến bộ của xã hội. Trên thực tế, trong thời gian qua, các văn bản
pháp luật của chúng ta đã được ban hành tương đối kịp thời, góp phần hoàn thiện
những quy định của pháp luật trên tất cả các lĩnh vực, tuy nhiên, cũng phải thẳng
thắn nhìn nhận về những khiếm khuyết trong hệ thống văn bản pháp luật đang
hiện hữu ở nước ta hiện nay, tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo về nội dung của
văn bản pháp luật, vi phạm về thẩm quyền, hình thức và thủ tục xây dựng, ban
hành vẫn tồn tại khá phổ biến, ảnh hưởng đến hệ thống pháp luật nói riêng cũng
như hoạt động quản lí nhà nước nói chung. Một vấn đề cấp thiết đặt ra đó chính
là phải nhanh chóng khắc phục tình trạng khiếm khuyết của các văn bản pháp
luật, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính vì vậy, trong phạm vi bài viết
này, em quyết định lựa chọn đề bài: “Thực trạng ban hành văn bản pháp pháp
luật khiếm khuyết- Một số nhận xét và kiến nghị” qua đó mong muốn có thể có
một cái nhìn tổng quát về thực trạng văn bản pháp luật khiếm, đồng thời nêu lên
một số kiến nghi để khắc phục tình trạng ban hành văn bản pháp luật khiếm
khuyết hiện nay ở nước ta
I. Thực trạng ban hành văn bản pháp luật khiếm khuyết
Văn bản pháp luật khiếm khuyết thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau như
văn bản không đáp ứng các yêu cầu về thủ tục xây dựng và ban hành, văn bản
được ban hành sai thẩm quyền, vi phạm về hình thức, có nội dung chồng chéo..v..
Theo số liệu tổng hợp bước đầu của Chính phủ, từ 11/2003 đến tháng 5/2005, các
bộ, ngành đã tổ chức kiểm tra theo thẩm quyền được 3.632 văn bản, bước đầu đã
phát hiện trên 400 văn bản có dấu hiệu trái pháp luật. Trong đó, văn bản có nội
dung trái với văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, sai thẩm quyền cần hủy bỏ,
bãi bỏ chiếm 4-5%; không đảm bảo về căn cứ pháp lý trên 20%; sai về tên cơ
quan ban hành, sai số, ký hiệu văn bản chiếm trên 15%; sai về thể thức và kỹ thuật
trình bày chiếm 50%...
Với một hệ thống rất lớn các văn bản pháp luật từ trung ương đến địa
phương qua rất nhiều thời kì với những biến động to lớn và sâu sắc của đời sống

chủ, chia ruộng đất cho dân cày nghèo. Lúc này có Luật Cải cách ruộng đất đã
thể chế hóa chủ trương chính sách trên của Đảng. Trong nội dung của Luật Cải
cách ruộng đất chứa đựng một số quy phạm đi ngược lại đường lối, chủ trương
của Đảng, gây bất bình trong nhân dân. Khi nhận thấy những khiếm khuyết trên,
vào năm 1956 Đảng đã sửa sai và ban hành văn bản luật sửa đổi Luật Cải cách
ruộng đất.
Mặt khác, việc thực hiện pháp luật một cách tự giác, nghiệm minh sẽ trở
thành ý thức pháp luật của cộng đồng. Nhưng nếu những văn bản quy phạm pháp
luật được ban hành không phù hợp với nguyện vọng, ý chí chính đáng của nhân
2
dân lao động, cũng nhưng không phản ánh nhu cầu thực tiễn của cộng đồng xã
hội tất sẽ tạo ra những bất ổn trong việc thực thi pháp luật và điều này ít nhiều đã
phản ánh sự bất lực của pháp luật. Trên thực tế, có rất nhiều văn bản pháp luật
được ban hành không đáp ứng được yêu cầu trên, ít nhiều đã tạo ra những bức
xúc trong dư luận, ta có thể thấy rõ điều này ở một ví dụ sau đây: thông tư 02
ngày 13/1/2003 của Bộ Công an về hướng dẫn tổ chức cấp đăng ký, biển số
phương tiện giao thông cơ giới đã quy định: "...Mỗi người chỉ được đăng ký 1 xe
môtô hoặc xe gắn máy". Quy định này đã hạn chế quyền sở hữu của công dân,
được quy định tại điều 58 Hiến pháp năm 1992, vi phạm khoản 1, điều 221 của
Bộ luật hình sự là công dân có quyền sở hữu tài sản không bị hạn chế về số
lượng, giá trị. Quy định trên đã gián tiếp tạo ra những thủ tục rườm rà, gây khó
khăn trong các giao dịch mua bán xe máy, buộc người mua xe phải chi thêm
những khoản tiền vô lý, gây bất bình trong nhân dân.
2. Thực trạng ban hành văn bản quy phạm pháp luật khiếm khuyết do
ban hành trái thẩm quyền
Những văn bản pháp luật trái thẩm quyền thường biểu hiện dưới hai dạng sai
phạm điển hình đó là: ban hành bởi chủ thể không có thẩm quyền ban hành văn
bản pháp luật và văn bản ban hành vượt thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Trên thực tế, những văn bản quy phạm pháp luật được ban hành bởi chủ thể
không có thẩm quyền rơi vào trường hợp một số chủ thể không được trao thẩm

được yêu cầu về cải cách hành chính là đơn giản, thuận tiện cho người dân. Sau
sự việc này, Cục kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật cho rằng: theo quy định
của Luật giao thông đường bộ cũng như chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ thì
việc quy định tiêu chuẩn sức khỏe của người điều khiển các phương tiện giao
thông đường bộ, phải do liên bộ ban hành, việc Bộ Y tế tự ban hành hai Quyết
định nói trên là không đúng thẩm quyền.
Việc ban hành quy phạm pháp luật trái thẩm quyền, vượt thẩm quyền còn
được xem xét, đánh giá qua việc sơ kết năm năm thực hiện công tác kiểm tra và
xử lý văn bản quy phạm pháp luật (2003-2008) với sự tham gia của hai mươi địa
phương và tất cả các Bộ, ngành do Bộ Tư pháp tổ chức ngày 21/11/2008 đã cho
thấy: Các Bộ, ngành và địa phương đã tự kiểm tra được 33155 văn bản (trong đó
số văn bản do cấp Bộ tự kiểm tra là 6826, chiếm 21 % , cấp tỉnh tự kiểm tra được
26293 văn bản, chiếm 79%). Qua kiểm tra đã phát hiện 3460 văn bản có dấu hiệu
sai trái (cấp Bộ đã phát hiện 333 văn bàn, chiếm 10%; cấp tỉnh đã phát hiện 3127
văn bản, chiếm 90%. Số văn bản này đến nay đã được xử lý hoặc đang trong quá
trình xử lý theo quy định. Về công tác kiểm tra văn bản quy pháp luật theo thẩm
quyền kiểm tra, xử lý, toàn ngành đã phát hiện 6879 văn bản có dấu hiệu trái
pháp luật, chiếm 12 % số văn bản tiếp nhận để kiểm tra. Riêng Bộ Tư pháp, trong
các năm qua đã kiểm tra, phát hiện 2174 văn bản có dấu hiệu trái pháp luật,
chiếm 32% số văn bản do toàn ngành phát hiện có dấu hiệu trái pháp luật và
chiếm 85% số văn bản cấp Bộ phát hiện có dấu hiệu trái pháp luật. Các văn bản
4
này chủ yếu là sai về căn cứ pháp lý, thể thức và kỹ thuật trình bày, một số có dấu
hiệu trái pháp luật về nội dung hoặc thẩm quyền đã và đang trong quá trình xử lý
theo quy định
3. Thực trang ban hành văn bản pháp luật có nội dung chồng chéo,
mâu thuẫn, không thống nhất
Không chỉ tồn tại việc ban hành văn bản trái thẩm quyền mà ngay cả nội
dung của những văn bản pháp luật hiện nay còn rơi vào tình trạng chắp vá, mâu
thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất trong nội tại từng văn bản cũng như trong cả