MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Phát triển nông thôn luôn là trọng tâm trong công cuộc xoá đói giảm
nghèo. Trên thế giới hiện có đến 900 triệu người, phần lớn sống ở nông
thôn có mức thu nhập thấp hơn 1 USD/ngày, cuộc sống rất khó khăn. Ước
tính, những người sống ở nông thôn có thu nhập thấp hơn 2 lần so với
những người sống ở thành thị. Tuy vậy, phát triển nông thôn đang gặp phải
các thách thức nghiêm trọng: Ngân sách dành cho phát triển nông thôn
thường rất hạn hẹp vì các Chính phủ còn nhiều vấn đề ưu tiên đầu tư khác;
Chính phủ và các nhà tài trợ thường tranh cãi về định hướng chính sách và
các ưu tiên phát triển. Một câu hỏi luôn đặt ra đâu là định hướng hợp lý cho
các chính sách phát triển nông thôn?
Vấn đề nghèo đói ở những vùng nông thôn ít tiềm năng
Phần lớn nông dân nghèo đều sống ở những vùng nông thôn tài
nguyên nghèo nàn, cơ sở hạ tầng kém và rủi ro cao. Đó là những
khu vực đất đai cằn cỗi ở Đông Bắc Braxin, những thảo nguyên
và sa mạc ít mưa gần sa mạc Sahara, những hòn đảo xa ngoài
khơi Philipin và Indonesia, vùng châu thổ Bangladesh và cao
nguyên phía Bắc Nam á và dãy Andes thuộc châu Mỹ Latinh.
Tại những vùng khô hạn và nửa khô hạn hay địa hình đồi núi, hệ
sinh thái không ổn định và nghèo nàn. Nông dân nghèo đói vì bị
cách ly với tất cả mọi thứ và càng nghèo lại càng bị cô lập. Khả
năng phân chia đất đai và hiệu quả sử dụng đất thấp, không có
hoặc rất ít vốn, hầu như không có cơ hội làm việc trong các hoạt
động phi nông nghiệp. Nhu cầu lao động thường theo thời vụ và
bấp bênh. Các dịch vụ nâng cao chất lượng cuộc sống rất ít hoặc
quá xa vời. Ngoài ra, hầu như chẳng mấy ai quan tâm tới việc
nghiên cứu nhu cầu của người nông dân nghèo ở các vùng xa
xôi .
Nguồn: ODI. 2002.
1
Vào những năm 50 của thế kỷ 20, mô hình phát triển các trang trại

ThÞ
tr­êng
Những năm 70, để giảm nghèo đói, ưu tiên của ngân sách dành nhiều
cho các mục tiêu xã hội thông qua các chương trình phát triển nông thôn
tổng hợp. Trong giai đoạn này, Nhà nước vẫn đóng vai trò quan trọng, can
thiệp mạnh vào thị trường thông qua các chính sách giá, trợ cấp.
Ưu và nhược điểm của các chiến lược phát triển nông thôn
Chiến lược phát
triển nông thôn
Ưu điểm Nhược điểm
Tập trung hỗ trợ
nông hộ
- Đối tượng phục vụ là các
hộ nghèo
- Đảm bảo an ninh lương
thực
- Giảm nhập khẩu lương
thực
- Gắn với tăng trưởng kinh
tế phi nông nghiệp
- Khó cạnh tranh với các sản phẩm
nhập khẩu được trợ cấp.
- Chỉ tốt cho những hộ gia đình có khả
năng đa dạng hoá sản xuất
- Nhu cầu về đất nông nghiệp tăng vì
không nhận được nhiều lợi ích từ cải
cách ruộng đất.
- Nhiều nông hộ nghèo không có đất
Phát triển sản
xuất quy mô lớn

- Người nghèo ít được quan tâm
- Có thể không công bằng: người
nghèo có xu hướng được trả lương
thấp hơn
- Chi phí đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng,
dịch vụ công cộng, ….
- Khả năng rủi ro cao
Di dân ra
thành thị
- Chi phí trực tiếp thấp và
theo định hướng thị trường
- Thu nhập từ thành phố rất
quan trọng đối với các hộ gia
đình nghèo
- Bổ sung cho phát triển
nguồn nhân lực.
- Lao động nông thôn có tay nghề
kém, ít vốn.
- Lực lượng lao động như phụ nữ,
người già và trẻ em không được quan
tâm tới.
- Gây ra vấn đề đói nghèo ở khu vực
thành thị: vướng mắc và tốn nhiều tiền
3
- Phục vụ công nghiệp hoá. của.
- Gây ra các vấn đề xã hội và quá tải
đô thị.
Tăng cường bảo
trợ xã hội
- Trực tiếp quan tâm tới

sở.
Quản trị và phân
quyền cho cơ sở
- "Lấy ý kiến của dân" là rất
cần thiết để biết được thái độ
của người dân với chính
sách.
- Đem lại những lợi ích
giống như phân quyền
- Quản lý tốt là rất cần thiết
cho mọi chiến lược
- Liên quan đến các vấn đề kinh tế
chính trị phức tạp.
- Cần dựa trên mức độ làm chủ của
người dân, đầu tư thông tin…
- Chi phí cao cho đầu tư nâng cao
nguồn nhân lực.
Phối hợp với các
nhà tài trợ
Tạo điều kiện thuận lợi cho
các chiến lược xóa đói giảm
nghèo của quốc gia và hỗ trợ
về tài chính.
- Các nhà tài trợ theo đuổi những mục
tiêu khác với mục tiêu phát triển nông
thôn.
- Khó phối hợp giữa các nhà tài trợ.
- Khó phối hợp giữa các nhà tài trợ với
quốc gia.
Nguồn: ODI. 2003.

Trung
Quèc
In®«nªxia
Philipin
2000
1990
1980
Nguồn: FAO. Selected indicators of Asia and Pacific, 1991, 2002
5
Nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng
Trong những năm qua, mặc dù tỷ lệ nghèo đói ở nông thôn còn ở
mức cao, chất lượng nguồn nhân lực - biểu hiện thông qua các chỉ số tỷ lệ
tử vong, sức khoẻ, điều kiện vệ sinh đã tăng lên đáng kể. Mối liên hệ giữa
khu vực nông thôn với cả nước về giao thông, điện và điện thoại- đang dần
được cải thiện, mặc dù chủ yếu là được trợ cấp. Tiêu thụ điện ở các nước
đang phát triển những năm 70 và năm 1999 đã tăng gấp 4 lần, qui mô
đường dây điện thoại tăng gấp 7 lần.
Đa dạng hoá thu nhập
Thu nhập trong những ngành sản xuất phi nông nghiệp là yếu tố
chính làm tăng thu nhập khu vực nông thôn. Những kết quả điều tra mới
đây cho thấy, thu nhập ở các ngành sản xuất phi nông nghiệp chiếm 40-
45% mức thu nhập bình quân hộ gia đình ở vùng cận sa mạc Sahara, và 30-
40% ở châu á. Phần lớn thu nhập phi nông nghiệp được tạo ra nhờ thu hẹp
tỷ trọng lực lượng lao động sống tại khu vực nông thôn chứ không phải của
những người di cư ra thành phố gửi về.
Hoạt động sản xuất nông nghiệp
Trong giai đoạn 1970-90, ở các nước đang phát triển, lao động nông
nghiệp trong nền kinh tế giảm từ 66% xuống khoảng 47% lực lượng lao
động, giảm đáng kể so với mức năm 70. Trong thập kỷ 90, nông nghiệp
đóng góp vào GDP chưa đầy 12% và kim ngạch xuất khẩu là 2%. Sản