B
B

G
G
I
I
Á
Á
O
OD
D


C
CV
V
À
À




I
IH
H


C
CK
K
I
I
N
N
H
HT
T

H
H
L
L
Ê
ÊH
H
O
O
A
AM
M
A
A
I

G
G
I
I
Á
Á
O
OD
D


C
CV
V
À
À

À
À
O
O
H
H


C
CK
K
I
I
N
N
H
HT
T

T
T
P
P

L
L
Ê
ÊH
H
O
O
A
AM
M
A
A
I
I
 TÀI
HOĨNăTHINăMỌăHỊNH HIă
QUANăINăT TI VITăNAM



n
n
g
gT
T
h
h

B
B
ì
ì
n
n
h
hM
M
i
i
n

S
S
.
.D
D




n
n
g
gT
T
h
h

B
B
ì
ì

o
a
aM
M
a
a
i
i

MCăLC

Trang
Trangăphăbìa

Liăcamăđoan

Mcălc

Danhămcăcácăkýăhiu,ăchăvitătt

Danhămcăcácăbng,ăbiu

cht lng toàn din 41
2.2.3 Tác đng ca thc hin mô hình HQT đn nhim v, chc nng
qun lý hi quan 44
2.3 ánh giá thc trng các điu kin đ thc hin mô hình HQT ti Vit
Nam 53
2.3.1 Mc đ phát trin ca nn kinh t Vit Nam 53
2.3.2 C s pháp lý 55
2.3.3 C s h tng 56
2.3.4 V ngun nhân lc 61
2.4 Nhng hn ch trong quá trình trin khai thc hin mô hình HQT ti
Vit Nam 62
CHNG 3 : GIIăPHÁPăHOĨNăTHINăMỌăHỊNH HI QUAN IN
TăTI VIT NAM 65
3.1 nh hng phát trin hi quan đin t đn nm 2020 65
3.2 Gii pháp hoàn thin mô hình HQT ti Vit Nam đn nm 2020 67
3.2.1 Hoàn thin c s pháp lý cho HQT 67
3.2.2 Hoàn thin quy trình HQT 68
3.2.3 Hoàn thin phát trin c s h tng CNTT 72
3.2.4 Xây dng và phát trin ngun nhân lc 76
KTăLUN 81
TĨIăLIUăTHAMăKHO 83
PHăLC 84
DANH MC NHNG CH VIT TT BTC : B Tài chính
CBCC : Cán b công chc

DANHăMCăCÁCăBNG,ăBIU
Trang

Bng 2.1: Kt qu s Chi cc thc hin HQT ti 13 Cc 91
Bng 2.2: Kt qu DN trin khai HQT ti 13 Cc 92
Bng 2.3: Kim ngch XNK thc hin HQT ti 13 Cc 93
Bng 2.4: Kt qu t khai thc hin HQT 94
Bng 2.5 : Kt qu v t l phân lung thc hin HQT ti 13 Cc 95
Bng 2.6: S liu các v vi phm khi t hình s giai đon 2005-2010 48
Bng 2.7: Hot đng KTSTQ giai đon 2005- 2010 48
Bng 2.8: Thu NSNN trong lnh vc Hi quan 96
Bng 2.9: S liu v thu thu thc hin HQT 97
Bng 2.10: Trang thit b cho các Cc trin khai HQT 98
đng thi tuân th các quy đnh ca pháp lut.
c s quan tâm ch đo ca Chính ph, B Tài chính (BTC), ngành HQ đã
có nhiu c gng và đt đc mt s kt qu bc đu trong tin trình ci cách th tc
hành chính và hin đi hóa ngành HQ. Rt nhiu gii pháp đã đc ngành HQ trin
khai áp dng trong quá trình qun lý, đc bit là trin khai ng dng công ngh thông
tin (CNTT) vào hot đng qun lý nhà nc v HQ. Các quy trình th tc hi quan
luôn đc ci tin sao cho ngày càng đn gin hn, minh bch hn, to điu kin
thun li nht cho hot đng thng mi, xut nhp khu phát trin.
Thc hin quyt đnh 149/2005/Q-TTg ngày 19/07/2005 ca Th tng
Chính ph, nm 2005 ngành Hi quan đã trin khai thc hin thí đim th tc hi quan
đin t (TTHQT) ti Cc HQ Thành ph H Chí Minh và Cc HQ Hi Phòng t
nm 2005-2009. Nhn thy, đây là mt bc đt phá quan trng ca ngành HQ trong
công cuc ci cách th tc hành chính nhng khó m rng và to sc lan ta. Vì vy,
Tng cc Hi quan (TCHQ) đã ch đng báo cáo BTC trình Th tng Chính ph cho
phép ch trng chuyn đi t mô hình thí đim hp ti mt Chi cc HQT sang áp
dng mô hình các Chi cc HQ thc hin song song 2 phng thc đin t và th công
và trin khai thí đim m rng HQT ti 13 Cc HQ tnh, thành ph theo Quyt đnh
s 103/2009/Q-TTg ngày 12/8/2009. Qua gn hai nm thc hin theo Quyt đnh 2
103, thc t cho thy HQT là mt hình thc mi có nhiu u đim so vi th tc HQ
th công, nh: tit kim thi gian, tit kim chi phí, tit kim nhân lc, thông quan
hàng hóa nhanh chóng, gim bt th tc giy t, tng doanh thu, tng li nhun, tng
uy tín thng hiu cho doanh nghip và nâng cao hiu qu qun lý. Vic làm này đã
đc cng đng doanh nghip, d lun đánh giá cao và đây cng là mt đóng góp
quan trng, thúc đy nhanh quá trình hi nhp ca Vit Nam vi nn kinh t th gii.

- Quá trình thc hin thí đim th tc hi quan đin t ti Vit Nam ca 13 Cc
Hi quan tnh, thành ph.
3.2.2 V mt thi gian
 tài tp trung nghiên cu khong thi gian t nm 2009 tr li đây, mà trng
tâm là khong thi gian t tháng 12/2009 đn tháng 10/2011 (trin khai theo Quyt
đnh 103/2009/Q-TTg).
4. Phngăphápănghiênăcu
-  tài đc nghiên cu da trên c s các tài liu, lý thuyt mô hình thông
quan đin t ca mt s nc, các s liu thu thp đc t Ban Ci cách Hin đi hóa
-TCHQ, Cc Công ngh thông tin –TCHQ các tp chí nghiên cu chuyên đ nh Thi
báo Tài chính Vit Nam, Nghiên cu Hi quan, báo Hi quan và các trang web…
- Thông qua vic trin khai ng dng mô hình th tc hi quan đin t ti 13
Cc Hi quan tnh, thành ph.
T mô hình lý lun và các s liu thc t thu thp đc thông qua phng pháp
thng kê, ngi vit đã s dng các phng pháp phân tích, phng pháp so sánh,
phng pháp tng hp mt cách h thng, khoa hc, bin chng đ thc hin đ tài.
Các s liu đc x lý bng chng trình ng dng Microsoft Excel đm bo
tính chính xác và khoa hc.
5.ăăTínhămiăcaăđătƠi
i vi nhiu nc trên th gii, thng mi đin t, thông quan đin t là mt
lnh vc, mt đ tài rt bình thng vì nó đã din ra t lâu và din ra mt cách ph
bin. Tuy nhiên, đi vi Vit Nam thng mi đin t, thông quan đin t ch mi bt
đu  giai đon hình thành trong nhng nm gn đây.
Trc đây, cng có mt s đ tài nghiên cu v thng mi đin t và mt s
lnh vc hot đng ca hi quan. Tuy nhiên, nhng đ tài này cha đ cp hoc ch
mi đ cp đn ý tng áp dng thông quan đin t, cha nghiên cu mt cách tp
trung, h thng, sâu rng và toàn din v HQT. Chính vì vy, có th nói đây là mt
đ tài nghiên cu hoàn toàn mi v HQT. Nhng thông tin v HQT đ cp trong
đ tài này là nhng thông tin mi nht đc cp nht. Nó là kt qu nghiên cu, tng
hp t nhiu ngun thông tin khác nhau, mang tính khoa hc và chính xác cao. Kt

5
CHNGă1
TNGăQUAN VăHIăQUANăINăT

1.1 KháiăquátăvăHi quanăđinăt
1.1.1 KháiănimăHiăquanăđinăt
S phát trin mnh m ca Công ngh thông tin (CNTT) và đc bit là ca
Internet đã và đang to ra mt cuc cách mng trong phng pháp qun lý và cách
thc hot đng ca các c quan Hi quan (HQ) trên th gii. Các phng pháp qun
lý truyn thng da trên vic x lý giy t đc thay th bng phng thc x lý các
giao dch đin t, phng thc “gác cng”- kim tra tt c hàng hoá đc thay th
bng phng thc tp trung ngun lc đ kim tra hàng hóa xut khu, nhp khu có
mc đ ri ro cao (da trên c s phân tích, đánh giá ri ro) và to điu kin thun li
cho hàng hóa ca các DN XNK có mc đ tuân th pháp lut cao.
Trong nhng nm gn đây, trc sc ép phi to điu kin thun li cho
thng mi, đc bit là thng mi quc t phc v cho tin trình hi nhp quc t và
phát trin kinh t ca quc gia buc Hi quan các nc phi tin hành hin đi hóa
hot đng qun lý ca mình và CNTT đã to ra c hi cc k ln giúp c quan HQ
gii quyt đc khó khn ca mình. Mt trong nhng c hi ln nht mà CNTT đem
li đó là cho phép c quan HQ trin khai mô hình hi quan đin t . Vy hi quan đin
t (HQT) là gì?

nc đu xây dng m hình tp trung thng nht da trên nn tng ng dng CNTT
và áp dng k thut Qun lý ri ro (QLRR). T đng hóa hoàn toàn vic qun lý
thông tin hàng hóa bng vic hoàn thin h thng trao đi d liu đin t vi mt s
c quan ch yu có liên quan đ qun lý hàng hóa, x lý thông tin, quyt đnh hình
thc kim tra Mô hình này cho phép c quan HQ d qun lý, duy trì và bo hành,
d liu đc cp nht kp thi và đm bo thng nht trong thc hin.
Hin nay, các nc trin khai HQT đu tin hành theo mô hình 3 khi x
lý thông tin và thông quan hàng hóa. Bao gm: khi 1 là khi tip nhn thông tin,
x lý thông tin và phn hi thông tin t đng (trung tâm x lý d liu); khi 2 là
khi kim tra s b thông tin khai đin t và kim tra chi tit các chng t thuc b
h s HQ (HQ vùng hoc HQ ca khu); khi 3 là khi kim tra thc t hàng hóa.
H thng HQT s đc xây dng, th nghim và trin khai thí đim t mt Cc
(hay vài Chi cc), sau đó m rng ra các Cc còn li và tng bc m rng theo
tng loi hình. 7

Săđă1.1:ăMinhăhaămôăhìnhăhiăhiăquanăđinăt
1.1.2 Quy trình hiăquanăđinăt
Quy trình HQT thng có 5 bc c bn nh sau:
Bcă1: DN thc hin khai t khai hi quan đin t, t khai tr giá (nu cn)
theo đúng tiêu chí và khuôn dng chun và gi ti h thng ca c quan Hi quan.
Trng hp thông tin khai ca ngi khai HQ gi đn cha phù hp theo
quy đnh, công chc kim tra thông qua h thng hng dn ngi khai HQ điu
chnh cho phù hp hoc t chi đng ký và nêu rõ lý do.
Nu thông tin khai báo phù hp và đy đ thì chp nhn đng ký t khai

đa hàng v bo qun”, “Hàng chuyn ca khu” mà còn n chng t đc phép
chm np thuc b h s HQ hoc còn vng mc cha hoàn tt th tc HQ.
Sau khi hoàn chnh h s thì chuyn giao cho công chc đc giao nhim v
qun lý, hoàn tt h s. Công chc qun lý hoàn tt h s kim tra vic hoàn chnh
ca h s, cp nht thông tin vào h thng.
1.1.3 SoăsánhăHiăquanăđinătăvƠăhiăquanătruynăthng
Niădung
Hiăquan đinăt
Hiăquan truynăthng
ngă
kýă tă
khaiăhiă
quan
Thông
tin khai
báo
Yêu cu khai báo dng mã hóa
vào h thng máy tính.
Yêu cu khai báo trên
các mu vn bn c
đnh.
H s
Tp d liu đin t gm các ch
Tp hp các loi chng 9

chiu, kim tra tính
chính xác, thng nht
ca ni dung khai báo.
Cách
thc
phn hi
thông tin
X lý thông tin đin t, phn
hi trc tip vào h thng
CNTT ca ngi khai HQ các
thông đip đin t.

Yêu cu s hin din ca
c ngi khai HQ và cán
b HQ. Công chc HQ
thông báo cho ngi
khai HQ v kt qu x
lý và hng dn thc
hin các bc đi tip
theo ca quy trình th
tc HQ.
Kimă
tra
hngă
hoá
Ghi
kt qu
kim tra
Kt qu kim tra đc công
chc kim tra nhp vào h

tra, xác
đnhăgiáă
và tính
thu
Kim tra
tính thu
DN t khai, t chu trách nhim
v thông tin khai báo. H thng
t kim tra tính thu.
T khai phi qua khâu
kim tra tính thu.
Thông
báo thu
Thông báo thu đc gi kèm
theo thông tin phn hi cho DN
khi duyt phân lung t khai.
Công chc HQ ra thông
báo thu, quyt đnh
điu chnh thu khi DN
đng ký t khai, tính
thu.
Np
l phí
Np đnh k hàng tháng t
ngày 5 đn ngày 10 ti kho bc
nhà nc theo thông báo l phí
ca c quan hi quan gi qua
mng Internet.
Np bng tin mt hoc
chuyn khon theo tng

đc thông quan.
Do đi k toán thu và
phúc tp h s thc hin
sau khi hàng hoá đc 11
thông quan.
Phúc
tp,ă
luă tră
hăs

Lu tr
h s
C quan hi quan ch lu b h
s kèm theo t khai đi vi
hàng lung vàng và lung đ.
i vi hàng lung xanh: c
quan hi quan ch lu mt t
khai, DN lu mt t khai kèm
b h s và h xut trình khi c
quan hi quan yêu cu. H s
do hi quan sau thông quan lu.
B h s (bn sao) khi
làm th tc xong, c
quan hi quan lu toàn


các mc tiêu ca các t chc này, vì li ích quc gia và quc t.
Ngày nay, cùng vi s phát trin nhanh chóng, đa dng ca thng mi và dch
v quc t, khi lng công vic ca HQ các quc gia ngày càng gia tng mt cách
đáng k. Ngày càng xut hin nhiu loi hình dch v và kinh doanh thng mi mi
đòi hi công tác qun lý, kim tra, giám sát ca c quan HQ phi đáp ng đc yêu
cu. Vì vy, xu th phát trin ca HQ quc t ngày nay là ng dng CNTT vào hot
đng qun lý mt cách có hiu qu. ng dng HQT là con đng phát trin ca hu
ht các nc và là yêu cu ca HQ quc t trong xu hng toàn cu hóa. Nh vy, áp
dng HQT va là bt buc, va là xu th chung ca HQ Vit Nam và các nc.
Th hai: li ích đi vi ếoanh nghip
Thc hin HQT, DN còn đc hng thêm nhiu li ích so vi HQ truyn
thng. c th đó là:
DN không phi đn tr s HQ mà có th khai HQ ti bt k thi gian nào, ti
bt c đa đim nào có máy tính kt ni mng internet và đc thông quan ngay đi vi
lô hàng thuc din min kim tra h s giy và min kim tra thc t hàng hóa. Ngoài
ra, DN đc s dng t khai đin t in t h thng ca DN, có ch ký và đóng du ca
DN thay cho t khai giy và các chng t kèm theo đ đi nhn hàng và làm chng t
vn chuyn hàng hóa trên đng (nu lô hàng thuc din min kim tra h s giy và
min kim tra thc t hàng hóa). iu này đã giúp DN gim thi gian, chi phí làm th
tc hi quan do DN có th ch đng trong quá trình khai báo HQ.
DN thc hin HQT s đc c quan HQ cung cp thông tin v quá trình x lý
h s hi quan đin t thông qua HTXLDLT hi quan.
Bên cnh đó, các quy đnh, chính sách liên quan đc công b trên website HQ.
DN thc hin HQT s đc c quan HQ h tr đào to, cung cp các vn bn quy
đnh v HQT và phn mm khai báo HQT, đc t vn trc tip min phí, gii đáp
các vng mc liên quan quan đn HQT.
i vi nhng DN u tiên đc bit còn đc hng nhng li ích nh đc s
dng t khai HQ tm đ gii phóng hàng; đc hoàn thành th tc thông quan trên c
s s dng t khai đin t 01 ln/01 tháng cho tt c hàng hóa XK, NK thng xuyên

ca tin trình hi nhp kinh t quc t. Chính ph các nc đu nhn thc đc tm
quan trng ca vic thc hin HQT, coi HQT nh là mt ni dung c bn, thit yu
ca HQ hin đi, góp phn trc tip, thúc đy hot đng thng mi và phát trin kinh
t ca mi quc gia.
Bên cnh đó, chc nng ca ngành HQ không ch là thu thu XK, NK đ bo
đm ngun thu NSNN, mc dù đó là nhim v rt quan trng. Mà HQ còn là công c 14
sc bén ca nhà nc có vai trò ch yu trong vic thc hin chính sách khuyn khích
XK, kim soát NK, bo v sn xut trong nc. Vai trò kim tra giám sát và thu thu
ca HQ ngày càng nng n vi khi lng công tác nhiu hn, phc tp hn. Vì vy,
vic trin khai HQT s giúp Nhà nc nâng cao hiu qu qun lý. C th trên các mt
nh sau:
Nâng cao hiu qu công tác kim tra giám sát ca Hi quan
Do ngun lc (kinh phí, biên ch) có hn nên c quan HQ không th thc hin
vic kim tra 100% các lô hàng nhp khu. Vì vy, đ thc hin chc nng kim tra
giám sát ca mình, HQ buc phi la chn trng đim. C quan HQ có th đánh giá
mt cách th công mc đ ri ro và đa ra các tiêu chí la chn đ chn ra các lô hàng
cn đc kim tra. Tuy nhiên, khi mà chc nng giám sát hàng hoá và đng ký t khai
HQ đi vi hàng hoá XNK đã đc t đng hoá thì các công vic la chn nh th
đc thc hin trên c s t đng và nhiu thông tin hn. Nhng bng chng và thông
tin mà HQ thu thp đu đc đa vào máy vi tính đ x lý trong quá trình chn la.
Kh nng phát hin các hin tng gian ln theo đó mà tng lên trong điu kin đã
đc t đng hoá. Các yu t la chn s đc phân tích mt cách h thng hn, chính
xác hn và đnh k hn.
Nâng cao hiu qu công tác thông quan hàng hoá XNK

Mt khác, trong điu kin đã đc vi tính hoá, các s liu thng kê ngoi
thng đu đc xp xp theo cu trúc đnh sn và đc thc hin ngay ti ca
khu xut hay nhp. iu này làm cho công vic thng kê đ tn kém hn và thông
tin thng kê thu đc chính xác và cp nht hn, giúp cho các c quan qun lý Nhà
nc khác có th hoch đnh hoc trin khai các chính sách cn thit đc kp thi.
1.1.4.2 Nhngăhnăch
Bên cnh nhng li ích thit thc mà mô hình HQT mang li thì còn có nhng
mt hn ch cn phi xem xét đ đa ra quyt đnh khi nào thì nên thc hin mô hình
HQT và thc hin nh th nào.
Th nht: iu kin phát trin v mô nn kinh t.
Mô hình Hi quan đin t có nhiu u đim hn so vi HQ truyn thng nhng
không phi quc gia nào cng có th thc hin mô hình này.  có th áp dng mô
hình HQT đòi hi nn kinh t phi phát trin  mt mc đ nht đnh, trong đó hot
đng ngoi thng phi phát trin mnh, thng mi và dch v quc t đã đa dng
hóa, khi lng hàng hóa xut nhp khu, phng tin xut nhp cnh cng phi tng
đi ln (thông qua mt s ch tiêu đnh lng c bn nh: Ch s GDP, kim ngch xut 16
nhp khu, s lng t khai ). T đó đòi hi công tác qun lý, kim tra, giám sát ca
c quan phi đc nâng cao đ theo kp vi yêu cu phát trin ca nn kinh t. ây
chính là mt trong nhng điu kin cn đ trin khai HQT.
Mt khác, khi nn kinh t v mô phát trin  mt mc đ tng đi nào đó thì
kéo theo đó là h thng pháp lut (trong đó có Lut HQ, lut giao dch đin t ), c s
h tng, CNTT, trình đ chuyên môn, nghip v ca cán b HQ và DN đu đc phát
trin và nâng cao hn. ây chính là mt trong nhng điu kin đ, là nhng yu t c
bn đ trin khai mô hình HQT. Vì vy, khi nn kinh t phát trin  mc đ phù hp

HQT đ vi phm nh: li dng phân lung u tiên min kim tra thc t hàng hóa,
khai sai tên hàng, mã hàng, chng loi Do đó, đ có th trin khai mô hình HQT thì
cn phi áp dng k thut QLRR, nâng cao công tác kim tra sau thông quan cng nh
cn phi trang thit b, máy móc hin đi phc v cho công tác kim tra, kim soát HQ.
1.2 Các điuăkinăđăthcăhin môăhìnhăHQT
1.2.1 Mcăđăphátătrinăvămôănnăkinhăt
Toàn cu hoá và hi nhp kinh t quc t sâu rng tip tc là mt xu hng ch
đo dn ti s phát trin ca thng mi quc t ngày mt tng lên c v ni dung và
hình thc. S lng các hip đnh thng mi đa phng, song phng vi nhiu quy
đnh phc tp, mang tính ràng buc hn trong thng mi quc t ngày càng gia tng.
Mô hình dây chuyn cung ng hàng hoá, dch v mi và các giao dch thng mi tr
nên phc tp hn; Yêu cu tuân th các tiêu chun trong giao lu thng mi quc t
và qun lý hi quan ngày càng tr nên ph bin. Khoa hc công ngh, đc bit là công
ngh thông tin s có s phát trin nhanh chóng, góp phn to ra công c làm thay đi
phng pháp qun lý và phng thc tin hành các hot đng thng mi.
Tính cht liên kt toàn cu có xu hng tng lên, dòng chy ca hàng hoá,
thông tin, công ngh và con ngi ngày càng đc m rng; các th trng ngày càng
gn kt cht ch hn và s di chuyn ca con ngi ngày càng t do hn. iu này
khin cho qun lý Hi quan ti biên gii có nhiu ri ro, phc tp, đt ra yêu cu cn
phi thay đi trong phng thc qun lý ca Hi quan.
ng thi, vic phát hin ngày càng nhiu hàng gi, hàng kém cht lng có
nh hng xu ti sc kho cng đng, và môi trng sn xut, kinh doanh lành mnh,
cùng vi vic vn chuyn trái phép các cht thi đc hi gia tng (cht thi công
nghip, y t, hoá hc ) gây tác đng tiêu cc và lâu dài đi vi môi trng, khin vai
trò qun lý, kim soát đc hàng hoá xut nhp khu qua biên gii đc nâng cao và
tng cng nhim v gác ca nn kinh t ca c quan hi quan.

Trích đoạn ng 2.10: Trang thi tb cho các Cc tr in khai HQ T

---