TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN
MÔI TRƯỜNG KINH DOANH Ở VIỆT NAM.
I. VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG NỀN KINH TẾ
1. Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ
a. Khái niệm
Cho tới nay chúng ta chưa có một định nghĩa cụ thể về doanh nghiệp vừa và
nhỏ. Tùy vào mỗi quốc gia mà có một cách định nghĩa khác nhau về doanh nghiệp
vừa và nhỏ. Để hiểu hơn về doanh nghiệp nhỏ và vừa trước hết chúng ta cần hiểu
khái niệm doanh nghiệp.
Doanh nghiệp là một tổ chức kinh doanh có tư cách pháp nhân hay các hộ
kinh doanh cá thể có tư cách pháp nhân tham gia các hoạt động sản xuất, cung ứng
trao đổi hàng hoá và dịch vụ trên thị trường theo nguyên tắc tối đa hoá lợi ích của
người tiêu dùng và thông qua đó tối đa hoá lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp.
Hiện nay ở nước có rất nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau tuỳ thuộc
vào tính chất hoạt động, ngành nghề kinh doanh và nguồn vốn chủ sở hữu cũng
như tính chất quản lý của doanh nghiệp. Vì vậy để xác định được đâu là doanh
nghiệp nhỏ và vừa thì chúng ta cần đưa ra tiêu chí xác định doanh nghiệp doanh
nghiệp nhỏ và vừa.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có vốn nhỏ và số lao động
tương đối ít. Việc đưa ra một tiêu chí đánh giá doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ mang
tính chất tương đối. Vì vậy việc phân chia doanh nghiệp hiện nay thường dựa vào
các nhóm ngành nghề:
+ Theo ngành nghề kỹ thuật
+ Theo hình thức chủ sở hữu
+ Theo cấp quản lý
+ Theo quy mô trình độ sản xuất
- Bên cạnh đó việc phân chia doanh nghiệp còn theo nhóm định tính đó là
dựa trên những đặc điểm cơ bản của các doanh nghiệp nhỏ và vừa như: trình độ
chuyên môn hoá thấp, số đầu mối quản lý ít, mức độ phức tạp quản lý thấp … Các
tiêu chí có ưu thế phản ánh đúng bản chất của các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng
thường khó xác định trên thực tế.

- Ngân hàng công thương Việt Nam coi doanh nghiệp nhỏ và vừa là loại
hình doanh nghiệp có số lao động dưới 500 mà vốn cố định dưới 10 tỷ đồng, vốn
lưu động là 8 tỷ đồng và doanh thu hàng tháng dưới 20 triệu đồng.
- Liên hộ lao động và tài chính coi doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh
nghiệp có số lao động < 100 người, doanh thu hàng năm < 10 tỷ đồng và vốn
pháp định dưới 1 tỷ đồng.
- Dự án VIE/US/95/004 hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam do
UNIDO thì:
+ Doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có số lao động dưới 30 người vốn
đăng ký dưới 1 tỷ đồng.
+ Doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp gồm có số lao động từ 31 - 200
người vốn đăng ký dưới 5 tỷ đồng.
- Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc chương trình VN - EU doanh
nghiệp nhỏ và vừa được quỹ này hỗ trợ gồm các doanh nghiệp có số công nhân
từ 10 - 500 người và vốn điều lệ 50 nghìn - 300 nghìn USD. Quỹ phát triển nông
thôn coi doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh nghiệp có giá trị tài sản không quá 2
triệu $ lao động không quá 500 người. Lý do các tiêu chí khác nhau như vậy là
do Nhà nước chưa ban hành một tiêu chí chung để áp dụng cho tất cả các ngành.
Việc quy định tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa là để tạo cơ sở
triển khai các giải pháp hỗ trợ. Qua nghiên cứu thực tế nhiều nước, trong đó có
một số nước có điều kiện kinh tế và trình độ phát triển tương tự Việt Nam cho
thấy, các nước này chủ yếu sử dụng 3 tiêu chí: vốn, số lao động và doanh thu,
trong đó vốn và số lao động được nhiều nước áp dụng nhất. Chỉ số bình quân ở
các nước này là nếu doanh nghiệp có ít hơn 200 lao động và có số vốn kinh
doanh nhỏ hơn 1 triệu đô la Mỹ thì được coi là thuộc loại nhỏ và vừa. Đương
nhiên, do phụ thuộc vào ý đồ chính sách, khả năng hỗ trợ (về vật chất) của chính
phủ ở từng thời kỳ, nên các tiêu chí này ở một số nước cũng không cố định.
Thậm chí trong cùng một nước, nhiều khi các tiêu chí để xác định doanh nghiệp
đủ điều kiện nhận hỗ trợ của một tổ chức nào đó không phải bao giờ cũng trùng
hợp với tiêu chí theo quy định chung của Nhà nước.

dụng lao động và công nhân thường không lớn và nếu có mâu thuẫn thì dễ dàng
giải quyết với nhau.
+ Có thể duy trì sự tự do cạnh tranh: Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có tính
độc quyền trong kinh doanh do đó các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường dễ xâm
nhập thị trường và cạnh tranh là một trong các yếu tố làm doanh nghiệp nhỏ và
vừa hoàn thiện mình hơn và tự thể hiện khả năng của mình trên thương trường.
+ Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể phát triển ở khắp mọi vùng, mọi nơi
của đất nước và lấp được những chỗ trống và thiếu vắng của các doanh nghiệp
lớn tạo nên sự cân bằng về phát triển kinh tế giữa các vùng, giữa các ngành.
+ Doanh nghiệp nhỏ và vừa là nơi đào luyện các nhà doanh nghiệp trẻ và
là cơ sở ban đầu để phát triển doanh nghiệp lớn. Qua thực tế hoạt động sản xuất
kinh doanh, một mạng lưới các doanh nghiệp nhỏ và vừa khắp cả nước đã đào
tạo và sàng lọc các nhà doanh nghiệp, có thể nói đây là môi trường đào tạo hữu
hiệu nhất. Đại bộ phận ở các nước đang phát triển các doanh nghiệp lớn đều
xuất thân từ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nói tóm lại, việc phát triển các doanh
nghiệp nhỏ và vừa sẽ tạo cho nền kinh tế có sự cạnh tranh công bằng bình đẳng
và góp phần phát triển đất nước.
- Những hạn chế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
+ Bên cạnh các điểm mạnh được chỉ ra ở trên thì các doanh nghiệp nhỏ và
vừa còn có các điểm yếu nhất định như:
(1) thiếu các nguồn lực để tiến hành các cạnh tranh lớn, hoặc các dự án
đầu tư lớn, đầu tư công cộng.
(2) Các doanh nghiệp nhỏ và vừa khồn có các lợi thế kinh tế theo qui mô
và trong một số nước nhất định thì loại hình doanh nghiệp này thường lép vế
trong các mối quan hệ với ngân hàng, với chính phủ và giới báo chí … Nhiều
doanh nghiệp nhỏ và vừa bị phụ thuộc rất nhiều vào các doanh nghiệp lớn trong
quá trình phát triển.
(3) Đứng trên một giác độ nhất định thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa vì
là rất dễ khởi nghiệp nên cũng phải chịu nhiều loại rủi ro trong kinh doanh. Và
trên thực tế ở các nước trên thế giới, càng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa ra đời

các hiểu biết chưa thật đầy đủ về thị trường mục tiêu nên có rất nhiều doanh
nghiệp sau một thời gian hoạt động lại chuyển sang kinh doanh một ngành khác
với các ý tưởng kinh doanh ban đầu. Hơn nữa, có rất nhiều các tổ chức và các
dịch vụ hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở từng nước dưới các hình thức
khác nhau nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn đầu khởi nghiệp lại
rất khó tiếp cận với các dịch vụ hỗ trợ này. Họ thường chú trọng nhiều hơn trong
việc chờ đời các khoản lợi nhuận ban đầu mà quên đi rằng các mối quan hệ và
các dịch vụ hỗ trợ sẽ dễ dàng giúp các doanh nghiệp hạn chế rủi ro trong kinh
doanh.
Các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn đầu cũng chưa thật sự quan
tâm đến việc đào tạo nhân viên đặc biệt là nhân viên quản lý vì hầu hết nhân
viên được quản lý theo cách truyền thống và kinh nghiệm sẵn có của chủ doanh
nghiệp. Hầu hết các quyết định trong những doanh nghiệp này đều do chủ doanh
nghiệp đưa ra và phụ thuộc vào rất nhiều vào tài trí của chủ doanh nghiệp.
Khác với các doanh nghiệp khác, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai
đoạn đầu kinh doanh rất dễ bị ảnh hưởng và chi phối của các cơ quan hành pháp.
Điều này đặc biệt đúng trong các nền kinh tế đang chuyển đổi khi mà hệ thống
pháp luật chưa thực sự hoàn thiện và đang trong giai đoạn xây dựng. Nhiều
doanh nghiệp nhỏ và vừa trong các nước đang chuyển đổi, chưa thật sự hiểu biết
về nghiệp chủ và cũng chưa có thói quen sử dụng tư vấn đồng hành trong kinh
doanh trong khi họ lại có sự hiểu biết thiếu đầy đủ về các thủ tục và điều kiện
kinh doanh. Trong các nước có nền kinh tế đã phát triển với một hệ thống luật
pháp đầy đủ về các thủ tục và điều kiện kinh doanh. Trong các nước có nền kinh
tế đã phát triển với một hệ thống luật pháp đầy đủ và hoàn thiện thì hầu hết các
doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn này rất cần đến các nhà tư vấn và luật
sư có kinh nghiệm.
Giai đoạn mở rộng kinh doanh: với đặc điểm là vốn hoạt động nhỏ, các
doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng thường thiếu vốn để thực hiện các phương án mở
rộng kinh doanh. Khác với các doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp nhỏ và vừa
cũng thường có kế hoạch mở rộng kinh doanh không thực hiện sự đầy đủ do các