1
Sử dụng phóng sự ngắn truyền hình trong
chương trình thời sự 19h50 của Đài truyền hình
Thành phố Hồ Chí Minh

Phan Tư Doãn

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Khoa Báo chí
Chuyên ngành: Báo chí học; Mã số: 60.32.01
Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Dững
Năm bảo vệ: 2011

Abstract. Trình bày một khái niệm cơ bản về phóng sự ngắn truyền hình. Đồng thời
phân tích những dấu hiệu đặc trưng như: về thời lượng, lời bình, hình ảnh, âm thanh,
phỏng vấn, dẫn hiện trường ….để nhận diện Phóng sự ngắn truyền hình. So sánh sự
giống, khác nhau giữa Phóng sự ngắn truyền hình với những thể loại tương đồng, để từ
đó phân biệt thể loại và áp dụng trong quá trình sản xuất Phóng sự ngắn. Vận dụng lý
luận Phóng sự ngắn vào thực tiễn sáng tạo và sử dụng tác phẩm Phóng sự ngắn trong
chương trình thời sự 19h50 của HTV9. Đánh giá vai trò, vị trí của Phóng sự ngắn trong
các chương trình thời sự của HTV, VTV và các đài truyền hình địa phương ở Việt Nam
hiện nay. Từ đó đưa ra một số khuyến nghị về cách sử dụng Phóng sự ngắn truyền hình
trong chương trình thời sự nhằm nâng cao hiệu quả.

Keywords. Báo chí học; Nghề làm báo; Truyền hình; Chương trình thời sự

Content.

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Năm 1997, lần đầu tiên tại Liên hoan truyền hình toàn quốc lần thứ 17, một

truyền hình” của tác giả Neil Everton do Quỹ Rueter xuất bản; Cuốn “Một ngày thời sự
truyền hình” của tác giả Lê Hồng Quang do Hội nhà báo Việt Nam xuất bản; đặc biệt
cuốn “Phóng sự truyền hình” của hai tác giả Brigitte Besse và Didier Desormeaux do
Nhà xuất bản thông tấn phát hành…
Riêng tại khu vực phía Nam nói chung và tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng,
mảng Phóng sự ngắn truyền hình cũng chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách
khái quát, cả về quy trình sản xuất cũng như cách sử dụng trong các chương trình.
Mới đây có một khóa luận của sinh viên Tôn Nữ Ngọc Hân, sinh viên lớp Báo
chí K99 (Trường Đài học KHXH&NV TPHCM) với đề tài “Sự phát triển của hệ thống
chuyên mục trên HTV”. Lớp Báo chí K2003 cũng có một khóa luận của sinh viên
Nguyễn Viên An với đề tài “Các chương trình thiếu nhi trên HTV hiện nay”; Khóa luận
của sinh viên Nguyễn Thị Thảo Nhân “Hiệu ứng xã hội của các chương trình Talk
Show trên HTV”. Như vậy, chưa có một công trình nghiên cứu nào về Chương trình
thời sự, đặc biệt là mảng Phóng sự ngắn truyền hình trong Chương trình thời sự của
HTV.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận về Phóng sự ngắn truyền hình và
khảo sát thực trạng sản xuất, sử dụng thể loại này trên sóng truyền hình HTV, luận văn
góp phần làm rõ những đặc trưng nổi trội của thể loại này.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn sẽ đi tìm một khái niệm cơ bản cho tên gọi Phóng sự ngắn truyền hình.
Đồng thời phân tích những dấu hiệu đặc trưng như: về thời lượng, lời bình, hình ảnh,
âm thanh, phỏng vấn, dẫn hiện trường ….để nhận diện Phóng sự ngắn truyền hình. So

3
sánh sự giống, khác nhau giữa Phóng sự ngắn truyền hình với những thể loại tương
đồng. Cách sử dụng phóng sự ngắn trong tổng thể chương trình thời sự.
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
Luận văn xác định phạm vi nghiên cứu là các Phóng sự ngắn được sử dụng trong

Chương trình thời sự

4
CHƢƠNG 1:
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÓNG SỰ NGẮN TRUYỀN HÌNH
1.1. Phóng sự ngắn truyền hình
1.1.1. Khái niệm phóng sự và phóng sự truyền hình
Thuật ngữ phóng sự trong tiếng Anh là Report, tiếng Latin là Reportage – có
nghĩa là truyền đạt, báo tin, thông báo. Theo các nhà nghiên cứu về báo chí và truyền
thông, khái niệm “phóng sự” lần đầu tiên được người Anh sử dụng để chỉ những mô tả
về các đám cháy, những trận lụt, những kỳ họp quốc hội…Sau đó trên báo Pháp cũng
xuất hiện phóng sự với tư cách là các bài viết về quá trình điều tra của phóng viên về
những con người
Với phóng sự truyền hình, vẫn còn nhiều tranh cãi khác nhau, song tựu trong vẫn
thống nhất rằng phóng sự truyền hình cũng là một dạng của phóng sự báo chí. Điểm
khác biệt giữa phóng sự truyền hình với phóng sự của các thể loại báo chí khác là cách
chuyển tải của nó.
1.1.2. Khái lược sự ra đời và phát triển của Phóng sự ngắn truyền hình
Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, cuộc sống hối hả khiến người xem không
có nhiều thời gian ngồi trước màn hình để xem những chương trình dài lê thê. Khán giả
không còn muốn xem những phóng sự mang tính tuyên truyền một chiều mà đòi hỏi
phải có những phóng sự phân tích, lý giải những vấn để đặt ra trong cuộc sống.
Ngày nay, Phóng sự ngắn truyền hình không chỉ sử dụng trong các Bản tin –
chương trình thời sự, Phóng sự ngắn còn được sử dụng nhiều trong các chương trình,
chuyên mục như là các “linh kiện” để tăng tính hấp dẫn hơn của chương trình, chuyên
mục đó.
1.1.3. Các quan niệm Phóng sự ngắn truyền hình
Thực tế thì cái tên “Phóng sự ngắn truyền hình” đã được “Việt hóa”. Bởi trong
hoạt động sáng tạo truyền hình trên thế giới không có khái niệm “Phóng sự ngắn truyền
hình”. Trong các Bản tin của truyền hình nước ngoài, tất cả các mục xuất hiện đều gọi

- Về thời lượng: Phóng sự ngắn không dài hơn một tin là bao nhiêu. Trong các
Bản tin – chương trình thời sự của các đài truyền hình Việt Nam, Tin tức thường có thời
lượng không quá một phút. Còn các Phóng sự ngắn, thời lượng dao động từ hai phút
rưỡi đến ba phút, thậm chí có phóng sự chỉ một phút rưỡi.
- Về vấn đề: Điểm chung giữa Tin và Phóng sự ngắn truyền hình là thông tin về
những sự kiện, vấn đề mang tính thời sự, được nhiều người quan tâm. Tuy nhiên, Tin
chỉ thông báo một cách ngắn gọn ở thời điểm sự kiện đó diễn ra, với đầy đủ các tiêu chí
5W. Phóng sự ngắn ngoài tiêu chí 5W, còn có thêm yếu tố “như thế nào” (How). Hay
nói cách khác, với Phóng sự ngắn có thêm yếu tố “bình” về vấn đề, sự kiện đó.
1.2.2. Phóng sự ngắn với phóng sự chuyên đề
- Về thời lượng: Phóng sự chuyên đề thường có thời lượng trên dưới 10 phút.
Phóng sự ngắn thời lượng tối đa chỉ 5 phút.
- Về vấn đề: Vấn đề trong Phóng sự ngắn truyền hình thường là vấn đề mang tính
thời sự, “nóng hổi”. Trong khi phóng sự chuyên đề phản ánh thường là những vấn đề
mang tính chuyên sâu hơn.
1.2.3. Tính giao thoa giữa các thể loại
Trong quá trình phát triển của thể loại báo chí, việc có sự giao thoa giữa các thể
loại là một vấn đề tất yếu. Thậm chí, có thể loại mất đi và hình thành nên những thể loại
mới.
Phóng sự ngắn truyền hình cũng nằm trong số các thể loại báo chí. Quá trình
hình thành và phát triển của thể loại Phóng sự truyền hình qua thời gian đã có sự biến
thể để cho ra đời một dạng mới đó là Phóng sự ngắn là hoàn toàn phù hợp với quy luật
khách quan.

6
1.3. Đặc trưng của phóng sự ngắn truyền hình
1.3.1. Đặc trưng về thời lượng và độ nén thông tin
“Quá nhiều thông tin sẽ bóp chết thông tin” – đó là một nguyên tắc cơ bản về bố cục
thông tin trong Phóng sự ngắn. Cần hiểu “ngắn” ở đây không chỉ là ngắn về thời lượng,
sự rút ngắn không phải một cách cơ học là cắt bớt câu chữ, hình ảnh một cách thô thiển.

2.1. Vị trí của Phóng sự ngắn trong chương trình thời sự của Đài truyền hình Thành
phố Hồ Chí Minh
2.1.1. Chương trình thời sự trong tổng thể các chương trình của HTV
Từ khi Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh phát sóng ngày 01/05/1975 đến
nay, Bản tin thời sự bao giờ cũng được xếp vào thời gian chính của cấu trúc chương
trình.
Chương trình thời sự của HTV9 vì thế mà cũng được người dân ở các địa
phương khác đón xem rất đông đảo. Đa phần phóng sự ngắn trong Chương trình thời sự
19h50 của HTV9 đề cập đến những vấn đề “nóng”, vì vậy tiết tấu thường được đẩy
nhanh.
2.2.2. Tần suất xuất hiện của Phóng sự ngắn trong Chương trình thời sự của
HTV
Qua khảo sát trong các Chương trình thời sự vào lúc 19h50 của HTV9 từ tháng
7/2010 đến tháng 2/2011, chúng tôi nhận thấy tần suất xuất hiện của phóng sự ngắn chỉ
sau thể loại Tin, còn so với các thể loại khác như Ghi nhanh, Phỏng vấn, Tường
thuật…thì Phóng sự ngắn có vị trí áp đảo.
Trong các Chương trình thời sự của HTV9, tỉ lệ phóng sự ngắn luôn đạt mức
trung bình từ 20% đến 30%, tức là khoảng 3 đến 5 phóng sự ngắn trong một Chương
trình thời sự.
2.2. Mục đích sử dụng Phóng sự ngắn trong chương trình thời sự của HTV
2.2.1. Các Phóng sự ngắn trong Chương trình thời sự của HTV được sử dụng
liên tục với nhau khi phản ánh về cùng một chủ đề liên quan nào đó nhằm gây được
hiệu ứng xã hội cao.
Trong Chương trình thời sự của HTV9, các tin tức, phóng sự thường được sử
dụng bằng cách sắp xếp một cách có chủ đích để có sự đan xen, liên kết, bổ sung cho
nhau. Thông thường, khi đề cập đến một vấn đề nào đó đang được dư luận xã hội quan
tậm, hoặc một vấn đề mang tính chiều sâu, cần giải thích, phân tích, HTV thường đưa
một thông tin trước, sau đó là một Phóng sự ngắn để phân tích vấn đề đó, rồi đến một
cuộc phỏng vấn với các chuyên gia (có thể thực hiện trực tiếp tại trường quay hoặc
phỏng vấn trước) để giải thích vấn đề đó rõ hơn. Hoặc trong Phóng sự ngắn, có phỏng

chưa chết vẫn có thể đi lại, nguy cơ đem mầm bệnh lây nhiễm đi nơi khác…trong khi
chính quyền địa phương thì bất lực trong việc xử lý heo bị bệnh vì không có kinh phí.
2.3.2. Lời dẫn
Lời dẫn của phóng sự của HTV đã lý giải cho khán giả hiểu vì sao phải đưa tin
này trong ngày hôm này, trong bản tin này chứ không phải bản tin khác.
Lời dẫn trong các phóng sự của HTV luôn có sự móc nối nhau giữa các phóng sự
một cách có “duyên”, tạo sự liên kết giữa các tác phẩm trong cùng một bản tin.
2.3.3. Dẫn hiện trường
Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh tận dụng rất tốt yếu tố phóng viên dẫn
hiện trường trong các phóng sự ngắn để tăng tính hấp dẫn cho phóng sự.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các phóng sự của HTV được coi là bị “lạm
dụng” dẫn hiện trường.

9
Chƣơng 3:
MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN TRUYỀN HÌNH
TRONG CÁC CHƢƠNG TRÌNH THỜI SỰ
3.1. Mấy vấn đề trong việc sử dụng Phóng sự ngắn truyền hình trên HTV9
3.1.1. Thành công
- Sử dụng Phóng sự ngắn truyền hình làm cho Chương trình thời sự sinh động,
hấp dẫn hơn:
So sánh giữa các Chương trình thời sự có sử dụng Phóng sự ngắn và các chương
trình không có sự xuất hiện của Phóng sự ngắn chúng tôi nhận thấy có một sự khác biệt
về sự sinh động, hấp dẫn của chương trình. Với những Chương trình thời sự không có
sử dụng Phóng sự ngắn thì chương trình thường rất “nặng nề”, khô khan.
Với những Chương trình thời sự có sử dụng Phóng sự ngắn, thì cấu trúc của
Chương trình thời sự linh hoạt, hấp dẫn hơn rất nhiều. Trong Chương trình thời sự ngày
29/11/2010, sau phần tin trong nước là 3 phóng sự về các vấn đề kinh tế, xã hội “nóng”
đang được người dân quan tâm.
Xét ở góc độ khán giả, qua điều tra ý kiến khán giả về “Sử dụng phóng sự ngắn

kiến: 1%.
Khi được hỏi: Phóng sự ngắn trong Chương trình thời sự của HTV có những hạn
chế nào, kết quả:Chưa phản ánh hết những bức xúc của người dân: 23,5%, Ít tính phản
biện: 17,5%, Hình ảnh chưa đẹp: 11%, Nặng tính tuyên truyền: 43%, Quảng cáo cho
các DN: 6%.
3.1.3. Những vấn đề đặt ra
- Nhận thức của phóng viên về vai trò của Phóng sự ngắn
Điểm yếu trong Chương trình thời sự của HTV là đưa quá nhiều thông tin hội
nghị, hội họp. Phóng viên HTV dường như chỉ đưa tin theo thư mời. Nhiều tác phẩm
chỉ xứng đáng là một Tin.
Rất ít phóng sự có các đề tài tự phát hiện của phóng viên về các vấn đề “nóng”
của cuộc sống, từ đó có sự phân tích, lý giải hay định hướng giải quyết một vấn đề nào
đó.
- Việc tổ chức sản xuất
Nhiều tác phẩm trong Chương trình thời sự của HTV chưa thực sự có phân định
rõ ràng về thể loại. Nhiều tin tức hội nghị, hội thảo có thời lượng dài hơn một tin bình
thường; một số tin có cả phỏng vấn, trích phát biểu dài hơn cả thời lượng của một
Phóng sự ngắn…
Trong khi thời lượng của tổng thể chương trình đã bị giới hạn thì số lượng thông
tin đưa đến cho khán giả sẽ bị hạn chế.
3.2. Một vài khuyến nghị tăng hiệu quả sử dụng Phóng sự ngắn truyền hình trong
các Chương trình thời sự
3.2.1. Nâng cao nhận thức về lý luận Phóng sự ngắn cho đội ngũ phóng viên,
biên tập viên
Một thực tế là đội ngũ phóng viên của Trung tâm tin tức Đài truyền hình Thành
phố Hồ Chí Minh không phải đều được đào tào chuyên môn nghiệp vụ báo chí ngay từ
đầu mà xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau. Từ đó dẫn đến nhận thức cũng khác nhau
về vai trò, vị trí, tầm quan trọng cũng như các phong cách thực hiện, sử dụng Phóng sự
ngắn chưa có sự thống nhất.
3.2.2. Phát huy lợi thế đặc trưng của Phóng sự ngắn truyền hình

hoạt động sáng tạo tác phẩm Phóng sự ngắn truyền hình của bản thân mình qua nhiều
năm, tác giả chỉ ra sự khác biệt giữa Phóng sự ngắn với các thể loại tương đồng để các
đồng nghiệp, những người mới vào nghề có thể phân biệt cơ bản giữa các thể loại.
- Hoạt động sáng tạo một Phóng sự ngắn có chất lượng đã rất khó, nhưng sử
dụng nó như thế nào trong tổng thể một chương trình để tạo hiệu quả tác động cao hơn
là điều cũng không phải dễ. Qua phân tích thực trạng sử dụng Phóng sự ngắn truyền
hình trong Chương trình thời sự 19h50 của HTV9 tác giả đã chỉ ra vai trò, vị trí, tầm
quan trọng của Phóng sự ngắn trong các Chương trình thời sự. Tất cả đều thể hiện ở tần
suất xuất hiện của Phóng sự ngắn trong các Chương trình thời sự hiện nay, không chỉ
HTV mà ở các đài truyền hình địa phương khác. Điều đó đã được chứng minh qua các
con số thống kê cụ thể trong các chương trình thời sự.
- Quy trình sản xuất, sử dụng Phóng sự ngắn truyền hình ở mỗi đài truyền hình là
không giống nhau. Tuy nhiên, tất cả đều đi đến một mục đích cuối cùng là đem thông
tin đến cho khán giả một cách nhanh nhất, thú vị nhất.
Phân tích những thành công, hạn chế và chỉ ra những vấn đề trong quá trình sử
dụng Phóng sự ngắn truyền hình trong Chương trình thời sự của HTV để rút ra những
kinh nghiệm cần chia sẽ để nâng cao hiệu quả sử dụng Phóng sự ngắn. Một vài khuyến
nghị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng Phóng sự ngắn truyền hình chỉ là ý kiến cá nhân
trên cơ sở phân tích những thành công, hạn chế qua Chương trình thời sự của HTV9.
12
References.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
A/ Sách tiếng Việt:
1. Đức Dũng (2006), Viết báo như thế nào, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà Nội
2. Hoàng Cúc – Đức Dũng, (2007), Những vấn đề của báo chí hiện đại, NXB Lý
luận chính trị
3. Đức Dũng (2004), Phóng sự báo chí hiện đại, NXB Thông tấn, Hà Nội

19. Phan Thị Kim Thanh, (2007), Sự phát triển của truyền hình Việt Nam từ năm
1975 đến nay, Khóa luận tốt nghiệp ngành báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn TPHCM

13
20. Bộ Thông tin và truyền thông, (2010), Cẩm nang phóng viên, Ban quản lý dự án
“Đào tạo nâng cao báo chí Việt Nam”, Hà Nội
21. Trịnh Thị Thủy Trà, (2005), Phóng sự truyền hình trên VTV, Khóa luận tốt
nghiệp ngành báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM
22. Đoàn Thị Xuyên (2004), Tính độc đáo của phóng sự ngắn truyền hình, Khóa
luận tốt nghiệp đại học báo chí, Trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia
Hà Nội)

B/ Sách tiếng nƣớc ngoài dịch ra tiếng Việt:
23. Brigitte Besse, Didier Desormeaux (2004), Phóng sự truyền hình, NXB Thông
Tấn
24. G.V. Cudơnhetxốp, X.L.Xvich, A.Ia.Iurốpxki (2004), Báo chí truyền hình, tập 1,
NXB Thông Tấn
25. Neil Everton – Lê Phong dịch, Trần Bình Minh hiệu đính (1999), Sổ tay phóng
viên – Tin, phóng sự truyền hình, Quỹ Reuters, Hà Nội
26. Philippe Gaillard, Đoàn Văn Tần hiệu đính, (2004), Nghề làm báo, NXB Thông
tấn
27. The Missouri Group, Nhà báo hiện đại, NXB Trẻ

C/ Bài viết và các tài liệu khác:
28. Thái Kim Chung, Nhân diện phóng sự ngắn truyền hình trong chương trình thời
sự truyền hình, Tạp chí Người làm báo (số tháng 6/2005)
29. Hồ Anh Dũng, Xây dựng đội ngũ những người làm báo hình có đầy đủ tiêu
chuẩn của những nhà báo cách mạng, Tạp chí Người làm báo, số tháng 4.2000
30. Trường Hà, Phóng sự ngắn truyền hình cần tư duy dài hơi, Báo Thể thao – Văn