Khóa hc LTả KIT-1: Môn Hóa hc (Thy V Khc Ngc)
Lý thuyt trng tâm v Este - Lipit

Hocmai.vn – Ngôi trng chung ca hc trò Vit
Tng đài t vn: 1900 58-58-12
- Trang | 1 - I. Khái nim chung
1. nh ngha dn xut ca axit cacboxylic
- Khi thay nhóm –OH  nhóm chc cacboxyl (-COOH) ca axit cacboxylic bng các nguyên t và nhóm
nguyên t khác, ta thu đc các dn xut ca axit cacboxylic.
VD: axit, este, anhiđrit axit, amit, peptit, clorua axit, ….
- Este là mt loi dn xut ca axit cacboxylic, trong đó, nhóm –OH  nhóm chc cacboxyl (-COOH) đc
thay bng nhóm OR.
Este đn gin có CTCT dng: RCOOR’
VD: CH
3
COOC
2
H
5
, CH
2
=CH-COOCH
3
, ….
- Cht béo là trieste ca glyxerol vi các axit monocacboxylic có s chn nguyên t C (12C – 24C) không

Công thc chung ca cht béo là:

Trong đó gc hiđrocacbon ca axit có th no hoc không no, không phân nhánh, ging nhau hoc khác
nhau.
2. Danh pháp
- Este:
Tên Este = Tên gc hiđrocacbon ca phn ru + Tên anion gc axit (đuôi “at”)
VD:
25
H C O C H
||
O

32
CH C O CH CH
||
O

etyl fomiat vinyl axetat
6 5 3
C H C O CH
||
O

3 2 6 5
CH C O CH C H
||
O

metyl benzoat benzyl axetat


2 17 35
17 35
2 17 35
CH OCO C H
|
CH OCO C H
|
CH OCO C H

Triolein (lng) Tristearin (rn)
3. Tính cht vt lý
- Nhit đ sôi ca các este thp hn axit cacboxylic và ancol có cùng s C, do este không có liên kt H.
- Các este đu nh hn nc và rt ít tan trong nc nhng tan nhiu trong các dung môi hu c.
- Các triglixerit cha các gc axit béo no thng là cht rn  nhit đ thng (m đng vt, sáp ong), các
triglixerit cha các gc axit béo không no thng là cht lng  nhit đ thng (du thc vt, du cá, )
- Mt s este d bay hi và có mùi hoa qu chín:
+
isoamyl axetat CH
3
COOCH
2
CH
2
CH(CH
3
)
2
: có mùi chui chín.
+

-CH
2
-COOC
2
H
5
:

có mùi táo.
II. ng đng – ng phân
1. ng đng
Tùy theo cu to ca este (mch C, s nhóm chc, ) mà ta có các dãy đng đng khác nhau. Trong
chng trình ph thông, ta ch yu xét dãy đng đng este no, đn chc, mch h, có các đc đim sau:
- Công thc dãy đng đng: C
n
H
2n
O
2.

- Khi đt cháy:
22
H O CO
n = n
.

Ngoài ra, cng cn chú ý đn các dãy có công thc dng C
n
H
2n-2

Phn ng xy ra theo mt chiu và còn gi là phn ng xà phòng hóa.
Chú ý: các sn phm to thành có th tip tc chuyn hóa và phn ng.
+
Este ca phenol.
+
Este ca ru không no và không bn.
- Vi cht béo:
3
)
+o
H , t
3 5 2 3 5 3
C H (OCOR + 3H O 3RCOOH + C H (OH)

3
)
3 5 3 5 3
hçn hîp xµ phßng
C H (OCOR + 3NaOH 3RCOONa + C H (OH)


Chú ý:
các ch s ca cht béo:
+
Ch s este: là s mg KOH cn đ xà phòng hóa glixerit ca 1 gam cht béo.
+
Ch s axit: là s mg KOH cn đ trung hòa axit béo t do có trong 1 gam cht béo.
+
Ch s xà phòng hóa: là s mg KOH cn đ xà phòng hóa glixerit và trung hòa axit béo t do trong 1 gam
cht béo.

, Cl
2
, ging nh hiđrocacbon không no.
o
Ni, t
3 2 7 2 7 3 2 3 2 16 3
CH [CH ] CH=CH[CH ] COOCH + H CH [CH ] COOCH

Metyl oleat Metyl stearat
b. Phn ng trùng hp
Mt s este đn gin có liên kt đôi tham gia đc phn ng trùng hp ging anken.
o
xt, t
2 3 2 n
|
nCH CH C O CH ( CH CH )
||
O
COOCH
3

Metyl acrylat Poli(metyl acrylat)
IV. iu ch và ng dng
1. iu ch
a. Este ca ancol
Phn ng este hóa: đun hi lu ancol vi axit hu c có H
2
SO
4
đc xúc tác

vi
- Cho thêm glixerin vào mc in, mc vit, kem đánh rng… s giúp cho các sn phm đó chm b khô.

Giáo viên: V Khc Ngc
Ngun:
Hocmai.vn