ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẬU MINH ĐỨC
TỔ CHỨC LÃNH THỔ DU LỊCH
TỈNH KHÁNH HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

những kiến thức hữu ích làm cơ sở cho tôi thực hiện tốt luận văn này.
Tôi xin chân thành biết ơn sâu sắc đến Thầy hướng dẫn GS. TS. Lê Thông,
trong thời gian qua đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong thời gian thực hiện luận văn.
Mặc dù trong quá trình thực hiện có giai đoạn không được thuận lợi nhưng những gì
Thầy hướng dẫn, chỉ bảo đã cho tôi nhiều kinh nghiệm trong thời gian thực hiện đề tài.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến ThS. Nguyễn Thị Hoàng Diệp – Phó
chủ nhiệm Khoa Văn hóa – Du lịch, trường CĐSP Nha Trang đã luôn theo dõi, sát
cánh, động viên khích lệ, và có nhiều góp ý cho nội dung luận văn. Cảm ơn tổ Du
lịch, khoa Văn hóa – Du lịch, ban giám hiệu của trường CĐSP Nha Trang đã tạo
mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi cũng
xin cảm ơn Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Khánh Hòa, Ban quản lý Di tích –
Danh lam thắng cảnh Khánh Hòa, Sở Tài Nguyên và Môi trường Khánh Hòa và
Cục Thống kê Khánh Hòa đã nhiệt tình phối hợp giúp đỡ cung cấp tài liệu cho tôi
trong thời gian qua.
Cuối cùng, tôi xin được nói lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã
không ngừng quan tâm theo dõi, động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học
cũng như trong thời gian thực hiện luận văn.
Hà Nội, tháng 10 năm 2014.
Học viên
Đậu Minh Đức
1
MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC LÃNH THỔ
DU LỊCH 14
1.1. Cơ sở lý luận 14

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC LÃNH
THỔ DU LỊCH TỈNH KHÁNH HÒA 72
3.1. Những căn cứ để tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Khánh Hòa 72
3.2. Định hướng phát triển du lịch tỉnh Khánh Hòa 72
3.2.1. Quan điểm phát triển 72
3.2.2. Những cơ sở điều chỉnh 73
3.2.3. Những mục tiêu và định hướng chung phát triển du lịch Khánh Hòa 74
3.3. Định hướng tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Khánh Hòa 79
3.3.1. Điểm du lịch 79
3.3.2. Cụm du lịch 81
3.3.3. Tuyến du lịch 88
3.3.4. Trung tâm du lịch 92
3.4. Các giải pháp chủ yếu 96
3.4.1. Các giải pháp về quy hoạch 96
3.4.2. Các giải pháp về đầu tư 96
3.4.3. Các giải pháp về phát triển sản phẩm 97
3.4.4. Các giải pháp về quản lý, tổ chức hoạt động du lịch 97
TIỂU KẾT CHƯƠNG 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 103
PHỤ LỤC

3
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation): Diễn đàn hợp tác kinh tế
Châu Á – Thái Bình Dương
ASEAN (Association of Southeast Asian Nations): Hiệp hội các quốc

ngành kinh tế 51

Bảng 2.3: Số lượng cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn 52

Bảng 3.1: Mật độ tài nguyên du lịch nhân văn trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa 95DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Vị trí tổ chức lãnh thổ du lịch trong tổ chức lãnh thổ xã hội 15
Hình 1.2. Hệ thống lãnh thổ du lịch của M. Buchovarop (1975) 19
Hình 1.3. Hệ thống lãnh thổ chức năng của Gunn (1993) 20

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Số lượt khách du lịch đến Khánh Hòa giai đoạn 2006 - 2012
Biểu đồ 2.2: Số ngày khách lưu trú tại Khánh Hòa giai đoạn 2006 - 2012
Biểu đồ 2.3: Cơ cấu nguồn khách du lịch đến Khánh Hòa năm 2012
Biều đồ 2.4: Tổng thu du lịch theo các khoản thu chính giai đoạn 2006 – 2012
Biểu đồ 2.5: Số lượng cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa

DANH MỤC BẢN ĐỒ

Bản đồ 1: Hành chính tỉnh Khánh Hòa
Bản đồ 2: Tài nguyên du lịch Khánh Hòa
Bản đồ 3:Vị trí, vai trò tỉnh Khánh Hòa trong hệ thống tuyến, điểm du lịch
toàn quốc
Bản đồ 4 Hiện trạng cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch tỉnh
Khánh Hòa
Bản đồ 5: Tuyến, điểm du lịch Khánh Hòa

khai thác các điểm, tuyến du lịch trên địa bàn tỉnh chưa thực sự tương xứng với tiềm
năng vốn có của mình, chưa có sự kết hợp về không gian, mối liên kết đồng bộ giữa
các điểm, tuyến, cụm du lịch. Thực tế ở nhiều nước trên thế giới có ngành du lịch
phát triển mạnh đã cho thấy rằng, để đạt được những thành tựu trong hoạt động du
lịch thì việc tổ chức lãnh thổ du lịch là vấn đề được xem trọng hàng đầu, bởi không 6
thể tổ chức quản lý và khai thác có hiệu quả hoạt động du lịch nếu không xem xét
khía cạnh không gian lãnh thổ của nó.
Xuất phát từ tầm quan trọng trên, ngành du lịch tỉnh Khánh Hòa đã tập trung
nghiên cứu, đánh giá các tiềm năng và lợi thế của các nguồn lực và tài nguyên du
lịch nhằm quy hoạch hợp lý việc phát triển hoạt động du lịch, từ đó đề ra được giải
pháp cũng như định hướng phát triển nhằm đạt được hiệu quả cao nhất về kinh tế,
xã hội, môi trường, nhanh chóng đưa ngành du lịch trở thành một ngành chính trong
cơ cấu kinh tế địa phương, khẳng định được vai trò địa bàn chiến lược du lịch đối
với miền Trung và cả nước. Từ thực tiễn trên, chúng tôi chọn đề tài: “Tổ chức lãnh
thổ du lịch tỉnh Khánh Hòa” làm đề tài luận văn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở tổng quan các nghiên cứu ở trong và ngoài nước liên quan đến
hướng đề tài, mục đích chủ yếu của luận văn là nghiên cứu du lịch của tỉnh Khánh
Hòa dưới góc độ tổ chức lãnh thổ nhằm góp phần khai thác có hiệu quả các nguồn
lực sẵn có để đảm bảo sự đóng góp tích cực của du lịch, sử dụng bền vững tài
nguyên, môi trường ở địa bàn nghiên cứu.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Tổng quan những vấn đề lý luận và thực tiễn của tổ chức lãnh thổ du lịch
trên thế giới và Việt Nam và vận dụng chúng vào địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
- Phân tích, đánh giá tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức lãnh thổ du

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về địa lý du lịch ở các quy mô và mức độ
khác nhau. Ở Đức, các nhà địa lý du lịch như: Poser (1939), Christaller (1955) đã
tiếp thu và kế thừa những kết quả nghiên cứu từ đầu năm 1930 của các nhà địa lý du
lịch phát hiện các loại hình du lịch, khảo sát vai trò của lãnh thổ, lịch sử, những
nhân tố chính ảnh hưởng đến hoạt động du lịch.
Ở Liên Xô cũ, cũng có nhiều công trình nghiên cứu về du lịch cũng như tổ
chức lãnh thổ du lịch của các tác giả như: V.X Preobrazaxnhi, I.U. Vedenhin (1917)
đã đưa ra khái niệm về hệ thống nghỉ ngơi theo lãnh thổ; công trình nghiên cứu sức
chứa và sự ổn định của các điểm du lịch của Kadaxkia (1972), nghiên cứu các vùng
cho mục đích nghỉ dưỡng ở Liên Xô (cũ) của các nhà địa lý cảnh quan học của 8
trường đại học tổng hợp Matxcơva như: E.D. Xmirnôva, V.B. Nhefedôva, L.G.
Svittencô. Ngoài ra, còn có các Mukhina (1973) đã xây dựng những công trình
nghiên cứu về đánh giá các thể tổng hợp tự nhiên phục vụ giải trí. I.I Piroznhic
(1985) đã phân tích hệ thống lãnh thổ du lịch, các vùng du lịch như là các đối tượng
cho quy hoạch và quản lý.
Ở Ba Lan, vấn đề sức chứa ở các vùng du lịch đã được Kostroviski (1970) và
Vadunxka (1973) đề cập đến trong các công trình nghiên cứu của mình.
Ở Tiệp Khắc (cũ), các nhà nghiên cứu như: Mariot (1971), Salavikova
(1973) đã tiến hành đánh giá và thành lập bản đồ du lịch tự nhiên và nhân văn.
Ngoài ra, các nhà địa lý Canada như Vônfơ (1966), nhà địa lý Mỹ như
Bohart (1971), nhà địa lý Anh Hênaynơ (1972), H. Robinson (1976) cũng tiến hành
việc đánh giá, sử dụng các tài nguyên thiên nhiên phục vụ mục đích giải trí du lịch.
Việc nghiên cứu du lịch gắn liền với sự phát triển vùng được xem là rất quan
trọng trong các dự án phát triển du lịch. Ở Pháp, Jean Pierre Jean Lozoto (1990) đã
nghiên cứu các tụ điểm du lịch và dòng du lịch, sau đó phân tích các kiểu dạng
không gian du lịch và các chính sách về không gian du lịch.
Các nhà địa lý Anh và Mỹ đã gắn công việc nghiên cứu lãnh thổ du lịch với

Thụ, Nguyễn Hữu Dũng, Nguyễn Đình Hòe (2001)… đã giới thiệu và đưa ra những
biện pháp nhằm giải quyết vấn đề bảo đảm cho việc phát triển du lịch bền vững.
Ở cấp độ địa phương còn có nhiều luận án tiến sĩ, luận văn nghiên cứu về tổ
chức lãnh thổ du lịch của các tác giả Nguyễn Thanh Sơn (1997) – Tổ chức du lịch
lãnh thổ du lịch Hải Phòng, Trương Phước Minh – Tổ chức lãnh thổ du lịch Quảng
Nam – Đà Nẵng (2002), Phạm Thị Nhung (2002) – Tổ chức lãnh thổ du lịch Hà
Tây, Hoàng Thị Mỹ Hà (2005) – Tổ chức lãnh thổ du lịch Ninh Bình, Bùi Thị Minh
Thư (2006) – Tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Điện Biên, Phạm Lê Thảo (2010) – Tổ
chức lãnh thổ du lịch Hòa Bình trên quan điểm phát triển bền vững, Ngô Thị Thu
Hằng (2012) – Tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Phú Thọ…
Ngoài ra, còn có thể kể đến nhiều bài báo đăng trong các tạp chí và hội nghị
của các tác giả như Đặng Duy Lợi, Phạm Văn Du (1994) – Một số vấn đề tổ chức
lãnh thổ du lịch ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ; Nguyễn Thị Hải, Trần Đức Thanh
(2002) – Hệ thống lãnh thổ du lịch trong quy hoạch du lịch.
4.3. Tình hình nghiên cứu ở Khánh Hòa
Khánh Hòa một trong những trung tâm du lịch lớn của Việt Nam do có
nguồn tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng và nhiều tiềm năng nên rất có sức hấp
dẫn đối với du khách. Tuy nhiên những công trình nghiên cứu về du lịch trên địa 10
bàn Khánh Hòa chưa nhiều, phần lớn là giới thiệu các điểm du lịch giàu tiềm năng
chứ chưa có những nghiên cứu mang tính chất định hướng cho quy hoạch phát triển
ngoài các văn bản chỉ đạo của tỉnh Khánh Hòa, cụ thể gồm có:
- Quyết định số 1800/QĐ – UB, ngày 27/6/1995 của UBND tỉnh Khánh Hòa
phê duyệt về Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Khánh Hòa.
- Nghị quyết HĐND tỉnh Khánh Hoà khóa III, kỳ họp thứ 3 (20/2/2001) thông
qua Chương trình phát triển du lịch tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2001 – 2005 và đến
năm 2010.
- Quyết định số 194/2005/QĐ - TTg ngày 04/8/2004 của Thủ Tướng Chính

Khánh Hòa có luận văn thạc sĩ trường Đại học Sư phạm Hà Nội của tác giả Nguyễn
Thị Hoàng Diệp về “Phát triển du lịch tỉnh Khánh Hòa trong xu thế hội nhập”
(2007) và luận văn thạc sĩ du lịch trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà
Nội của tác giả Thân Trọng Thụy về “Du lịch Khánh Hòa: Tiềm năng, thực trạng
và giải pháp” (2012).
Dựa trên tình hình nghiên cứu về tổ chức lãnh thổ du lịch trên thế giới và Việt
Nam có thể thấy rằng vấn đề tổ chức lãnh du lịch luôn phải được quan tâm hàng đầu
nếu muốn phát triển du lịch đạt hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Mặc dù vậy,
cho đến nay ngoài những văn bản mang tính chất chỉ đạo của tỉnh Khánh Hòa thì
hướng nghiên cứu về tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Khánh Hòa còn là mảng trống.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp số liệu, tài liệu
Đây là phương pháp được sử dụng nhiều trong đề tài, rất cần thiết cho việc
tiếp cận vấn đề nghiên cứu. Thông qua các số liệu, tài liệu đã được thu thập, phân
tích và tổng hợp giúp chúng ta đánh giá đúng thực trạng phát triển du lịch của tỉnh
Khánh Hòa so với tiềm năng du lịch vốn có và so với sự phát triển du lịch của cả
nước. Khi phân nhóm tài liệu, dữ liệu và phân tích, xử lý theo yêu cầu của đề tài,
chúng ta sẽ thấy được những vấn đề trọng tâm cần nghiên cứu. Việc tổng hợp các số
liệu, tài liệu sẽ giúp chúng ta có được cách nhìn đúng đắn về chủ đề, hướng tiếp cận
vấn đề nghiên cứu. Sự kết hợp các chỉ tiêu có tính định lượng với các yếu tố có tính
định tính là cần thiết khi sử dụng phương pháp này.
5.2. Phương pháp thống kê
Sử dụng phương pháp này để thống kê các chỉ tiêu có tính định lượng như:
số lượng khách, doanh thu, vốn đầu tư… Nhằm mục đích phản ánh kết quả thực
trạng phát triển của ngành. Các nguồn số liệu, tư liệu từ Tổng cục du lịch, Sở Văn
hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, Cục Thống kê tỉnh Khánh Hòa được
chúng tôi thu thập, xử lý, tính toán để từ đó rút ra những kết luận, những đánh giá,
nhận định về hoạt động du lịch tỉnh Khánh Hòa. Luận văn đã vận dụng phương
pháp này vào việc đánh giá tài nguyên du lịch, tính toán các hoạt động du lịch và
phân vùng lãnh thổ du lịch tỉnh Khánh Hòa.

câu trả lời một cách khoa học. Nhiệm vụ của phương pháp là đưa ra những vấn đề
còn tồn tại, những dự báo khách quan về tương lai phát triển của ngành du lịch tỉnh
Khánh Hòa, đồng thời về mặt tâm lý họ luôn hướng về tương lai để giải quyết
những vấn đề tồn tại dựa trên những hiểu biết sâu sắc, kinh nghiệm và linh cảm
nhạy bén trong nghề nghiệp, từ đó sẽ cho các kết quả có tính thực tiễn và khoa học
cao, tránh được những trùng lắp với những nghiên cứu đã có, đồng thời kế thừa
những thành quả nghiên cứu đã đạt được. 13
6. Những đóng góp mới của luận văn
Luận văn có một số đóng góp mới chủ yếu sau đây:
- Góp phần làm sáng tỏ được cơ sở lí luận và thực tiễn về tổ chức lãnh thổ du
lịch dựa vào việc tổng quan về tổ chức lãnh thổ du lịch dựa vào việc tổng quan các
nghiên cứu đã có và vận dụng chúng vào tỉnh Khánh Hòa.
- Trình bày được các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh
Khánh Hòa với những thế mạnh và hạn chế cụ thể.
- Phân tích được thực trạng các hình thức tổ chức lãnh thổ du lịch ở địa bàn
nghiên cứu bao gồm các điểm du lịch, tuyến du lịch, cụm du lịch và trung tâm du lịch.
- Đề xuất được định hướng và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của
việc tổ chức lãnh thổ du lịch trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
7. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, cấu trúc đề tài kết cấu gồm ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức lãnh thổ du lịch
Chương 2: Các nhân tố ảnh hưởng và thực trạng tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh
Khánh Hòa
Chương 3: Định hướng và một số giải pháp tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh
Khánh Hòa.


vừa hòa nhập, vừa cạnh tranh nhằm đẩy mạnh tăng cường tăng trưởng kinh tế, giải
quyết tốt các vấn đề xã hội, đảm bảo sự bền vững phát triển.
Qua đó có thể thấy rằng, tổ chức lãnh thổ bao gồm hai hình thức chủ yếu là
tổ chức lãnh thổ nền sản xuất và tổ chức lãnh thổ môi trường sống của con người
trong đó tổ chức lãnh thổ nền sản xuất giữ vai trò quyết định. Dựa trên cơ sở tổng
hợp tài liệu về tổ chức lãnh thổ xã hội, tôi đưa ra sơ đồ sau: 15

Hình 1.1 Vị trí tổ chức lãnh thổ du lịch trong tổ chức lãnh thổ xã hội
Tổ chức lãnh thổ du lịch là một hình thức tổ chức sản xuất xã hội theo lãnh
thổ. Do đó, tổ chức lãnh thổ du lịch giải quyết đồng thời hai nhiệm vụ chính là kinh
tế và xã hội. Để khai thác có hiệu quả ngành kinh tế du lịch, tổ chức lãnh thổ du lịch
phải hợp lý, chặt chẽ và khoa học vì tổ chức lãnh thổ du lịch chính là sự phân hóa
không gian du lịch dựa trên các điều kiện cần thiết để phát triển du lịch cùng với các
mối liên hệ với điều kiện phát sinh của ngành với các ngành khác, với các đơn vị
lãnh thổ khác và hơn nữa là các mối liên hệ với các nước trong khu vực, châu lục và
trên thế giới.
Như vậy, có thể nói một cách đơn giản nhất tổ chức lãnh thổ du lịch được
hiểu là một hệ thống liên kết không gian của các đối tượng du lịch và các cơ sở

lịch là một trong những ngành có định hướng rõ rệt về tài nguyên, nếu không có tài
nguyên du lịch thì không thể có hoạt động du lịch và cũng không thể tổ chức lãnh
thổ du lịch được.
- Nghiên cứu tổ chức lãnh thổ du lịch còn tạo điều kiện đẩy mạnh chuyên
môn hóa du lịch. Với sự phát triển của nền sản xuất xã hội và các quy luật khác
trong các hình thức hình thái kinh tế xã hội khác, liên quan đến trình độ phát triển
của lực lượng sản xuất. Khi nền sản xuất đã phát triển, nhu cầu du lịch ngày càng
cao thì sự chuyên môn hóa du lịch ngày càng sâu sắc. Thông thường, đối với ngành
du lịch có bốn hướng chuyên môn hóa sau:
+ Chuyên môn hóa theo loại hình dịch vụ,
+ Chuyên môn hóa theo loại hình du lịch,
+ Chuyên môn hóa theo giai đoạn của quá trình du lịch,
+ Chuyên môn hóa theo các công đoạn sản xuất dịch vụ du lịch.
- Nghiên cứu tổ chức lãnh thổ du lịch nói chung và vạch ra các tuyến, điểm
du lịch trên một vị lãnh thổ nói riêng còn góp phần quan trọng tạo ra những sản
phẩm du lịch đặc đơn sắc có khả năng thu hút khách du lịch, làm tăng khả năng
cạnh tranh. Sản phẩm du lịch được coi là nhân tố quan trọng hàng đầu đối với việc
hấp dẫn du khách. Vì sản phẩm du lịch là sự kết hợp của những dịch vụ và phương
tiện vật chất cơ sở khai thác tiềm năng du lịch nhằm cung cấp cho du khách một
khoảng thời gian thú vị, một kinh nghiệm trọn vẹn và sự hài lòng. Những sản phẩm
du lịch độc đáo, chất lượng càng cao, sự lôi cuốn du khách càng mạnh. Vấn đề ở
đây đặt ra là cần phải khai thác các tài nguyên du lịch như thế nào để có được
những sản phẩm du lịch đáp ứng yêu cầu về số lượng, chất lượng làm hài lòng du
khách. Tài nguyên vẫn mãi ở dạng tiềm năng nếu không có sự tổ chức lãnh thổ du
lịch và việc xây dựng các tuyến, điểm du lịch là một trong những biện pháp hàng
đầu tạo ra và khai thác có hiệu quả các sản phẩm du lịch đặc trưng trên lãnh thổ đó. 17
- Trong việc nghiên cứu du lịch, tổ chức lãnh thổ du lịch là một trong những

phương diện lãnh thổ, xác định các đối tượng du lịch cần thiết phải được quản lý theo
không gian, các dạng phân vùng du lịch với mục đích tổ chức và điều khiển [32].
Việc nghiên cứu tổ chức lãnh thổ du lịch có ý nghĩa không chỉ về mặt lý luận
mà cả tính chất thực tiễn. Việc nhận thức chúng một cách đúng đắn sẽ tạo ra những 18
tiền đề cần thiết nhằm sử dụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn lực du lịch để phát
triển kinh tế, xã hội địa phương và cả nước.
1.1.4. Các hình thức thể hiện chủ yếu của tổ chức lãnh thổ du lịch
Tổ chức lãnh thổ du lịch là một dạng của tổ chức lãnh thổ xã hội nên nó
mang tính chất lịch sử. Cùng với sự phát triển xã hội, trước hết là của sức sản xuất
đã dần dần xuất hiện các hình thức lãnh thổ du lịch. Theo trường phái địa lý Xô
Viết, xét trên phương diện vĩ mô có ba hình thức chủ yếu:
- Hệ thống lãnh thổ du lịch,
- Thể tổng hợp lãnh thổ du lịch,
- Vùng du lịch.
Mỗi hình thức tuy có quá trình hình thành và phát triển, có các đặc trưng
riêng nhưng giữa các hình thức này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó
vùng du lịch có ý nghĩa hết sức quan trọng, nó mang ý nghĩa thực tiễn cao.
1.1.4.1. Hệ thống lãnh thổ du lịch
Hình thức này được xem như một thành tạo toàn vẹn về hoạt động và lãnh
thổ, có sự lựa chọn các chức năng xã hội nhất định. Trong số các chức năng đó,
quan trọng nhất là các chức năng phục hồi và tái sản xuất sức khỏe, khả năng lao
động thể lực và tinh thần của con người. Do đó, hệ thống lãnh thổ du lịch được coi
là hệ thống xã hội được tạo nên bởi các yếu tố có quan hệ mật thiết như nhau: nhóm
người đi du lịch, các tổng thể tự nhiên, văn hóa lịch sử, các công trình kỹ thuật, đội
ngũ những người phục vụ và bộ phận tổ chức quản lý.
Về phương diện cấu trúc, hệ thống lãnh thổ du lịch gồm nhiều thành phần có
mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Có thể coi các điều kiện và nhân tố du lịch trong sự Hình 1.2. Hệ thống lãnh thổ du lịch của M. Buchovarop (1975)
Chú giải:
I: Môi trường và các điều kiện phát sinh nhu cầu du lịch
II: Hệ thống lãnh thổ du lịch
1. Phương tiện giao thông vận tải
2. Phân hệ khách du lịch
3. Phân hệ cán bộ phục vụ
4. Phân hệ tài nguyên du lịch
5. Phân hệ cơ sở vật chất – kỹ thuật
- Phân hệ khách du lịch: Là phân hệ trung tâm có tính chủ động, quyết định
các yêu cầu đối với các thành phần khác của hệ thống bởi vì các thành phần này có
tính phụ thuộc vào những yêu cầu của khách du lịch (gồm những đặc điểm của xã
hội, dân tộc, quốc tịch). Các đặc trưng của phân hệ khách là cấu trúc và lượng nhu
cầu, tính lựa chọn, tính mùa vụ, và tính đa dạng của luồng khách du lịch.
- Phân hệ tổng thể tự nhiên, lịch sử và văn hóa: Với tư cách là các điều kiện
và tài nguyên – cơ sở cho du lịch và là lãnh thổ hình thành các hệ thống lãnh thổ du
lịch. Phân hệ này được phản ánh những nét riêng và có tính đặc thù theo lãnh thổ,
đồng thời đây là một tổng thể có những đặc trưng về sức chứa, độ tin cậy, tính thích
hợp, tính ổn định và tính hấp dẫn. Nó được đặc trưng bằng lượng nhu cầu, diện tích
phân bố, thời gian khai thác và khả năng phục vụ.
- Phân hệ cơ sở vật chất – kỹ thuật: Đảm bảo các yêu cầu du lịch cơ bản cho
khách (đi lại, ăn ở, sinh hoạt, các phương tiện giải trí…) cũng như nhu cầu đặc
trưng (tham quan, vui chơi, chữa bệnh…). Có thể nói cơ sở hạ tầng của du lịch được
tạo nên bởi toàn bộ công trình kỹ thuật. Nét đặc trưng của phân hệ này là sức chứa,
tính đa dạng, tính thích hợp, mức độ chuẩn bị khai thác.
- Phân hệ cán bộ công nhân viên phục vụ: Thực hiện chức năng phục vụ du
Hình 1.3. Hệ thống lãnh thổ chức năng của Gunn (1993)
Mặc dù hình thức biểu hiện, tương đối đầy đủ hơn nhưng về cơ bản thì hệ
thống này cũng bao gồm nhiều phân hệ tương tự như cách phân chia hệ thống lãnh
thổ du lịch của M. Buchovarop (1975).
1.1.4.2. Thể tổng hợp lãnh thổ du lịch
ĐẠI LÝ HAY
CÔNG TY
KINH DOANH

LAO ĐỘNG

TÀI CHÍNH
LÃNH ĐẠO
TỔ CHỨC

CỘNG ĐỒNG
NHỮNG
TÀI NGUYÊN
VĂN HÓA HỆ THỐNG

Vùng du lịch có rất nhiều quan niệm khác nhau. Theo E.A. Koliarop (1978),
vùng du lịch là một lãnh thổ hoàn chỉnh với sự kết hợp các điều kiện đối tượng và
chuyên môn hóa du lịch. Vùng du lịch không chỉ là lãnh thổ để chữa bệnh nghỉ ngơi –
du lịch mà còn là một cơ chế hành chính, kinh tế phức tạp. Ở đó các xí nghiệp nông
nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng và các cơ sở văn hóa. Vùng du lịch
được hình thành do phân công lao động theo lãnh thổ trong lĩnh vực phi sản xuất.
Theo quan niệm của N.X.Mironico và I.T.Tiorodokholebok (1981) thì vùng du
lịch là một cộng đồng lãnh thổ của các cơ sở du lịch chuyên môn hóa phục vụ du khách
có quan hệ về mặt kinh tế nhằm thỏa mãn tốt nhất nhu cầu của khách trên cơ sở sử
dụng tổng thể tự nhiên, văn hóa, lịch sử hiện có và các điều kiện kinh tế của lãnh thổ.
Quan niệm của I.I.Pirogionic (1985) đưa ra một cách đầy đủ, hợp lý và tiêu
biểu hơn cả. Theo ông, vùng du lịch là hệ thống lãnh thổ kinh tế xã hội, một tập hợp
của các hệ thống lãnh thổ du lịch thuộc mọi cấp có liên hệ với nhau và các cơ sở hạ
tầng nhằm đảm bảo cho các hoạt động của hệ thống lãnh thổ du lịch với việc có
chung chuyên môn hóa và các điều kiện kinh tế xã hội để phát triển du lịch. Dó đó,
xét trên quan điểm hệ thống, có thể trình bày vùng du lịch như là một tập hợp của
hệ thống hoạt động hiệu quả. Giữa chúng có mối liên hệ với nhau mang tính chất
liên hệ công nghệ và kinh tế. 22
Như vậy vùng du lịch được hình thành bởi hạt nhân là hệ thống lãnh thổ du
lịch. Hệ thống lãnh thổ du lịch và vùng du lịch là các khái niệm rất gần gũi với
nhau, đồng thời lại có những khác biệt cơ bản. Nói cách khác, sự khác biệt giữa
chúng là chỗ ở, hệ thống lãnh thổ du lịch là hạt nhân của vùng du lịch, từ hạt nhân
này đã tạo điều kiện cho sự xuất hiện và phát triển của vùng trong môi trường xung
quanh. Các yếu tố của môi trường nuôi dưỡng hạt nhân, giúp nó hoạt động và cùng
với bản thân hạt nhân trở thành vùng du lịch.
Theo cách hiểu này, hệ thống lãnh thổ du lịch không phải là toàn bộ lãnh thổ
của vùng (lãnh thổ tự nhiên) mà chỉ là nơi tập trung nguồn tài nguyên du lịch và các