B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.HCM
- - - - - - - - - - - - - - LÊ TH THÚY HNG
K VNG LM PHÁT VÀ CÁC YU T
NHăHNG N K VNG LM PHÁT
TI VIT NAM Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
Mã s: 60340201
LUNăVNăTHCăSăKINHăT
Ngi hng dn khoa hc: TS. Nguyn Khc Quc Bo Tp.H Chí Minh - Nmă2013 MC LC
TRANG PH BÌA

4.1 Kinh tính dng ca chui d liu 34
4.2 
 35
4.3 Kinh 

 37
4.4 ng ca ph 41
5. KT LUN 42
ÀI LIU THAM KHO
PH LC
DANH MC T VIT TT
NHTW Ngân hàng Trung ng
NHNN Ngân hàng Nhà nc
TCTK Tng cc thng kê
IMF International monetary Fund – Qu tin t th gii
ADB Asian development bank – Ngân hàng phát trin Châu Á Thái Bình Dng
IFS International foundation for science –T chc khoa hc quc t
REER Real effective exchange rate – T giá thc hiu lc

Hình 2.3. óng góp ca mi nhân t trong vic neo k vng lm phát ti Brazil
Hình 4.1. Lm phát thc và k vng lm phát đc mô phng t mô hình ARMA
Hình 4.2. Phn ng ca k vng lm phát trc cú sc ca các bin
DANH MC PH LC
Ph lc 1: Kim đnh tính dng (nghim đn v) ca các bin
Ph lc 2: Kt qu hi quy mô hình ARIMA t chui lm phát quá kh
Ph lc 3: Các ch s thng kê mô t ca mô hình ARIMA (1,0,12)(1,0,12)
4

Ph lc 4: Kt qu kim đnh phn d t mô hình ARIMA
Ph lc 5: Kim đnh đ tr ti u cho mô hình các yu t tác đng k vng lm phát
Ph lc 6: Kt qu mô hình hi quy tng quát các yu t tác đng đn k vng lm
phát
Ph lc 7: Kt qu kim đnh mô hình hi quy đã loi b bin trong mô hình tng
quát
Ph lc 8: Kt qu kim đnh t mô hình VAR
Ph lc 9: Kt qu kim đnh tha bin – Wald Test



1. GII THIU
1.1 Bi cnh lm phát ti Vit Nam
Có th nói, lm phát luôn là ni “ám nh” đi vi nn kinh t v̀ ngi dân nc ta.
Nhìn v̀o hình 1.1 di đây, ta có th thy ngoi tr giai đon 2000-2003 khi lm phát
thp và n đnh  mc 5% tr xung, t l lm phát  Vit Nam thng xuyên cao
hn, lm phát ḱo d̀i lâu hn v̀ dao đng mnh hn so vi lm phát  các nc láng
ging.

Hình 1.1: T l lm phát ti Vit Nam và các quc gia khác giai đon 2000 – 2009
Ngun : Nguyn Th Thu Hng và Nguyn c Thành (2011)
Vit Nam đư tng tri qua giai đon siêu lm phát trong na cui nhng nm 1980 vi
t l lm phát trên 300%/nm v̀ trên 50%/nm đu nhng nm 1990. Nhng nguyên
nhân c bn ca tình trng ǹy l̀ điu kin thi tit bt li, thiu ht lng thc, tc
đ tng trng chm trong c lnh vc nông nghip v̀ công nghip v̀ h thng t̀i
chính yu ḱm trong sut nhng nm 1980. Nhng cuc khng hong ǹy đc tip
ni bi s t do hóa h̀ng lot các loi giá c v̀ mt lot các ci cách c cu kinh t
khin lm phát tng cao v̀ tr th̀nh khng hong.
- 2 -

i mt vi nhng cuc khng hong ǹy, Ngân h̀ng Nh̀ nc (NHNN) đư phi tích
cc tht cht chính sách tin t vi lưi sut tháng tng lên đn 12% v̀ t giá đc gi
c đnh hòn tòn so vi USD. Kt qu ca nhng chính sách ǹy l̀ lm phát bt đu
gim mnh xung di 20% nm 1992 v̀ gn 10% nm 1995. Chính ph tip tc các
chính sách v mô thn trng cùng vi nhng ci cách sâu rng nhm t do hóa giá c
trong nc v̀ m ca nn kinh t Vit Nam cho thng mi v̀ đu t quc t trong
nhng nm 1990. Giai đon sau nm 1995 chng kin cuc khng hong Châu Á v̀
h qu ca nó, giá c th gii v̀ tng cu (cu v h̀ng hóa trong nc v̀ cu h̀ng
Vit Nam t quc t) gim mnh. Giai đon ǹy đc đánh du bi t l lm phát
thp, thm chí có thi k gim phát nh đu tiên v̀o nm 2000 vi t l lm phát đc

m ca ca Vit Nam vi th gii t khi Vit Nam gia nhp WTO v̀o cui nm 2006
khin cho lung vn đu t gián tip nc ngòi đ v̀o Vit Nam, đy giá chng
khoán và giá t̀i sn lên rt cao.  gi n đnh t giá, NHNN đư phi bm mt lng
tin đng ln v̀o nn kinh t góp phn l̀m trm trng hn tình trng lm phát. Chính
sách tin t ni lng cùng vi k vng lm phát thng dn đn lm phát thc t  giai
đon tip theo ca chu k kinh t. Chính sách t giá ch có tác đng cng hng cho
các tác đng ca chính sách tin t đn nn kinh t ch không có tác đng mnh m
trc tip đn lm phát. S gia tng ca cung tin v̀ tín dng trong nn kinh t trong c
thp k qua đư rt mnh, đc bit l̀ v̀o nm 2007 khi tin t tng vi tc đ 47%/nm
v̀ tín dng tng 54% /nm.
Cui nm 2008 đu nm 2009, khng hong kinh t toàn cu n ra và nhng hu qu
ca nó đư ḱo theo t l lm phát Vit Nam xung còn 6,88% trong nm 2009. Giá
quc t gim cùng vi tng cu gim đư giúp Vit Nam đo ngc xu th gia tng
đáng ngi ca lm phát trong nm 2008. Khi các gói kích cu ca Chính ph bt đu
gia tng t quỦ II nm 2009, cung tin cng bt đu tng mnh v̀ tín dng cng có
du hiu tng t. Các ngân h̀ng thng mi tr nên thiu ht tin mt v̀ đu c
gng tng lưi sut nhm thu hút tin gi. Vì vy, cuc cnh tranh lưi sut đư bt đu
khin cho lưi sut cho vay b đy lên cao (vt trn lưi sut do các khon phí cho vay).
- 4 -

Tuy nhiên, lưi sut thc vn l̀ âm. Vic ǹy không khuyn khích tit kim v̀ không
khuyn khích ngi dân gi tin, l̀m cho lm phát đư cao, c̀ng cao hn.
Tuy nhiên, t l này không gi đc lâu, nm 2010 lm phát li tng mnh tr li 
mc 11,75% so vi mc tiêu đ ra là 7-8% và t l lm phát nm 2011 lên đn hn
18% so vi mc tiêu đ ra là 15% bt chp hàng lot các bin pháp kim ch lm phát
mà Chính ph đư đa ra. Ch đn nm 2012, khi nn kinh t gp nhiu khó khn, ri
v̀o giai đon thiu phát sâu thì t l lm phát mi đc kéo xung mc mt con s
(khong 6.8%). Có nhiu nguyên nhân đ gii thích cho s gia tng mnh m ca lm
phát trong giai đon này nh: vic phá giá VND so vi USD trong tháng 8 nm 2010,
bin đng ca th trng v̀ng trong nc v̀ quc t. Tuy nhiên, có mt nguyên nhân

bit là các th trng mi ni nói chung và Vit Nam nói riêng. Vic gi lm phát n
đnh, va phù hp vi mc tiêu tng trng kinh t đng thi n đnh kinh t v mô
luôn là mc tiêu hàng đu. Ti mi quc gia khác nhau thì các nhân t gây ra lm phát
cng nh cách thc hình thành lm phát đu có nhng ńt đc thù riêng. Tuy nhiên,
trong các nghiên cu thc nghim t các nn kinh t phát trin Anh, M, c đn
các quc gia mi ni nh Brazil, n  đu cho thy tm quan trng ca nhân t
“k vng lm phát”, đây l̀m mt yu t cc k quan trng vic d báo và kim soát
lm phát ti các quc gia. Nhn thy đc tm quan trng ca vn đ trên, vì vy mc
tiêu đ tài là tp trung vào vic đo lng k vng lm phát và phân tích các yu t nh
hng đn k vng lm phát ti Vit Nam trong giai đon 2000 – 2012, t đó đa ra
mt s kin ngh trong vic kim soát lm phát ti Vit Nam. Gii quyt mc tiêu
nghiên cu ca đ tài nhm làm rõ các câu hi sau đây:
(1) Có th d báo k vng lm phát bng phng trình đnh lng ARIMA t
chui lm phát trong quá kh nh th nào?
(2) Nhng yu t nào nh hng đn k vng lm phát ti Vit Nam?
(3) Mc đ nh hng ca các yu t này đn k vng lm phát ti Vit Nam nh
th nào?
- 6 -

 tr li cho các câu hi nghiên cu trên lun vn đc tin hành qua các ni dung
quan trng nh sau:
Phn đu, gii thiu tng quan v tình hình lm phát ti Vit Nam và v đ tài.
Phn hai, trình bày tóm tt các khung lý thuyt quan trng liên quan đn k vng lm
phát nh: đng cong Philips, đng cong Philips hiu chnh, lý thuyt k vng hp
lý, ni dung trng phái Keynes mi, các phng pháp đo lng k vng lm phát.
Trong phn này, lun vn cng s tng kt các kt qu nghiên cu có liên quan đn k
vng lm phát nh: mô hình, cách thc hình thành k vng lm phát, đ tr k vng
lm phát và tp trung vào các nghiên cu các yu t nh hng đn k vng lm phát
da theo Patra và Partha Ray (2010).
Phn ba, da vào các kt qu đt đc t các nghiên cu trc đây, lun vn chn

ca Philips) và h tìm thy mt mi quan h ngc chiu gia lm phát và t l tht
nghip.
Mi quan h ngc chiu này kt hp cùng vi lý thuyt v tin lng, tiêu dùng, lưi
sut và tht nghip ca Keynes (1936) đư dn ti nhiu gi ý chính sách quan trng
vào thi đim đó. Keynes cho rng chi tiêu ca h gia đình tùy thuc vào thu nhp kh
dng k vng, v̀ chi tiêu hay đu t ca doanh nghip thì ph thuc vào k vng ca
ch doanh nghip v tình hình kinh t trong tng lai. Ngòi ra, Keynes cùng nhiu
nhà kinh t thuc trng phái Keynes khi đó còn trình b̀y nhng cách thc mà các
chính sách ca Chính ph có th tác đng ti tng cu và t đó tác đng lên tng sn
lng và mc nhân dng trong điu kin không vt quá gii hn sn xut vi nim
tin v mt mi quan h ngc chiu bn vng gia t l lm phát và tht nghip nh
đng cong Philips nêu ra. H cho rng chính sách ca Chính ph s th hin mt s
đánh đi gia t l tht nghip và lm phát. Chính ph có th dùng chính sách tài khóa
hoc tin t hoc c hai đ kích thích kinh t đt ti mt mc tng cu nht đnh, dn
- 8 -

ti tng GDP v̀ gim t l tht nghip, chp nhn mt mc lm phát cao hn v̀ xem
đó nh mt chi phí đ có đc tng trng kinh t và t l tht nghip thp.
Tuy nhiên, trong nhng nm 1970s v̀ đu nhng nm 1980s, các nh̀ kinh t bt đu
nghi ng nhng kt lun t đng cong Philips khi chng kin t l lm phát và t l
tht nghip đu cao trong giai đon ǹy. Friedman (1968) v̀ Phelps (1967) đư tn
công Ủ tng ca đng cong Philips. Friedman cho rng có ti 2 đng cong Philips:
đng cong Philips trong ngn hn (SRPC – Short-Run Philips Curve) v̀ đng cong
Philips trong dài hn (LRPC – Long Run Philips Curve). Theo đó đng cong Philips
ngn hn s có dng dc xung, đng cong Phillips dài hn có dng là mt đng
thng đng song song vi trc tung (t l lm phát). Gii thích cho vn đ này
Friedman đa ra khái nim “tht nghip t nhiên” theo đó khi th trng lao đng cân
bng thì vn có tht nghip, đây l̀ dng tht nghip t nguyn. Vì vy khi nn kinh t
cân bng thì lm phát bng “0”, nhng t l tht nghip vn là con s dng (tht
nghip t nhiên). Trong ngn hn khi Chính ph dùng các bin pháp đ kéo t l tht

Tuy đư có nhiu đóng góp v̀o vic gii thích k vng tác đng nh th ǹo đn nn
kinh t, Ủ tng ca Friedman và Phelps vn còn nhiu khim khuyt. Các nhà kinh t
khác tranh lun rng k vng ca công chúng phc tp hn rt nhiu, không ch da
trên nhng thông tin trong quá kh m̀ còn x́t đn c nhng xu hng trong tng lai.
ng cong Phillips ngn hn
ng cong Phillips ngn hn mi
ng cong Phillips dài hn
A
B
C
T l
Lm phát
T l tht nghip
- 10 -

T hn ch đó, “lỦ thuyt k vng hp lỦ” ra đi v̀ đc phát trin bi Muth (1961).
Lý thuyt đc xây dng trên k vng hp lỦ còn đc gi là lý thuyt c đin mi.
K vng hp lý là k vng mà các ch th kinh t to thành da trên kinh nghim quá
kh và d đoán ca h v nhng tác đng  hin ti v̀ tng lai ca chính sách và các
s kin kinh t. Mt khác bit c bn gia k vng thích nghi và k vng hp lý là tc
đ mà k vng lm phát thay đi. K vng thích nghi da trên thông tin quá kh nên
thay đi chm hn k vng hp lý do các ch th kinh t phi ch thông tin hin ti tr
thành thông tin quá kh thì h mi thay đi k vng.
Lý thuyt c đin mi đa ra 2 gi đnh quan trng đ xem xét trong bi cnh nu nh
chính sách đc d đoán v̀ khi chính sách không đc d đoán: (i) K vng là hp lý
và (ii) Lng và giá c thì linh hot. Nu nh chính sách không đc d đoán ví d
nh khi FED bt ng mua chng khoán chính ph dn ti tng tng cung tin và tng
cu, các ch th kinh t s mt cnh giác và mc giá k vng ca ngi dân không
thay đi ngay lp tc. iu này trong ngn hn t l lm phát và tht nghip s có s
đánh đi và v dài hn khi ngi dân đư d đoán đc lm phát cao, lúc này h s yêu

nhc. Kt qu kim đnh trên d liu kho sát cho thy có 40% ch th có k vng gn
hp lỦ, 35% mang xu hng ngoi suy, 5% là k vng thích nghi và 20% còn li s
dng mô hình tip thu thích nghi và thông tin cng nhc. Hn na, các ch th không
s dng cùng mt mô hình trong các giai đon khác nhau. Nghiên cu  Anh ca
Mitchell và Weale (2007) ch ra ch có 40% ngi đc kho sát đa ra k vng gn
hp lý so vi 60% ngi đc kho sát còn li.
Blanchflower và MacCoille (2009), s dng s liu t vic kho sát thc t ca
NHTW Anh nhm kim tra tác đng ca nhân khu hc đi vi vic thit lp k vng.
Kt qu nghiên cu cho thy quá trình thit lp k vng ph thuc nhiu v̀o trình đ
hc vn, la tui, gii tính, thu nhp v̀ vùng đa lỦ. Trong đó, kh nng d báo chính
xác cao hn đi vi nam gii, ngi có s hu nh̀, ngi có trình đ vn hóa tt,
ngi giàu và nhng ngi sng  phía ông Nam nc Anh. Không nhng k vng
- 12 -

ca ngi dân l̀ không đng nht m̀ đôi khi còn th hin s lch lc do tính lc quan
hoc bi quan quá mc ca h. Do đó các d báo s b lch theo hng quá tin tng
hoc ngc li (dân chúng Anh tr nên quá lc quan v tng lai khi thu nhp ca h
gia tng v̀ ngc li)
Song song vi các kt qu thc nghim, các nhà nghiên cu đư đa ra nhng lỦ do đ
gii thích ti sao thuyt k vng hp lý li không phù hp. Blanchflower và MacCoille
(2009) tóm tt ba nguyên nhân chính ca k vng không đng nht là: (i) các ch th
dùng các mô hình khác nhau; (ii) tp hp thông tin khác nhau; (iii) kh nng x lý
thông tin khác nhau. K vng hp lý có th không b bác b bi lý do các ch th da
theo các quy lut bt đnh mt cách mù quáng; mà bi vì nó không đáng đ h đu t
vào các mô hình phc tp. K vng là không thng nht mt cách hp lý theo s ti
u hóa li ích ca tng cá nhân.
Sims (2009) đa ra khái nim s thiu chú ý hp lỦ đ gii thích lỦ do m̀ con ngi
không s dng tt c thông tin hoàn toàn min phí. Khái nim đc s dng đ bác b
hai gi đnh ca lý thuyt k vng hp lý là phân phi xác sut đng nht và kh nng
thu thp – x lý thông tin ti u ca ch th kinh t. Tác gi cho rng, ngay c các

mô hình đnh lng. Trng phái Keynes mi bt đu vi mô hình tnh (static) mô t
mi quan h gia 3 nhân t v mô: lưi sut danh ngha, l hng sn lng và lm
phát.Tng ng vi 3 nhân t là s thay đi ca 3 đng kinh t c bn: IS - mô t
hành vi ca h gia đình, AS (tng cung) - th hin quyt đnh đnh giá ca các doanh
nghip và MR (quy lut tin t) - th hin chính sách tin t ca NHTW. Khi có mt
cú sc cung hay cú sc cu, các đng kinh t ǹy thay đi (dch chuyn lên trên hoc
xung di).  đi phó vi các cú sc, NHTW s s dng công c lãi sut đ đáp
ng mc tiêu gi t l lm phát  mc mong mun và duy trì l hng sn lng không
đi. Taylor đư đ xut: NHTW nên gia tng lưi sut danh ngha cao hn 1% khi lm
phát gia tng 1% (Taylor Principal).
M rng mô hình tnh ban đu, yu t k vng đc đa v̀o phng trình vi nhng
gi đnh quan trng. Ban đu, k vng đc gi đnh l̀ hng v quá kh (backward –
- 14 -

looking), các đi tng kinh t hình thành k vng khi quan sát trng thái cân bng
lm phát trong quá kh. Mô hình này không ch cho thy trng thái cân bng trong
ngn hn khi phn ng ngay lp tc vi các cú sc mà còn có th cho thy đng thái
điu chnh ca nn kinh t đn mt trng thái cân bng dài hn. Ví d khi NHTW tng
lãi sut danh ngha đ chng lm phát, t l lm phát trong ngn hn s gim xung và
khi ngi dân quan sát t l lm phát gim h s k vng lm phát s tip tc gim
hay ít nht là n đnh trong tng lai. iu này to ra mt môi trng v mô n đnh
dn đn các doanh nghip gia tng sn xut l̀m gia tng tng cung và kéo theo lm
phát tip tc gim. Trong mt s trng hp cc đoan,  mt s nc phát trin có th
gây ra gim phát.
Không đng tình vi gi đnh k vng hng v quá kh, Woodford (2003) cùng vi
nhiu nhà nghiên cu khác đư đa ra gi đnh k vng hng v tng lai - Forward –
looking. Lý thuyt này phát biu rng con ngi có th d đoán lm phát trong tng
lai da trên rt nhiu bin s t nhng thông tin có sn và nht là mc đ tín nhim
ca NHTW. T gi đnh ca mình, lý thuyt đư xem x́t các điu kin cân bng trong
ngn hn ln dài hn và cho rng NHTW ngoài nhng bin pháp truyn thng nh

mình.  có th l̀m đc vic đó l̀ không h d d̀ng v̀ đi hi phi bit đc k
vng lm phát đc hình th̀nh nh th nào. iu này s đc gii thích rõ hn trong
nhng phn tip theo ca bài nghiên cu này.
2.2 ng k vng lm phát
2.2.1  kho sát
ây l̀ mt phng pháp khá ph bin trong đo lng k vng lm phát, có 2 đi
tng chính thng đc dùng đ kho sát k vng lm phát đó l̀: (i) Kho sát h gia
đình v̀ các doanh nghip (ii) kho sát nhng chuyên gia d báo. C hai phng pháp
đu có nhng u đim v̀ nhc đim riêng, tuy nhiên nhìn chung có nhng hn ch
sau đây: (1) Chi phí kho sát tn kém do c mu ln và thi gian kho sát dài; (2) Có
s không đng nht trong các mu kho sát vì vy có th gây ra nhiu khó khn cng
nh sai s trong vic đo lng; (3) Khi thi gian kho sát tng đi dài thì các câu tr
li trong các cuc kho sát có th b nhng s kin xung quanh tác đng vì vy xy ra
- 16 -

các li đo lng trong quá trình kho sát; (4) Vic kho sát (đc bit là kho sát các h
gia đình) không đc thc hin thng xuyên nên to ra b d liu vi tn s tng
đi thp.
2.2.2  th ng tài chính
Mt phng pháp khác đ đo lng k vng lm phát đó l̀ da v̀o “c s ca th
trng t̀i chính” hay các sn phm tài chính phòng nga lm phát (trái phiu điu
chnh theo lm phát - TIPS, các sn phm phái sinh nh inflation swap,…). Phng
pháp ǹy đòi hi nhiu gi đnh mi vì vy làm cho mc đ chính xác ca báo cáo
gim đi đáng k. Tuy nhiên phng pháp ǹy li bc l đc nhiu u đim so vi vi
phng pháp kho sát truyn thng nh : (1) Ngun d liu phong phú trong th
trng tài chính có th cung cp nhng quan sát kp thi v k vng lm phát. Do th
trng có kh nng x lỦ đc mt s lng ln v̀ thng xuyên các thông tin kinh
t; (2) Cách đo lng ǹy cho c lng chch lch gn nh rt thp do nhng ngi
tham gia th trng thng có đc thông tin tt hn v̀ phân tích mt cách chun xác
hn.

Trong nghiên cu ca Galati v̀ đng s (2008), k vng lm phát đc hình thành
di 3 dng:
Th nht, trong điu kin các ch th kinh t có đy đ kin thc, thông tin v nn
kinh t và các mc tiêu đc công b ca NHTW, các ch th kinh t s xây dng
mc k vng ca mình da trên nhng thông tin đc cp nht liên tc, vì vy k
vng ca h s rt nhy cm vi các cú sc, nhng thông tin hay s kin bt ng ca
nn kinh t.
Th hai, ngi dân s da vào nhng quy tc kinh nghim đn gin đ đa ra mc d
báo v lm phát. Có 2 hình thc ch yu v quy tc này: da vào d liu lm phát quá
kh hoc xem k vng ca mình bng vi mc tiêu mà NHTW công b. Các ch th
- 18 -

kinh t s la chn mt trong hai hoc c hai da trên đ tin cy và s chính xác ca
tng hình thc trong quá kh nht là mc tín nhim ca NHTW.
Th ba, công chúng s da vào thông tin có sn (truyn thông hay truyn ming) và
thông tin thu đc t các ch th khác. Cách thc này rt d b nhiu và lch lc do
tâm lỦ đám đông, by đ̀n. T trng tng đi gia các thông tin này s tùy thuc vào
s sn có v̀ đ tin cy ca ngun d liu.
Vi nghiên cu “Perceptions and expectation of price changes and inflation: A review
and conceptual framework” (2008), Ranyard v̀ đng s đã phác tho mt s đ din
gii c ch và tác nhân dn đn s hình thành v k vng lm phát.
Da v̀o s đ trong hình 2.2 cho thy k vng lm phát đc hình th̀nh di tác
đng ca nhn thc v̀ thái đ v lm phát t nhng d đoán kinh t (economics
forecast) ca các chuyên gia, công b chính sách ca Chính ph, phát ngôn ca
NHTW, các khuych đi mang tính cht xã hi t các kênh truyn thông và truyn
ming. Ngoài ra, nhn thc v lm phát còn chu tác đng trc tip t tình hình bin
đng giá c và thu nhp. Nhng yu t bên trên không ch tác đng đn k vng trong
tng lai m̀ chính bn thân các yu t ǹy cng b nh hng bi k vng trong quá
kh đc lu gi trong giai đon hin ti.