I. Cơ sở lí luận:
Ý thức pháp luật là dạng ý thức xã hội – sản phẩm của sự tiến hóa mà con
người có được thông qua quá trình lao động, sáng tạo và hình thành ngôn ngữ.
Ý thức pháp luật xuất hiện muộn hơn với các dạng ý thức xã hội khác. Là
nhân tố đóng vai trò quyết định trong đời sống pháp lí
Ý thức pháp luật là tổng thể những học thuyết, quan điểm, quan niệm
thịnh hành trong xã hội thể hiện mối quan hệ của con người đối với pháp luật
và sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp đối với các hành vi pháp
lí thực tiễn.
Ở góc độ cụ thể (tức là gắn với từng cá nhân con người), ý thức pháp luật
thể hiện ở hai mặt của phương diện chủ quan là sự hiểu biết pháp luật và thái
độ, tình cảm đối với pháp luật của chính con người đó.
II. Thực trạng ý thức pháp luật của thanh, thiếu niên Việt Nam hiện nay:
1. Thực trạng tri thức pháp luật của thanh thiếu niên:
Tri thức pháp luật là sự hiểu biết về pháp luật bao gồm:
- Tri thức lí luận về pháp luật: các quan điểm, quan niệm, học thuyết về nguồn
gốc, bản chất, vai trò chức năng, hình thức pháp luật, cơ chế điều chỉnh pháp
luật.
- Tri thức về hệ thống pháp luật thực định: nội dung các quy định hiện hành
của pháp luật, cách tiếp cận và vận dụng pháp luật, tiếp cận cơ quan công
quyền.
Bộ phận thanh, thiếu niên là những người trong độ tuổi từ 10 – 24 tuổi, đa
phần đang học tập tại các bậc học khác nhau từ tiểu học đến đại học, vì vậy,
trình độ nhận thức và hiểu biết pháp luật có sự khác biệt nhất định. Nhưng
nhìn chung, sự hiểu biết về pháp luật của thanh, thiếu niên Việt Nam hiện nay
còn có nhiều hạn chế. Đa phần không hiểu về những quyền và nghĩa vụ của
bản thân cũng như người khác, không hiểu hết nội dung các quy định của
pháp luật để biết được rằng mình được làm gì, không được làm gì, phải làm
như thế nào… không biết về những điều luật, bộ luật có ảnh hưởng trực tiếp
đến mình như luật dân sự, luật hình sự, luật lao động… Chỉ có một số ít người
hiểu biết căn bản về pháp luật, phần lớn trong số đó là những sinh viên được

Nguyên nhân chủ yếu của thiếu tri thức pháp luật là việc giáo dục pháp luật
trong nhà trường chưa được quan tâm đúng mức, hình thức giáo dục còn khô
khan, nặng về lí thuyết. Ở địa phương còn thiếu các tủ sách về pháp luật, rất ít
hoặc hầu như không có các chương trình tuyên truyền kiến thức pháp luật cho
thanh, thiếu niên.
2
2. Thực trạng thái độ, tình cảm của thanh, thiếu niên đối với pháp luật:
Thanh, thiếu niên Việt Nam là một lực lượng đông đảo trong xã hội, có vị
trí vai trò rất quan trọng trong đấu tranh giải phóng dân tộc trước đây, trong
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.
Niềm tin vào pháp luật của thanh, thiếu niên là sự tin tưởng vào pháp luật,
luôn tôn trọng các quy định của pháp luật. Có thể nói niềm tin vào pháp luật
là một thành tố rất cơ bản, quan trọng cấu thành phẩm chất chính trị, phẩm
chất trí tuệ, đạo đức, lối sống và năng lực công tác của lứa tuổi thanh, thiếu
niên.
Có niềm tin vào pháp luật sẽ giúp thanh, thiếu niên luôn có được định
hướng đúng đắn trong tư duy, nhận thức và hành động, biết xem xét đánh giá
và giải quyết vấn đề trong thực tiễn cuộc sống có hiệu quả.
Có thể nói, nhìn vào thực trạng niềm tin pháp luật trong thanh, thiếu niên
những năm qua và hiện nay, phần lớn thanh, thiếu niên đều có niềm tin vào
pháp luật. Đó chính là lòng tin vào công lí, lẽ công bằng và khả năng ổn định
trật tự xã hội được tạo lập nên bởi hệ thống pháp luật. Niềm tin vào pháp luật
thể hiện ở sự tôn trọng, ủng hộ pháp luật, làm theo những điều pháp luật quy
định.
Một số ví dụ về thanh, thiếu niên có niềm tin vào pháp luật, luôn tuân thủ
pháp luật, biến những quy định của pháp luật thành những hành động cụ thể:
+ Sáng ngày 10/8/2006, thượng tá Nguyễn Văn Tươi - Phó Giám đốc Công
an tỉnh Cà Mau - đã đến thăm hỏi và tặng 1.000.000 đồng cho em Lý Văn
Của - học sinh Trường THPT bán công Cà Mau - vì đã có hành động dũng
cảm bắt cướp.

nhảu móc túi lấy 5.450.000đ đưa các chiến sĩ trong tổ công tác để xin được
“bỏ qua”. Tuy nhiên Đức đã bị các chiến sĩ lập biên bản vì hành vi trên.
Ở độ tuổi thanh, thiếu niên nhiều bạn thích thể hiện cái tôi của mình. Vì thế
có rất nhiều quy định của pháp luật bị lứa tuổi này cho là gò bó, phức tạp và
cổ hủ như: đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy, đi đúng tốc độ quy định, không
tham gia giao thông khi vừa sử dụng đồ uống có cồn… Cùng với những hiểu
biết kém về pháp luật, họ có những cái nhìn lệch lạc về pháp luật, coi thường
và chống đối pháp luật,thậm chí còn cười cợt,chế nhạo, khinh thường những
ai tuân thủ pháp luật. Những hành vi vi phạm pháp luật đã không chỉ đơn giản
là trộm cắp, đua xe… mà càng ngày càng dã man, táo tợn, đó là giết người
cướp của, bắt cóc, hãm hiếp rồi giết… khó có thể tưởng tượng được những
con người trẻ tuổi, mới bước vào cuộc đời lại có những hành vi mất nhân tính
4
như thế. Nó gây căm phẫn cho dư luận và đặt câu hỏi lớn cho gia đình, nhà
trường, xã hội !
Ví dụ cụ thể:
+ Đêm 22/10/11, một vụ án mạng đặc biệt nghiêm trọng xảy ra thuộc khu
vực đồi 95, thôn Đại Nam 3, xã Đại Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình.
Hung thủ sau khi ra tay sát hại nạn nhân đang mang bầu 8 tháng bằng 95 nhát
đâm, đã kéo xác nạn nhân xuống mương nước, tháo 2 chiếc nhẫn và đôi bông
tai để tạo hiện trường giả là vụ giết người cướp tài sản. Sau khi khám nghiệm
hiện trường và điều tra bước đầu, Công an huyện Bố Trạch đã tiến hành triệu
tập những đối tượng tình nghi để phục vụ cho quá trình điều tra. Qua hơn 1
ngày đêm tập trung đấu tranh, đến 0h ngày 24/10, với những chứng cứ không
thể chối cãi, Hồ Nhật Linh (Nữ, SN 1993, ở xã Đại Trạch) đã khai nhận hành
vi phạm tội.
Có thể nói thái độ tiêu cực của một số thanh, thiếu niên đối với pháp luật
bắt nguồn từ thực tế xã hội là ý thức pháp luật của những người sống xung
quanh họ chưa tốt, việc mất công bằng trong xã hội vẫn còn tồn tại, nhưng
nguyên nhân chủ yếu vẫn là do sự hạn chế về hiểu biết pháp luật của thanh,