B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH T TH ÔNGăPHNG

BNG CHNG V TÁCăNG CA LI NHUN K TOÁN
N T SUT SINH LI C PHIU VÀ CÁC NHÂN T
TÁCăNGăN MI QUAN H NÀY TRÊN TH TRNG
CHNG KHOÁN VIT NAM Chuyên ngành: K toán
Mã s: 60340301 LUN VN THC S KINH T NGI HNG DN KHOA HC: TS. TRN VN THO
Tp. H Chí Minh ậ Nm 2015
TRANG PH BÌA
LIăCAMăOAN

Tôi xin cam đoan đ tài nghiên cu ắBng chng v tác đng ca li nhun k
toán đn t sut sinh li c phiu và các nhân t tác đng đn mi quan h này trên
th trng chng khoán Vit Nam” là công trình nghiên cu ca riêng tôi. Các s

1.6. ịNGăGịPăMIăCAăLUNăVN 11
1.7. KTăCUăCAăLUNăVN 11
CHNGă2.ăCăS LÝ THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU 13
2.1. NGHIÊN CU TH TRNG VN TRONG K TOÁN 13
2.1.1. nh ngha 13
2.1.2. Ni dung 13
2.1.3. Gi thit v th trng hiu qu 14
2.2. LI NHUN K TOÁN (ACCOUNTING EARNINGS) 15
2.2.1. Khái nim 15
2.2.2. Lãi trên c phiu 16
2.3. T SUT SINH LI C PHIU (STOCK RETURNS) 20
2.3.1. Th trng chng khoán 20
2.3.2. T sut sinh li c phiu 22
2.4. MI LIÊN H GIA LI NHUN K TOÁN VÀ T SUT SINH LI
C PHIU 23
2.4.1. Mô hình th trng 24
2.4.2. Mô hình Easton và Harris (1991) 27
2.5. CÁC NHÂN T TÁCăNGăN MI LIÊN H GIA LI NHUN
K TOÁN VÀ T SUT SINH LI C PHIU 29
2.5.1. nh ngha ERC 30
2.5.2. Quy mô công ty 32
2.5.3. T l n 33
2.5.4. T s M/B 34
2.6. CÁC GI THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU 34
2.6.1. Các gi thuyt k vng 35
2.6.2. Mô hình nghiên cu 36
CHNGă3.ăPHNGăPHÁPăNGHIểNăCU 38
3.1. MÔăHỊNHăNHăLNG VÀ CÁC BIN NGHIÊN CU 38
3.2. CÁC BIN NGHIÊN CU 39
3.2.1. Bin ph thuc 39

5.3. HN CH CA NGHIÊN CUăVĨă XUTăHNG NGHIÊN CU
TIP THEO 78
DANH MC TÀI LIU THAM KHO
PH LC

DANH MC VIT TT

BCTC : Báo cáo tài chính
CMR : Các nghiên cu k toán liên quan đn th trng vn
EH : Easton và Harris
EPS : Thu nhp trên mi c phiu
GDCK : Giao dch chng khoán
GDP : Tng sn phm quc ni
HASTC : Sàn giao dch chng khoán Hà Ni
HOSE : Sàn giao dch chng khoán Thành ph H Chí Minh
OLS : Mô hình hi quy tuyn tính thông thng
TTCK : Th trng chng khoán
UBCKNN : y ban chng khoán nhà nc

DANH MC CÁC BNG

Bng 3.1. o lng các bin trong mô hình nghiên cu 41
Bng 3.2. Tng hp các mô hình đnh lng trong lun vn 41
Bng 4.1. Thng kê mô t các bin quan sát toàn mu 49
Bng 4.2. Kt qu kim đnh trung bình hai đám đông 51
Bng 4.3. H s tng quan gia các bin ph thuc và bin gii thích 55
Bng 4.4. Kim đnh đa cng tuyn 55
Bng 4.5. Kt qu kim đnh phng sai thay đi 57
Bng 4.6. Kt qu kim đnh Durbin-Watson 59
Bng 4.7. Tng hp h s R2 toàn mu 60

chng. Bt đu t công trình nghiên cu đu tiên ca Ball và Brown (1968), nhng
nghiên cu thc chng vi mc đích kim đnh nhng sn phm ca k toán trên th
trng vn nh các báo cáo tài chính (BCTC) đư và đang đc thc hin cho đn
tn hôm nay. Các công trình nghiên cu này là nhm tìm ra bng chng và m rng
nhng hiu bit v tính hu ích và tính đáng tin cy ca nhng con s k toán trong
vic phn ánh giá tr vn ch s hu. Theo Barth và các cng s (2001), nhng s
liu k toán s có tính hu ích khi nó có tng quan mnh vi giá c phiu và khi
nó phn ánh đc nhng thông tin hu ích cho nhà đu t s dng đ đnh giá giá
tr doanh nghip và là thc đo đáng tin cy cho giá chng khoán. Trong các công
trình nghiên cu lý thuyt k toán thc chng, dòng nghiên cu v nh hng ca
báo cáo tài chính công b trên giá c phiu đư đóng góp cho lỦ thuyt k toán qua
rt nhiu công trình nghiên cu đc thc hin ti Hoa K, và nhiu nc khác trên
th gii và  ti Vit Nam. Tuy nhiên, mt dòng nghiên cu khác, nhng nghiên
cu v mi quan h gia t sut sinh li c phiu và các thông tin k toán li cha
đc thc hin ti th trng chng khoán Vit Nam dù ti Hoa K, nhng công
trình nghiên cu đu tiên đư đc thc hin bi nhng tác gi nh Kormendi và
Lipe (1987); Lipe (1990); Easton và Harris (1991); Freeman và Tse (1992); Lipe và
các cng s (1998)… Trong nhng nm gn đây, kinh t th gii và Vit Nam gp
rt nhiu khó khn do cuc khng hong kinh t toàn cu nm 2008. n thi đim
này, tình hình kinh t vn cha thc s khi sc. Vit Nam và nhiu quc gia khác
vn đang phi đi mt vi tình trng tht nghip gia tng, lm phát, t giá hi
2 đoái…t đó nh hng đn th trng chng khoán Vit Nam. Dù mi hình thành,
tri qua nhiu giai đon thng trm nhng đn 2013, mc vn hoá th trng ca
Vit Nam đư đt khong 964 nghìn t đng, tng đng mc 31% GDP, nhà đu
t nc ngoài tng 55% (theo iu này cho thy, nhà đu t
c trong và ngoài nc vn tìm đn chng khoán nh mt kênh đu t tài chính
quan trng. Vì vy, nghiên cu v mi liên h gia t sut sinh li c phiu và li

sau đây:
1.2.1. Công trình nghiên cu ca Easton và Harris (1991)
Công trình nghiên cu ca Easton và Harris (1991) ắEarnings as an
explanatory variable for returns” đư xây dng và kim đnh mi quan h gia li
nhun k toán hin hành chia cho giá c phiu đu k và t sut sinh li c phiu.
Các tác gi đư dùng phng pháp nghiên cu đnh tính thông qua vic ly mu tt
c công ty niên yt ti Hoa K trong khong thi gian t 1969ậ1986. Kt qu cho
thy c hai bin li nhun k toán là li nhun k toán hin hành và s bin đng li
nhun k toán so vi k trc đu có Ủ ngha trong vic gii thích t sut sinh li c
phiu ti Hoa K. Công trình đư xây dng mô hình lý thuyt v mi quan h gia
li nhun k toán EPS và t sut sinh li c phiu, gi tt là mô hình EH (1991) và
đư cung cp bng chng thc nghim v s tác đng thun chiu thông tin li nhun
k toán đi vi t sut sinh li c phiu. Mc dù công trình này tha nhn kt qu
nghiên cu ca Banz (1981) là t sut sinh li c phiu có b tác đng bi quy mô
doanh nghip, trong khuôn kh nghiên cu ca công trình này, các tác gi không
kim đnh tác đng ca nhân t quy mô doanh nghip đn mi quan h gia li
nhun k toán và t sut sinh li c phiu.
1.2.2. Công trình nghiên cu ca Collins và Kothari (1989).
Công trình nghiên cu ca Collins và Kothari (1989) ắAn analysis of
intertemporal and cross-sectional determinants of earnings response coefficients”
kim đnh các nhân t có tác đng đn mi quan h gia t sut sinh li c phiu và
li nhun k toán. Công trình đc thc hin da trên b mu gm nhng doanh
nghip đc niêm yt trên Sàn chng khoán New York (NYSE) trong 15 nm t
4 nm 1968-1982. Mô hình đc các tác gi s dng đ phân tích mi quan h T
sut sinh li c phiu ậ Li nhun k toán trong công trình nghiên cu là Mô hình
chit khu dòng c tc (Dividend Discount Model-DDM). Ba nhân t đc kim
đnh trong công trình là lãi sut (interest rates), s tn lu li nhun (persistence)

trên Sàn chng khoán New York (NYSE) trong khong thi gian t 1957-1965. Kt
qu cho thy: li nhun k toán EPS (Earning per share) có tác đng thun chiu
đn t sut sinh li c phiu.
Công trình nghiên cu ca Lipe và các cng s (1998) ắDo nonlinearity, firm-
specific coefficients, and losses represent distinct factors in the relation between
stock returns and accounting earnings?” đng trên tp chí Journal of Accounting
and Economics s 25. Kt qu nghiên cu cho thy gia li nhun k toán và t
sut sinh li c phiu có mi quan h phi tuyn tính; đng thi; nhng nhân t đc
trng doanh nghip có nh hng đn mi quan h gia th trng chng khoán và
thông tin BCTC.
Nghiên cu ca Chen. và các cng s nm 1999 ca Hng Kông ắIs
Accounting Information Value Relevant in the Emerging Chinese Stock Market?”.
Nghiên cu thc hin trên b mu là th trng chng khoán Trung Quc trong
khong thi gian t nm 1991ậ1997 đư cung cp nhng bng chng thc nghim v
mi quan h gia thông tin k toán và t sut sinh li c phiu đi vi nhà đu t
Trung Quc.
b. Các nghiên cu trong nc
Nghiên cu ca Nguyn Vit Dng nm 2010 ắMi liên h gia thông tin báo
cáo tài chính và giá c phiu: vn dng linh hot lý thuyt hin đi vào trng hp
Vit Nam”, tp chí Tài chínhậtin t, trang 18ậ31. Ni dung bài báo kim chng
mi liên h gia thông tin báo cáo tài chính và giá c phiu trên th trng chng
khoán Vit Nam. S dng mô hình nghiên cu chính là mô hình Ohlson (1995) kt
hp vi mu kho sát là 135 công ty trên S giao dch chng khoán thành ph H
6 Chí Minh t nm 2003-2007, kt lun ca nghiên cu là thông tin BCTC gii thích
tt nht giá c phiu đc điu chnh cho bin đng giá trong 3 tháng tng lai.
Nghiên cu ca Nguyn Th Thc oan thc hin nm 2011, ắnh hng ca
thông tin k toán và các ch s tài Ếhính đn giá c phiu trên th trng chng

các thông tin k toán trên báo cáo tài chính đi vi nhà đu t. Tuy nhiên, các kt
qu t nhng công trình nghiên cu trên th gii đư công b thì thng da theo
nhng mô hình lý thuyt khác nhau do nhng u và khuyt đim ca mô hình, s
thun li ca vic thu thp mu d liu thc nghim hay do gii hn v thc hành
k toán,…Tuy nhiên qua vic tng hp các nghiên cu đư trình bày, các kt qu
nghiên cu cho thy rng có bng chng v mi quan h gia t sut sinh li c
phiu và li nhun k toán, đng thi, mi quan h này chu s tác đng ca nhng
nhân t đc trng doanh nghip nh quy mô, t s M/B…, và cui cùng là mi
quan h T sut sinh li c phiu ậ Li nhun k toán có th đc kim đnh thông
qua mô hình EH (1991) hay mô hình Ohlson (1995) hay nhng bin th khác… Vì
th, lun vn đư xây dng mô hình lý thuyt ban đu da trên nghiên cu ca
Easton và Harris (1991) kt hp vi vic đa vào 3 nhân t đc trng doanh nghip
có tác đng lên T sut sinh li c phiu ậ Li nhun k toán là quy mô, t l n và
t s M/B nhm thc hin nghiên cu đnh lng đ tìm ra mô hình phù hp vi
điu kin th trng chng khoán Vit Nam.
1.3. MCăTIểUăNGHIểNăCUăVĨăụăNGHAăNGHIểNăCU
1.3.1. Mc tiêu nghiên cu
 tài đc nghiên cu hng đn mc tiêu chính là lp li nghiên cu ca
nghiên cu ca Easton và Harris (1991) v tác đng ca li nhun k toán đn t
sut sinh li c phiu và các nhân t đc trng doanh nghip có tác đng đn mi
quan h này đ đa ra các bng chng thc nghim v mi quan h gia li nhun
k toán đn t sut sinh li c phiu và các nhân t có liên quan đn mi quan h
này trên th trng chng khoán Vit Nam t 2009-2013.
T đó, lun vn đc thc hin nhm hng đn 3 mc tiêu c th nh sau:
8 1. Làm rõ các khái nim v nghiên cu th trng vn trong k toán, li nhun
k toán, t sut sinh li c phiu và mi quan h gia li nhun k toán và t sut
sinh li c phiu.

tham kho cho các phân tích tip theo v đ tài tác đng ca thông tin k toán lên t
sut sinh li c phiu có liên quan trong thi gian ti  Vit Nam.
1.4. IăTNG NGHIÊN CU VÀ PHMăVIăNGHIểNăCU
K tha và chn lc nghiên cu đư đc thc hin trc đây, lun vn kim
đnh mi tng quan gia thông tin li nhun k toán trên BCTC và t sut sinh li
c phiu ti Vit Nam nhm phn ánh nhng din bin ca li nhun k toán và ca
t sut sinh li c phiu cng nh nhng tác đng ca các đc trng tng doanh
nghip lên din bin ca T sut sinh li c phiu ậ Li nhun k toán. Lun vn s
dng và kim đnh mô hình nghiên cu chính là mô hình EH (1991), không có s
phân bit gia các ngành ngh kinh doanh. Do gii hn s trang lun vn, lun vn
này tp trung nghiên cu tác đng ca bin s li nhun k toán thông qua hai bin
đi din là bin li nhun k toán hin hành và bin S bin đng li nhun k toán
so vi k trc lên T sut sinh li ca c phiu. Ba nhân t đc xác đnh trong
lun vn là Quy mô, T l n, T s M/B theo đ xut cùa các tác gi: Freeman
(1987), Collins và Kothari (1989) có tác đng đn mi quan h này. Do đó:
 Phm vi thc hin nghiên cu: Sàn giao dch chng khoán H Chí Minh
và Sàn giao dch chng khoán Hà Ni.
 iătng nghiên cu: T sut sinh li c phiu, Li nhun k toán hin
hành, S bin đng Li nhun k toán so vi k trc, quy mô doanh nghip, t l
n, mc tng trng.
 Thi gian thc hin nghiên cu: T 01/01/2009 đn 31/12/2013.
1.5. PHNGăPHÁPăNGHIểNăCU
Da trên nghiên cu chính là nghiên cu ca EH, lun vn đc thc hin
thành hai giai đon, bao gm: (1) Nghiên cu s b đnh tính nhm xây dng và
hoàn thin khung lý thuyt v mi quan h gia T sut sinh li c phiu ậ Li
nhun k toán. (2) Nghiên cu chính thc bng phng pháp đnh lng nhm thu
10 thp, phân tích d liu, c lng kim đnh các mô hình. Lun vn s dng mô

óng góp mi ca lun vn này so vi các nghiên cu khác là:
 V mt khoa hc: (1) Lun vn xem xét tính hiu qu ca thông tin trên
BCTC ti các công ty niêm yt thông qua ng dng nghiên cu ca Easton và
Harris (1991) đ thc hin kim đnh tác đng ca thông tin Li nhun k toán đn
T sut sinh li c phiu ti th trng chng khoán Vit Nam. (2) Lun vn b
sung thêm nhân t liên quan đn đc trng doanh nghip nh Quy mô, t l n, t
s M/B đ làm rõ tính đc thù trong mi quan h gia li nhun k toán và t sut
sinh li c phiu ti Vit Nam.
 V mt thc tin: Lun vn đ cp đn vn đ ph bin trên th trng
chng khoán Vit Nam nên kt qu có th dùng làm thông tin tham kho cho các
nhà đu t s dng thông tin k toán hiu qu. ng thi gi ý nhng chính sách có
liên quan đn vic to lp tính pháp lý cho vic xác đnh đ tin cy v ch tiêu li
nhun và mt s ch tiêu khác khi công b BCTC.
1.7. KTăCUăCAăLUNăVN
Lun vn đc thit k thành 05 chng, c th nh sau:
Chng 1. Tng quan các đ tài nghiên cu có liên quan
Chng 2. C s lỦ thuyt và mô hình nghiên cu
Chng 3. Phng pháp nghiên cu
Chng 4. Kt qu nghiên cu
Chng 5. Kt lun và tho lun kt qu nghiên cu

Tóm ttăchngă1
Chng 1 đã trình ẽàỔ nhng công trình nghiên cu Ếó liên quan đn đ tài
ca lun vn. CáẾ nghiên Ếu đã đc thc hin đã Ếó thy bng chng v táẾ đng
ca li nhun k toán đn t sut sinh li c phiu ti nhiu th trng chng khoán
12 trên th gii. Tuy nhiên, nhng nghiên cu v đ tài này vn Ếha đc nhiu s
quan tâm ti th trng chng khoán Vit Nam. Hn na, các nghiên cu trong

t thi gian. Nhng nghiên cu liên kt đánh giá tác đng ca nhng thc đo k
toán lên li nhun thu đc t chng khoán trong 1 khong thi gian khá dài
(thng là 5 nm tr lên) còn nghiên cu s kin thì thi gian quan sát ch trong
vòng 1 nm, hoc 1 tháng…
14  Nhng gi đnh ca nhng nghiên cu CMR, bao gm:
Mi quan h gia li nhun k toán và li nhun thu đc t c phiu da trên
3 gi thit v thông tin li nhun k toán và thông tin t sut sinh li c phiu. Ni
dung 3 gi đnh này nh sau:
- Gi đnh 1: Li nhun k toán (thông tin v li nhun k toán trên các
BCTC) cung cp thông tin cho c đông v kh nng sinh li hin ti và k vng
trong tng lai ca doanh nghip.
- Gi đnh 2: Kh nng sinh li hin ti và k vng trong tng lai ca doanh
nghip cung cp cho nhà đu t thông tin v c tc hin ti và k vng trong tng
lai ca doanh nghip đó.
- Gi đnh 3: Giá c phiu bng giá tr hin ti ca c tc k vng trong
tng lai ca c đông.
T ba gi thit trên, gi đnh rng thông tin mi v li nhun ca doanh
nghip s làm thay đi k vng v c tc đc chia ca nhà đu t khi giá tr doanh
nghip thay đi. Nhm kim đnh thc nghim 3 gi thit này, các nhà nghiên cu
k toán thc chng liên quan th trng vn s kim tra s tng tác ca nhng con
s k toán vi giá c phiu.
 Gi đnh v th trng hiu qu. Các nghiên cu k toán trong th trng
vn da trên gi đnh th trng hiu qu dng trung bình.
2.1.3. Gi thit v th trng hiu qu
Gi thit v th trng hiu qu (Efficient Markets Hypothesisậvit tt là
EMH) theo đnh ngha ca Fama và các cng s (1969) là th trng điu chnh
nhanh chóng đi vi thông tin mi hay nói cách khác, giá c s phn ánh đy đ các

 Li nhun cha phân phi. Li nhun cha phân phi là li nhun sau thu
cha chia cho ch s hu hoc cha trích lp các qu
b. Trên bng báo cáo kt qu kinh doanh, li nhun k toán là
16  Tng li nhun trc thu. Ch tiêu này phn ánh tng s li nhun thc
hin trong k báo cáo ca doanh nghip trc khi tr thu thu nhp doanh nghip t
hot đng kinh doanh, hot đng khác phát sinh trong k báo cáo
 Li nhun sau thu thu nhp doanh nghip. Ch tiêu này phn ánh tng s
li nhun thun t các hot đng ca doanh nghip sau khi tr thu thu nhp doanh
nghip phi np phát sinh trong k báo cáo.
 Lưi c bn trên c phiu. Ch tiêu này đc áp dng cho công ty c phn,
phn ánh mc lãi tính cho mt c phiu thng đang lu hành. Ch tiêu này đc
trình bày c th trong chun mc k toán Vit Nam s 30-Lãi trên c phiu. i vi
các doanh nghip niêm yt thì ch tiêu Lãi trên c phiu đng nht vi thu nhp trên
c phiu (Earning per share ậ EPS). Do đó, lưi c bn trên c phiu chính là thu
nhp c bn trên c phiu (EPS c bn), và lãi điu chnh trên c phiu cng chính
là thu nhp điu chnh trên c phiu (EPS điu chnh).
Nhng khon mc này là nhng s liu tính toán nm  dòng cui cùng nên
còn đc gi bng tên ting Anh là "the bottom line". Phn cui ca báo cáo kt
qu hot đng kinh doanh có mt khon mc là Lưi c bn trên c phiu, đây là ch
tiêu đc áp dng cho công ty c phn, phn ánh mc lãi tính cho mt c phiu
thng đang lu hành hay còn gi là thu nhp trên mi c phn (Earning per share -
EPS). EPS là mt trong các giá tr đc xem có nh hng mnh đn giá th trng
ca c phiu đi vi các nhà đu t (Nguyn Th Thc oan, 2011). Nhà đu t
thng quan tâm đn Lãi trên c phiu (EPS) vì con s này thông báo cho các c
đông và các nhà đu t bit li nhun ca mi c phiu là bao nhiêu và giúp thit
lp mt c s chung cho vic đánh giá h s giá trên thu nhp P/E và đnh giá c
phiu ca mt công ty này so vi mt công ty khác.

l phân b cho c đông s hu c phiu ph thông ca công ty m. Lưi c bn trên
c phiu cung cp s liu đánh giá li ích t kt qu hot đng ca doanh nghip
trong k báo cáo mà mi c phiu ph thông ca công ty m mang li.
b. Cách tính EPS
Theo Quy c ca S Giao dch chng khoán Tp. HCM (HOSE) thì đi vi
nhng công ty niêm yt c phiu ph thông, HOSE s s dng s liu tng cng
ca 4 BCTC quý liên tip gn nht đ tính ch s EPS c bn, tip theo s tính EPS