VÀI SUY NGHĨ KHI ĐỌC "QUAM TÔ MƯƠNG"

Lò Văn Lả Quam Tô Mương là một tập sách cổ Thái mang nội dung lịch sử kể các sự kiện
xảy ra trong một đời thủ lĩnh của một châu mường. Như vậy mỗi châu mường có cách kể
khác nhau. Muốn hiểu nó phải đọc các quyển Quam Tô Mương rồi tổng hợp, so sánh, ghi
lại để chú thích và khảo dị.
Tôi mới được đọc Quam Tô Mương quyển Mường La, có đối chiếu với tập sưu
tầm ở Mường Muổi và bước đầu có những suy nghĩ như sau:
1. Đoạn mở đầu, có thể nói đây là những câu chuyện biểu hiện vũ trụ quan của
người Thái. Trong đó có giải thích về sinh trời, sinh đất, sinh người và sinh ra nơi cư trú
của mình.
"Có pên nặm pên đin,
Có pên hin chết ton,
Có pên hin xam xẳu,
Có pên nặm cẳu qué,
Có pên pák Te Tao"
dịch
Kể từ khi tạo thành nước và đất
Tạo thành bẩy vùng đất
Tạo thành núi ba ngọn
Tạo thành chín dòng nước
Tạo thành cửa Đà - Thao
Như vậy qua đoạn này của Quam Tô Mương ta biết tổ tiên xa nhất của người Thái
đã sinh tụ ở cửa Đà - Thao, ngày nay là thành phố Việt Trì nơi cố đô của các vua Hùng
dựng nước.
2. Quam Tô Mương đã kể tới hơn 40 đời thủ lĩnh cũng là hơn 40 đời người sinh
sống ở vùng Tây Bắc Việt Nam. Trong đó có ba thủ lĩnh nổi tiếng trong lịch sử:
THẾ KỶ XIII-XIV

Thổ, Lai Châu), Xa Văn Nọi, Hà Văn Pâng (Mộc Châu, Sơn La). Thời kỳ tiếp theo là cuộc
khởi nghĩa lớn vào năm 1914-1917 người Thái đã phối hợp với người Hoa chống ách
thống trị của thực dân Pháp, trong đó có các vị anh hùng liệt sỹ là người Thái như Bạc Cầm
Châu, Lương Văn Nó, Lương Văn Hôm và Cầm Văn Tứ. Riêng Lương Văn Hôm, Cầm
Văn Tứ sau khi bị thực dân Pháp bắt giam cầm tù ở Thái Nguyên đã tham gia cuộc khởi
nghĩa do Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến lãnh đạo, hai vị đã tử trận tại nơi này.
Như vậy, tôi đọc Quam Tô Mương mà biết được nhiều sự kiện lịch sử của cha ông
ở vùng Tây Bắc đã đóng góp vào sử xanh của Tổ quốc Việt Nam, tôi càng thêm yêu đất
nước, quê hương. Đó chính là giá trị to lớn mà pho sách cổ này đã để lại sâu sắc trong
lòng tôi.