Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo đảm tiền vay…
LỜI MỞ ĐẦU
Trong những năm qua, cùng với thành tựu đổi mới của đất nước, hệ thống
ngân hàng Việt nam đã có những đổi mới sâu sắc, đóng góp tích cực vào việc
kiềm chế lạm phát, ổn định lưu thông tiền tệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo
hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước.
Tuy nhiên, liên tiếp trong những năm gần đây đã xảy ra nhiều vụ đổ bể tín
dụng. Mà một trong những nguyên nhân chính của các vụ án này là do một số
ngân hàng thương mại đã không thực hiện đầy đủ cơ chế bảo đảm tiền vay, dẫn
tới tình trạng đánh giá sai lệch giá trị tài sản làm bảo đảm. Bên cạnh đó, một số
ngân hàng còn nhiều sơ hở trong quản lý tài sản bảo đảm, dẫn đến tình trạng tài
sản bảo đảm tiền vay dưới hình thức cầm cố chỉ tồn tại trên giấy tờ, còn tài sản
đó vẫn do khách hàng nắm giữ và sử dụng không được pháp luật cho phép,
thậm chí có tổ chức tín dụng còn cho vay có bảo đảm bằng cả những tài sản
không đủ điều kiện quy định. Sau những tổn thất đó, các ngân hàng lại ra sức
thắt chặt các điều kiện cho vay của mình, trong đó, chi nhánh ngân hàng công
thương khu vực Ba Ðình cũng khép bớt cánh cửa cho vay của mình, đặc biệt là
đối với khách hàng ngoài quốc doanh.
Ðối với hoạt động cho vay, cả việc nới lỏng lẫn thắt chặt quy định về bảo
đảm tiền vay đều không có hiệu quả đối với ngân hàng trong việc phòng ngừa
rủi ro, bảo đảm an toàn vốn, lẫn việc nâng cao thu nhập từ hoạt động này. Vậy
làm thế nào để có thể điều hành công tác bảo đảm tiền vay một cách có hiệu
quả cả trên bình diện vĩ mô lẫn bình diện của ngân hàng? Trong quá trình thực
tập tại chi nhánh ngân hàng công thương khu vực Ba Ðình, em nhận thấy có
nhiều vướng mắc cần quan tâm, xem xét và sớm tìm ra giải pháp để bảo đảm
tiền vay thực sự là một dấu hiệu đánh giá độ an toàn cũng như khả năng sinh lợi
của khoản cho vay ngay từ giai đoạn lựa chọn khách hàng vay. Do đó, em lựa
chọn đề tài: “Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo đảm tiền vay
đối với tín dụng ngoài quốc doanh tại chi nhánh ngân hàng công thương
khu vực Ba Ðình”.
Trên quan điểm xem xét vai trò của bảo đảm tiền vay đối với hoạt động

thiện đời sống, muốn đầu tư sản xuất kinh doanh họ coi ngân hàng như một
chỗ dựa tin cậy nhất để tìm kiếm các khoản vay.
Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu "Ngân hàng " theo đúng nghĩa của
nó. Thậm chí cho đến nay, các nhà kinh tế học vẫn đang tranh luận và đưa ra
hàng loạt các quan niệm về Ngân hàng thương mại. Có người định nghĩa
Ngân hàng thương mại dựa trên tính chất, mục đích hoạt động của nó trên thị
trường tài chính, có nguời quan tâm đến đối tượng hoạt động của nó. Nhưng
quan niệm phổ biến hơn cả về ngân hàng là dựa trên các dịch vụ tài chính
mà nó cung cấp. Hãy thử nhìn lại khái niệm về ngân hàng mà các nước đã
đưa ra cũng như định nghĩa mới nhất về ngân hàng.
Luật ngân hàng Pháp năm 1941 coi ngân hàng là “những xí nghiệp hay
cơ sở hành nghề thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức kí thác
hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ
chiết khấu, tín dụng hay tài chính”. Luật ngân hàng Ấn Ðộ 1950 đã nêu:
“Ngân hàng là cơ sở nhận các khoản tiền kí thác để cho vay hay tài trợ đầu
tư” . Những định nghĩa giống như vậy được thiết lập dựa trên tính chất và
mục đích hoạt động của ngân hàng.
Một số khái niệm khác về ngân hàng lại được xây dựng trên cơ sở kết
hợp tính chất, mục đích với đối tượng hoạt động của ngân hàng. Ví như luật
ngân hàng Ðan Mạch năm 1930 định nghĩa ngân hàng là "những nhà băng
thiết yếu gồm các nghiệp vụ nhận tiền kí thác, buôn bán vàng bạc, hành nghề
Phạm Hương Giang – NH40B Khoa Ngân hàng Tài chính
1 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ CHỨC NĂNG CỦA
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ
TRƯỜNG:
Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo đảm tiền vay…
thương mại và các giá trị địa ốc, các phương tiện tín dụng và hối phiếu, thực
hiện các nghiệp vụ chuyển ngân và đứng ra bảo hiểm".
Theo luật các tổ chức tín dụng của Việt Nam ngân hàng là “ loại hình tổ
chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động

hầu như không rủi ro đối với các loại tiết kiệm của công chúng và có thể được
rút bằng ngân quỹ ngay khi có nhu cầu về tiền. Cùng với sự ra đời của công ty
bảo hiểm tiền gửi, ngân hàng ngày càng phát huy mạnh mẽ chức năng thu hút
tiền gửi từ các tổ chức cũng như cá nhân.
1.2.2 Chức năng thanh toán:
Khi mở một tài khoản tiền gửi tại ngân hàng, tuỳ theo mục đích sử dụng,
các khách hàng có thể lựa chọn trong rất nhiều loại hình tài khoản mà ngân
hàng cung cấp. Nếu mong muốn khoản tiền nhàn rỗi có thể sinh lời, khách
hàng lựa chọn tài khoản tiết kiệm hoặc tài khoản có kì hạn. Ngược lại, nếu
khách hàng thích thú sự thuận lợi trong thanh toán, họ có thể yêu cầu được
mở một tài khoản tiền gửi thanh toán. Với các tài khoản có thể phát séc ngân
hàng trở thành trung gian trao đổi chủ yếu và mua bán hàng hoá, dịch vụ.
Ðồng thời ngân hàng khẳng định chức năng của mình trong lĩnh vực trung
gian thanh toán bằng việc cung cấp một công cụ với khả năng không hạn chế
đối với việc thanh toán cho các bên thứ ba theo yêu cầu. Ngày nay, khi hệ
thống thanh toán đang nằm trong một giai đoạn chuyển tiếp và hướng tới sử
dụng rộng rãi thanh toán điện tử cũng như lưu trữ điện tử về dữ liệu giao dịch,
ngân hàng vẫn không mất đi vị trí trung tâm trong việc tạo ra quỹ khả dụng
phục vụ mua bán hàng hoá, dịch vụ. Các quỹ tự do dịch chuyển xuyên qua
mọi biên giới quốc gia, bất chấp với mọi khác biệt về địa lý và thể chế chính
trị. Bởi lẽ các ngân hàng luôn sẵn lòng thanh toán tức thì mọi nhu cầu thanh
toán phát sinh. Sở dĩ ngân hàng có thể thực hiện được chức năng này là vì
hoạt động trung gian thanh toán của ngân hàng dựa trên niềm tin của công
chúng và sự tự nguyện chấp nhận tiền gửi ngân hàng của khách hàng.
1.2.3 Chức năng tạo tiền:
Một trong những hoạt động cơ bản mà ngân hàng thực hiện ngay từ khi
ra đời là hoạt động tạo tiền dưới chiêu bài sử dụng tiền gửi của khách hàng để
cấp phát tín dụng đối với những khách hàng có nhu cầu.
Các ngân hàng nhận tiền gửi từ nhiều nguồn khác nhau. Khoản thu nhập
dư thừa sau chi tiêu được các cá nhân và hộ gia đình kí gửi ở ngân hàng hình

quyền tìm đến ngân hàng như là một địa chỉ cấp tín dụng tin cậy khi nguồn
thu về thuế không đủ thực hiện các khoản chi tiêu. Ngay cả khi chính phủ
muốn đầu tư vào một dự án đầu tư xây dựng hạ tầng cơ sở hay thực hiện các
công trình công cộng..Ngân hàng là người đầu tiên cùng chính phủ chia sẻ ý
tưởng đó. Còn với người tiêu dùng- một bộ phận quan trọng chiếm phần đa
trong nền kinh tế thì sao? Ngân hàng tài trợ trực tiếp cho nhu cầu tiêu dùng
khẩn cấp dưới hình thức các khoản vay có thể thương lượng. Việc đáp ứng
Phạm Hương Giang – NH40B Khoa Ngân hàng Tài chính
Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo đảm tiền vay…
nhu cầu sử dụng tiền kịp thời tạo điều kiện cho người tiêu dùng nâng cao mức
sống, cải thiện điều kiện sinh hoạt.
Nhưng nền tảng cho sự thịnh vượng và phát triển của ngân hàng lại là
nguồn vốn mà ngân hàng huy động được. Nó là cơ sở quan trọng để thực hiện
các khoản cho vay và do đó là nguồn gốc sâu xa của lợi nhuận và sự phát
triển ngân hàng. Khác với các loại hình doanh nghiệp khác, ngân hàng được
phép huy động mọi nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong xã hội dưới hình thức
nhận tiền gửi của công chúng. Như vậy trong quá trình tái sản xuất xã hội
thường xuyên xuất hiện hiện tượng tạm thời thừa vốn ở tổ chức cá nhân này,
trong khi những tổ chức cá nhân khác lại có nhu cầu thiếu vốn cần bổ sung.
Hiện tượng thừa vốn được giải quyết bằng việc hình thành nên các tài khoản
tiền gửi. Còn nhu cầu về vốn của các tổ chức và cá nhân sẽ được ngân hàng
tài trợ từ những khoản tiền gửi đó.
Việc cho vay trên cơ sở nguồn vốn huy động được giúp ngân hàng thực
hiện chức năng phân phối lại vốn tiền tệ để đáp ứng nhu cầu tái sản xuất xã
hội, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng của doanh nghiệp và việc làm của đân
cư.
Chức năng phân phối lại tiền tệ, đến lượt nó, lại góp phần bình quân hoá
tỷ suất lợi nhuận trong toàn bộ nền kinh tế. Muốn làm cho lợi nhuận của các
ngành tiến tới trạng thái bình quân, phải có sự dịch chuyển vốn từ các ngành
có lợi nhuận thấp sang các ngành có lợi nhuận cao. Và đồng thời ngành có lợi

hình doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng hoá dịch vụ khác. Chính sự
khác biệt này là lí do tồn tại cơ bản của ngân hàng. Các doanh nghiệp phi tài
chính, khi tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, phần lớn lợi nhuận của họ
thu được từ việc bán hàng hoá hay dịch vụ. Buôn bán- yêu cầu phải duy trì
tồn kho thành phẩm, sản xuất- đòi hỏi duy trì tồn kho nguyên vật liệu cũng
như việc sử dụng thiết bị hiện đại. Nhưng không phải nhà buôn hay nhà sản
xuất kinh doanh nào cũng luôn sẵn có các khoản vốn để đáp ứng tức thì mọi
nhu cầu đầu tư. Trong khi đó, yếu tố đầu vào của ngân hàng lại chủ yếu là
tiền, lợi nhuận của ngân hàng chi có thể có được nếu đầu vào đó được sử
dụng một cách hiệu quả. Một trong những con đường truyền thống và phổ
biến nhất dẫn ngân hàng đến với mục tiêu lợi nhuận là tài trợ cho các nhà sản
xuất, kinh doanh.
Ngân hàng tiến hành kinh doanh trên nguồn vốn huy động được từ mọi
thành phần kinh tế, nên luôn phải đáp ứng tất cả các nhu cầu rút tiền của
người gửi. Do đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất mà các nhà
quản lý phải thực hiện là đảm bảo khả năng thanh khoản hợp lý cho ngân
hàng. Hoạt động đầu tư của ngân hàng phần nào đảm nhiệm nghĩa vụ đó.
Phạm Hương Giang – NH40B Khoa Ngân hàng Tài chính
Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo đảm tiền vay…
Cùng với vai trò tăng cường mức độ đa dạng hoá, hạn chế rủi ro, hoạt động
đầu tư đã cùng với hoạt động cho vay tạo ra một danh mục tài sản có khả
năng sinh lời. Nhưng lịch sử ra đời của hoạt động đầu tư đã chỉ ra rằng, đầu tư
chỉ là hoạt động có tính hỗ trợ chứ không thể thay thế được vai trò của hoạt
động cho vay đối với ngân hàng.
1.4 Kinh tế ngoài quốc doanh trong việc tiếp cận vốn của ngân hàng:
1.4.1 Vị trí của tín dụng ngoài quốc doanh đối với hoạt động
kinh doanh của ngân hàng :
Ở những nước có nền kinh tế phát triển, khu vực ngoài quốc doanh từ lâu
đã là thành phần kinh tế giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của
quốc gia. Còn ở Việt nam, khu vực kinh tế ngoài quốc doanh mới chỉ chính

khăn.
1.4.2 Khó khăn của ngân hàng khi thực hiện hoạt động tín
dụng ngoài quốc doanh:
Về vấn đề thông tin: Hầu hết các thành phần kinh tế ở khu vực này nhỏ và
non trẻ hơn so với các đối tác thuộc khu vực quốc doanh, và dưới con mắt của
ngân hàng có nhiều rủi ro hơn. Phát triển trong môi trường thiếu thiện cảm như
vậy, khu vực này trong một số trường hợp đã chủ ý làm các thông tin về bản
thân không rõ ràng và đặc biệt cảnh giác với việc tiết lộ thông tin cho người
ngoài. Hơn thế nữa, các ngân hàng khó hoặc không thể thu thập và xử lý các
thông tin liên quan đến đối tượng khách hàng này. Nên nhiều khi ngân hàng
phải miễn cưỡng chấp nhận các báo cáo tài chính không đáng tin cậy
Hiện nay, mối quan hệ qua lại giữa các tổ chức tài chính và khu vực kinh
tế ngoài quốc doanh đã không khuyến khích được khu vực này sử dụng các hệ
thống kế toán và tài chính minh bạch. Họ có thể làm cho quá trình kiểm toán
khó khăn hoặc không thể thực hiện được bằng cách không thực hiện theo hệ
thống kế toán chính thống hoặc sử dụng nhiều hệ thống sổ sách.
Về chi phí giao dịch và các yếu tố rủi ro: Việc không có hoặc thiếu thông
tin khiến khu vực này gặp rất nhiều khó khăn trong việc huy động vốn, không
chỉ vì họ có rủi ro và chi phí giao dịch cao mà còn vì chính sách của Nhà nước
chưa thực sự tạo điều kiện cho khu vực này vay vốn. Khi một tổ chức Nhà nước
nào đó đi vay không trả được một khoản vay, gần như Nhà nước sẽ can thiệp để
ngân hàng không phải chịu toàn bộ mất mát trong bảng cân đối tài sản của
mình. Ngược lại, khi một hãng tư nhân vay không trả được nợ, ngân hàng dược
như không trông cậy vào đâu được mà buộc phải bù lỗ từ các khoản cho vay và
Phạm Hương Giang – NH40B Khoa Ngân hàng Tài chính