B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH NGÔ TH MINH HIN MÔ HÌNH T CHC TÍN DNG LÀ HP TÁC XÃ
(QU TÍN DNG NHÂN DÂN) TRONG BI CNH
KINH T XÃ HI VIT NAM,
PHÁT TRIN BN VNG HAY THOÁI TRÀO
LUNăVNăTHCăSăCHÍNH SÁCH CÔNG TP. H Chí Minh,ănm 2013 B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH

CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT



ii LIăCMăN
Tôi xin chân thành cmă nă cácă thƠyă côă giáoă Chngă trìnhă Ging dy Kinh t
Fulbright đưăhng dn tôi thc hin lunăvnănƠy, đc bit ti cô Trn Th Qu Giang và
Thày NguynăXuơnăThƠnhăđưănhitătìnhăhng dnăđnhăhng cho tôi hoàn thành lun
vnănƠy.ă
Tôi rt cmănăs đóngăgópăvƠăđngăviênăgiúpăđ ca bn bè trongăChngătrìnhă
Ging dy Kinh t Fulbright, các bn bèăđng nghip ti Developpement International
Desjardins, QTDTW và Hip hi QTDND Vit Nam… đư chia s thông tin s liu v h
thng QTDND Vit Nam. Nu không có h thì lunăvnă ca tôi không th thc hin
đc.
Cui cùng, tôi vô cùng bitănăcácăthƠnhăviênătrongăgiaăđìnhătôiăđưăgiúpăđ tôi
hoƠnăthƠnhăchngătrìnhăhc này.

TP. H Chí Minh, ngày 8 tháng 7 nmă2013
Tác gi lunăvn Ngô Th Minh Hin

iii TịMăTT
 Vit Nam, tín dng nông nghipănôngăthônăđóngăvaiătròăquanătrng trong vic
phát trin kinh t trênăđa bàn nông thôn. Nhngănmăđu thp k 60, các hp tác xã tín
dng đu tiên đưăraăđi ti Vit Nam theo mô hình hp tác xã ca Liên Xô. Nmă1993,ă

Lunăvnăcngăphơnătíchăvaiătrò ca Qu tín dngănhơnădơnăTrungăngă(QTDTW) trong
vicătngăcng sc mnh và gim thiu nhng bt li ca h thng QTDND. Lunăvnă
s dng các lý thuyt và mô hình thc nghim v t chc tài chính hp tác xã ca các
quc gia trên th giiăđ xem xét đánhăgiáăvic chuynăđi mô hình t QTDTW sang
ngân hàng Hp tác xã Vit Nam.
Trênăcăs các phân tích so sánh, lunăvnăđư nhn thy s cn thit phi tn ti
mô hình QTDND và vic chuynăđi t QTDTW sang Ngân hàng Hp tác xã k vng s
phát huy th mnh và gim thiu bt li ca h thng QTDND góp phnăđaăh thng
phát trin bn vngăvƠă đóngăgópăvƠoăphátătrin kinh t xã hi ca các cngăđngăđa
phng. Lunăvnăkhuyn ngh điăvƠoăbaănhómăchính,ăth nht là nhóm giiăphápătngă
cngănngălc cho Ngân hàng Hp tác xã nói riêng và c h thng t chc tín dng là
HTX nói chung. Th hai là nhóm giiă phápă tngăcng vai trò là ngân hàng ca các
QTDND và là t chc liên kt phát trin h thng; và cuiăcùngănhngăkhôngăphi là tt
c, là khuyn ngh v vic Ngân hàng Hp tác xã không nên kinh doanh cnh tranh vi
các QTDND trong cp tín dng mà cùng hp tác vi các QTDND.
v MCăLC

CHNGă1. VNă CHÍNH SÁCH 1
1.1. Bi cnh chính sách 1
1.2. iătng, phmăvi,ăphngăphápănghiênăcu và ngun s liu 3
1.3. Cu trúc ca lunăvn 3
CHNGă2. KHUNG PHÂN TÍCH 5
2.1. Li th ca h thng t chc TCVM HTX so vi NHTM 5
2.1.1. Gii quyt vnăđ la chnăngc trong sàng lc khách hàng 6
2.1.2. Gii quyt vnăđ riăroăđoăđc và vnăđ thc thi trong vic giám sát
khách hàng vay vn 7
2.2. Bt li ca h thng TCTD HTX so vi NHTM 8

TCVM trong công tác qun lý ri ro, kim soát và kim toán ni b 10
Bng 2-2:ăSoăsánhăcácăđcătrngăgia qu tín dng và NHHTX 12
Bng 3-1: S liu ROA và ROE bình quân ca QTDNDCS, QTDTW và NHTM. 22

DANH MC CÁC HÌNH
Hình 2-1: Mi quan h gia qun lý ri ro, kim soát ni b và kim toán ni b 9
Hình 3-1: Mô hình H thng QTDND Vit Nam 14
Hình 3-2:ăSăđ t chcăQTDNDăđin hình 15
Hình 3-3: S lng thành viên bình quân mt QTDNDCS 16
Hình 3-4:ăSăđ căcu t chc caăQTDTWănmă2012 17
Hình 3-5: T l n xuăquaăcácănmăca QTDNDCS, QTDTW và NHTM 22
Hình 3-6: Vn CSH bình quân mt QTDNDCS 23
Hình 3-7:ăTìnhăhìnhăhuyăđng và cho vay trong h thng ca QTDTW 28
Hình 3-8:ăCăcuădăn ca QTDTW 29
Hình 3-9:ăTìnhăhìnhăhuyăđng tit kimăvƠădăn cho vay ca các QTDNDCS 30
Hình 3-10: Tngădăn ca QTDTW 32
Hình 3-11: T l n xu ca QTDTW 33
Hình 3-12: ROA và ROE caăQTDTWăgiaiăđon 2006-2012 33

vii DANH MC CÁC T VIT TT

CH VIT TT
ụănghaăting Anh
ụănghaăting Vit
BIDV

NgơnăhƠngăuătăvƠăPhátătrin Vit Nam

TCVM

Tài chính vi mô
TCTD

T chc tín dng
TTGS

Thanh tra Giám sát
Agribank

Ngân hàng Nông nghip và Phát trin Nông
thôn Vit Nam
Vietcombank

Ngân hàng C phn NgoiăThngăVit
Nam
Vietinbank

Ngân hàng C phnăCôngăThngăVit
Nam
WB
World Bank
Ngân hàng Th gii

1 CHNGă1. VNă CHÍNH SÁCH
Nmă2013,ăngƠnhăngơnăhƠngăVit Nam chng kin s raăđi ca mt ngân hàng

biuătng, d nhn din, mô hình t chc hotăđngătngăđng viăđiăngăcánăb nhân
viên va là thành viên ca QTDNDCS đc tuyn dng tiăđaăphng.ăQuyămôăca c
h thng QTDND (gm c QTDTW) hin nay tuy ch bng vi mt NHTM c phn nh,
vi tngădăn tín dng ch chim 1,1% tngădăn ca toàn h thng t chc tín dng
(TCTD) (Thu Hà, 2013) nhngăđưăcóătácăđng lên khong trên 1,7 triu thành viên ch
yu là cá nhân và h giaăđìnhă khu vc nông thôn.
Các QTDNDCS vì quy mô nh nên chaăth cung cp dch v thanh toán hin
đi. Khi nn kinh t phát trinăđn mtăngng nhtăđnh, nhu cuăđiăli, giaoăthngă
cƠngăngƠyăcƠngătng vƠăđc bit khi Lut Phòng, Chng Tham Nhngă(2005,ăđiu 58) điă
vào cuc sng, thay vì thanh toán bng tin mt, nhu cu thanh toán chuyn tin s là mt
đòiăhi cp thit mà h thng QTDND cnăđápăng.
Kim soát ni b nhmăđm bo hiu qu hotăđng và tuân th cácăquyăđnh
pháp lut và giám sát nhng riăroătrc và sau hotăđng là mt trong nhng vnăđ
quan trng ca các QTDND. Các QTDND không min nhim vi nhng v laăđo, lp
h s tín dng gi đưăxy ra  mt s đaăphng do kim soát ni b yu kém.
Vic thanh tra giám sát h thng QTDND Vit Nam nhm đm bo s lành mnh,
gim thiu nhng ri ro ca h thng là trách nhim ca NHNN Vit Nam, c th là các
chi nhánh NHNN cp tnh. Do s lng các qu nhiu, phm vi hotăđng nh l, dàn
tri nên gây ra nhng bt cp cho NHNN trong công tác thanh tra giám sát h thng.
Thc thi Lut các T chc Tín dngă2010ă(iu 4.7), ngày 22/3/2013, QTDTW
đưăt chcăđi hi thành viên thông qua vic chuynăđi sang mô hình NHHTX. Tháng
6/2013, NHHTX đc cp giy phép thành lp và hotă đng. Mc tiêu ch yu ca
NHHTX đc k vng nhm tngăcng tính liên kt ca h thng, h tr tài chính và
điu hòa vn,ăđm bo an toàn ca h hng các QTDND.
Choăđn nay, lunăvnăchaăthy có mt nghiên cu thc nghim nƠoăđc thc
hinăđ đánhăgiáăv vic chuynăđi này.
3 Trong bi cnhănhăvy, lunăvnăla chnăđ tài “Mô hình t chc tín dng là

nghiên cu và ngun d liu và cu trúc ca Lunăvn.ăChngă2ătrình bày khung phân
tích.ăChngă3ăs dng s liu thng kê và thc tin hotăđng ca h thng QTDND và
NHTM đ làm rõ khung phân tích vƠăđánhăgiáăs chuynăđi t QTDTW sang NHHTX.
Trênăcăs đó, chngă4ăs đaăraăcácăkhuyn ngh chính sách và kt lun.

5 CHNGă2. KHUNG PHÂN TÍCH
NhăđưătrìnhăbƠyătrongăChngă1,ăđiătng nghiên cu ca lunăvnălƠăhotăđng
ca các QTDNDCS và QTDTW so vi NHTM. Trongăđó,ăQTDNDCSăđc coi là các t
chcătƠiăchínhăviămôă(TCVM)ăđc t chc theo mô hình HTX,ăvƠăQTDTWăđc coi là
t chc liên kt h thng các t chc TCVM HTX.
S dng lý thuyt v thông tin bt cân xng đc phát trin bi George Akerlof,
Michael Spence và Joseph Stigliz, Chngă2 soăsánhăcăch sàng lc và giám sát khách
hàng trong hotăđng cho vay gia t chc TCVM vƠănngălc kim soát ni b và s
thanh tra giám sát ca các nhà chcă tráchăđi vi các t chc TCVM so vi NHTM.
Ngoài ra các chc nngă khác nhă chcă nngă thanhă toán ca hai h thng TCVM và
NHTMăcngăđc phân tích so sánh t đóălƠmărõăvaiătròăca t chcăđu mi liên kt h
thng trong vic phát trin bn vng ca h thng các t chc TCVM là HTX.
Phân tích so sánh gia h thng các t chc TCVM HTX so viăNHTMădiăđơyă
s làm rõ li th và bt li ca hai h thng trong hotăđng tín dng ngân hàng.
2.1. LiăthăcaăhăthngătăchcăTCVM HTXăsoăviăNHTM
Ngiăchoăvayăthngăkhôngăcóăthôngătinăđyăđ v mcăđ riăroăcngănhătínhă
kh thi ca d án vay vn, lch s và uy tín vay vn caăngiăđiăvayăbng bn thân
ngiăđiăvay.ăBt cân xng thông tin s dnăđn s la chnăngc.ăTheoăđó,ătínădng có
th đc cp cho các d án không kh thi, hoc quá ri ro hocăđc cp cho mtăngi
vay vn có th đưăpháăsn. Hu qu là vn vay s khôngăđc hoàn tr c gc và lãi. Nu
mcăđ tn thtăgiaătng,ăngi cho vay s đi mt viănguyăcăkhóăkhnăv thanh khon,
thm chí có th dn ti phá sn.

đnăthmăcăs kinhădoanhăvƠăgiaăđìnhăcaăngi vay vnăhn là da vào các h sătƠiă
liu doanh nghip.
Còn  Indonesia, theo Churchill (1999) trích trong Armedariz và Morduch (2005)
cho rngăcácăđnăv Ngân hàng Rakyat Indonesia ch yu daătrênătăcáchăcaăngi vay
vn ch không da trên tài snăđm bo. Các quytăđnh t chiăchoăvayăđcăđaăraăkhiă
7 nhân viên tín dng bităngi npăđnăkhôngătônătrng cngăđng hoc khai báo sai v
bnă thơnă trongăđnăxinăvayă vn. Các quytă đnhă choă vayă cngă daă trênă đánhă giáă ca
nhngăngi hàng xóm v tăcáchăcaăngi npăđnăđ d đoánăv hành vi tr n trong
tngălaiăca h.
Nhăvy, nh có li th v đaăbƠnăvƠăđiăngănhơnăviênătiăđaăphng,ăcácăt chc
TCVM HTX có th sàng lc tt các khách hàng  khu vc nông thôn.
2.1.2. GiiăquytăvnăđăriăroăđoăđcăvƠăvnăđăthcăthiătrongăvicăgiám sát khách
hƠngăvayăvn
Hu qu khác ca thông tin bt cân xng là riăroăđoăđc và vnăđ tha hành.
Riăđoăđoăđc caăngiăđiăvayăcóăth xy ra sau khi h đc vay vn,ăngi cho vay
không th giámăsátăđyăđ hotăđng sau khi gii ngơnănênăngi vay có th hƠnhăđng
gây tn hiăchoăngi cho vay bng vic s dng vn vay sai mcăđích,ăthc hin các d
án ri ro cao hoc thc hinăđúngăd ánănhngăvi mcăđ cn trng và n lc thpăhnă
d kinăbanăđu.
 hn ch riăroăđoăđc,ăngi cho vay s thc hin mt quy trình tín dng cht
ch đ giám sát vic vn vay sau giiăngơn.ăiu này vaăđm bo vnăvayăđc s dng
đúngămcăđíchăva làm h tr khách hàng kp thiătrongăkinhădoanh.ăng thi nu ri
ro xyăra,ăngi cho vay s có gii pháp phù hp kp thi.
i vi nhngăkháchăhƠngăđt chun mc vay vnăthôngăthng, vic công b
thông tin v báoăcáoătƠiăchínhăgiúpăngi cho vay giám sát khách hàng s dng vn vay
đúngămcăđích, hiu qu và tit kim chi phí.
Tr tin mua thông tin t trung tâm tín dngăcngăgiúpăngi cho vay sàng lc

khách hàng nên cácăNHTMăhng li nhun phi ri ro ngƠyăcƠngătngăt dch v này.
Thách thc vi h thng các t chcăTCVMăHTXălƠăđ cung cp dch v thanh toán này
cn thit phiăđuătămt khon chi phí vào công ngh thôngătin,ăcăs h tng cng và
mmăđ có th cung cp dch v này mt cách cnhătranh.ăơyălƠămt khon chi phí quá
ln vi mt t chcăTCVMăHTXăđnăl.
9 Ngoài h thngăthanhătoánăđc công ngh thông tin h tr mnh, nh vào mng
liăđim thanh toán rng khp c nc và h thngăthanhătoánăđaăbiênăhiu qu mà các
NHTMăđápăng tt nhu cu thanh toán ca khách hàng.
Xét v tăcáchăphápănhơn,ăNHTMăhi s chính và các chi nhánh ca mình là mt
pháp nhân và có quan h lut pháp ràng buc cht ch.ăTrongăkhiăđó,ăh thng các t
chc TCVM HTX gm các pháp nhân riêng bită(nhătrng hp TpăđoƠnăDesjardins-
Canada, hoc h thng các ngân hàng hp tác xã Raiffeisen – c hoc mô hình HTX tín
dng Vân Nam – Trung Quc), vic thành lp mngăli thanh toán s khóăkhnăhn,ădoă
nhng yêu cu kht khe t quyăđnh ca lut pháp.
2.2.2. Nngălcăkimăsoátăniăb
Theo nghiên cu v ngi y quynăngi tha hành ca Jensen và Meckling
(1976),ădoăxungăđt liăích,ăngi tha hành thngăkhôngăhƠnhăđng vì li ích ti cao
caăngi y quyn.ăTheoăđó,ătrong hotăđng cho vay, thì nhân viên ca TCTD có th
không tuân th cácăquyăđnh ca pháp lut v vay vn hocăthôngăđng viăngiăvayăđ
thu li ích cá nhân. Thmăchíăgiámăđc,ăhayăngi có thm quyn ca TCTD vì li ích
riêng mà có th c tìnhălƠmătráiăcácăquyăđnh hinăhƠnh.ăCácăhƠnhăđng ri ro này làm
gim kh nngăthuăhi n caăngi choăvay.ă hn ch vnăđ nƠy,ătheoăquyăđnh hin
hành các TCTD luôn phi thc hin vic kim soát ni b.
Hình 2-1: Mi quan h gia qun lý ri ro, kim soát ni b và kim toán ni b
Ngun: Campion (2000), Hình 1, trang 2)
Theo Campion (2000), Kim soát ni b bao gm các c ch ca t chc nhm
giám sát nhng ri ro trc và sau hot đng. Kim toán ni b là mt s đánh giá thm

Phát hin ri ro và xây dng chính sách, quy trình, h thng, và các
quyăđnhăhng dn gim ri ro
Giámăđc chi
nhánh/Phòng
Giao Dch
Thc thi chính sách, quy trình, h thngăvƠăquyăđnh, kim soát ri ro;
aăraănhng ý kin góp ý và binăphápăthayăđi và kim soát nhng
ri ro phát sinh hoc ri ro mi phát hin
Nhân viên ban
kim soát
Giám sát tuân th,ăđm bo các chính sách, quy trình th tc phi
đc tuân th
Nhân viên kim
toán ni b
Kim tra và xác minh vic tuân th các chính sách, quy trình th tc,
đm bo vic qun lý gim ri ro phi thaăđáng,ăđyăđ,ăxácăđnh
mcăđ ri ro vn còn có th xy ra mƠăchaăkimăsoátăđc.

11 Mt t chcăTCVMăđnăl đu không th đuătăvƠoăb phn kim soát ni b
chuyên sâu và hinăđi nhămtăNHTM,ănhngămt mngăli các t chc TCVM HTX
có th khc phcă đcă đim yu này, chng hnă Liênă oƠnă Qu tín dng (QTD)
Desjardins – Canadaăđaăraăcácăchun mc chính sách, quy trình qun lý ri ro, kim soát
ni b, và t chcăđƠoătoăchoăcácăQTDăcăs.ăLiênăđoƠnăcngăcungăcp dch v qun lý
ri ro và dch v kimătoánăđc lpăcácăQTDăcăs (BáoăCáoăThng Niên TpăoƠnă
Desjardins, 2010).
2.2.3. Thanh tra giám sát cácătăchcăTCVM HTX
Theo nghiên cu ca Jensen và Meckling (1976), các t chc nhn tin gi ca

có mt t chc liên kt h thng  cpătrungăngă- t chc Apex đ đngăraălƠmăđu mi
gii quyt nhng bt li ca các t chcăTCVMăHTXăcăs. LiênăđoƠnăQu tín dng
Desjardins là T chc Apex ca h thng qu tín dng Desjardins-Canada; Ngân hàng
RabobankăTrungăngăcóăchcănngălƠăt chc Apex ti Hà Lan; Hip hi các Ngân hàng
HTXăcăvƠăNgơnăhƠngăHTXăTrungăngăc có vai trò là T chc Apex ca các Ngân
cătrng
Qu tín dng
NHHTX
Ging
nhau
Nhm mcăđíchătngătr thành viên.
Thành viên va là ch s hu, va là cán b nhân viên, va là kháchă hƠng.ă i hi
thành viên buăraăHQTăvƠăBanăKimăsoátătrênăcăs dân ch,ăbìnhăđng mi thành
viên mt phiu bu. Bt k vn góp là ít hay nhiu.
Khác
nhau
Quy mô nh
quy mô ln
Sn phm dch v ít
Sn phm dch v đaădng
Các qu tín dng không cnh tranh vi nhau
Các NHHTX cnh tranh vi nhau
CácăthƠnhăviênăthngăđòiăhi có cùng chung mt
điu kin ràng bucănƠoăđóăchng hn, h cùng 
trên mtăđa bàn, hoc h làm vic trong cùng mt
t chc, hoc h cùng chung tôn giáo
Không gii hn
Hotăđng trên mtăđa bàn nhtăđnh
Hotă đng trên phm vi rng
trongă nc và quc t, không b

và ngoi ô. ChngănƠyăcngăchoăthy vai trò cn thit ca t chcăđu mi liên kt h
thng trong vic phát trin bn vng ca h thng các t chc TCVM HTX. Chngă3ăs
s dng Khung phân tích  chngă2ăvƠăvi các s liu thng kê ca h thng QTDND
và các NHTM  VităNamăđ làm rõ v thc tin hotăđng ca h thng QTDND Vit
Nam vƠăđánhăgiáăs chuynăđi mô hình ca QTDTW sang NHHTX.
14 CHNGă3. PHÂN TÍCH HăTHNGăQTDND VITăNAM
Chng 3 s xem xét h thng QTDND Vit Nam theo khung phân tích 
Chngă2.
3.1. GiiăthiuăvăhăthngăQTDNDăVităNam
H thng QTDND VităNamăđc thành lp theo mô hình t chc tín dng là
HTX và bao gm các QTDNDCS, QTDTW và Hip hi QTDND Vit Nam. Hình 3-1
đim qua mô hình h thng QTDND Vit Nam.
Hình 3-1: Mô hình H thng QTDND Vit Nam

CácăQTDNDCSăđc thành lp, t chc và hotăđng ti cpăcăs (xã/ phng)
và tuân th cácăquyăđnh ca Lut các t chc tín dng hp tác, lut Hp tác xã và các
quyăđnh khác caănhƠănc (tham kho Ph lc 3), chu s kim tra giám sát ca Ngân
15 hƠngăNhƠănc Vit Nam (NHNN). MôăhìnhăQTDNDCSăđinăhìnhăđc minh ha trong
hình 3-2.
Vnăđiu l caăQTDNDCSăđc hình thành t ngunăđóngăgópăcaăngi dân
đaăphngăbng vnăgópăthng xuyên (chim t trngăchínhătrongăcăcu vnăđiu l)
và vn góp xác lpătăcáchăthƠnhăviênă(ti thiu 50,000 đng/thành viên). Nhng cá nhân,
h giaă đìnhă vƠă phápă nhơnă sauă khiă gópă vn s tr thành thành viên ca t chc.
QTDNDCS cho vay đi vi thành viên, nhng h nghèo không phi là thành viên và


THÀNH VIÊN
i hi Thành viên
HIăNG QUN TR
Giámăđc
Tín dng
K toán
Ngân qu
BAN
KIM
SOÁT
KHÁCH HÀNG

THÀNH VIÊN

Chú thích:
- Quan h tngăđng
- Quan h bu
- Quan h điu hành
- Quan h tngătác
- Quan h kim soát
16 Tínhăđn 31/12/2012, h thng QTDNDCS có mngăli gm 1132 QTDCS và
QTDTW vi 27 chi nhánh, khong 70 phòng giao dch hotăđng ti 56 tnh/thành Vit
Nam, vi s lng thành viên khong 1,7 triu. So vi các NHTM, mngăli ca h
thng QTDND Vit Nam lnăhnăcácăNHTMăc phnănhăNgơnăhƠngăACB hay thm chí
Vietinbank (Tham kho Ph lc 4).
Hình 3-3: S lng thành viên bình quân mt QTDNDCS