ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

MAI THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THANH CHĂN TỈNH ĐIỆN BIÊN
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI – 2015

i
LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả luận văn xin bày tỏ lòng biết ơn tới:
Toàn thể Thầy giáo, Cô giáo - giảng viên trường Đại học giáo dục -
Đại học quốc gia Hà nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành chương
trình học tập để có những kiến thức, kỹ năng cần thiết trong nghiên cứu, thực
hiện luận văn và quá trình công tác.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Tiến sĩ
Nguyễn Văn Ly người đã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong
suốt thời gian thực hiện các nhiệm vụ của đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn đội ngũ cán bộ quản lý, tập thể giáo viên và
học sinh trường THPT Thanh Chăn - Điện Biên đã ủng hộ, cộng tác, giúp đỡ
tôi nhiệt tình trong quá trình điều tra, khảo sát thu thập các dữ liệu liên quan
đến đề tài.
Xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm giúp đỡ,
cổ vũ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình
học tập và hoàn thành luận văn.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong học tập, nghiên cứu , song luận văn
vẫn khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế. Tác giả kính mong nhận được
những ý kiến góp ý, chỉ bảo của các thầy cô, các nhà khoa học, bạn bè đồng
nghiệp và những người quan tâm để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 11 năm 2014
Tác giả

iii
MỤC LỤC
Lời cảm ơn………………………………………… ……………………… i
Danh mục chữ viết tắt………………………………………… ……………ii
Mục lục………………………………………………………………………iii
Danh mục bảng……………………………………………………………….vi
Danh mục biểu đồ, sơ đồ…………………………………………………….vii
MỞ ĐẦU 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC NHẰM ĐÁP
ỨNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VIỆT NAM 8
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu 8
1.2. Một số khái niệm làm cơ sở nghiên cứu của đề tài 10
1.2.1. Quản lý, quản lý nhà trường 10
1.2.2. Dạy học, quản lý dạy học 14
1.2.3. Quy trình 16
1.2.4. Quản lý dạy học theo quy trình 16
1.3. Quản lý dạy học trong trường THPT 17
1.3.1. Trường THPT 17
1.3.2. Hoạt động dạy học trong trường THPT 18
1.4. Nội dung quản lý dạy học theo quy trình 19
1.4.1. Xây dựng quy trình dạy học 19
1.4.2. Xây dựng các tiêu chí đánh giá việc thực hiện quy trình 20
1.4.3. Tập huấn cho giáo viên thực hiện quy trình dạy học 23
1.5. Các yếu tố tác động tới quản lý dạy học theo quy trình 25

3.1.1. Đảm bảo tính kế thừa: 63
3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn 63
3.1.3. Đảm bảo tính đồng bộ 64
3.2. Các biện pháp quản lý dạy học theo quy trình tại trường THPT Thanh
Chăn - Điện Biên 65
3.2.1. Xây dựng quy trình dạy học 65
3.2.2. Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá việc thực hiện dạy học theo quy
trình 68 v
3.2.3. Tập huấn cho giáo viên thực hiện quy trình: 71
3.2.4. Giám sát, đo lường, đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện quy trình 80
3.2.5. Đảm bảo các điều kiện thực hiện quy trình 81
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp 82
3.4. Tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 83
Tiểu kết chương 3 86
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87
1. Kết luận 87
2. Khuyến nghị 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO 89
PHỤ LỤC 92
Bảng 3.2
Các tiêu chí đánh giá…………………………………….
Biên chế lớp học và tổng số học sinh…………………….
Chất lượng hai mặt giáo dục………………………

Kết quả công tác học sinh giỏi và tốt nghiệp…………….
Thành tích tham gia các cuộc thi văn nghệ, thể thao……

Chất lượng xếp loại chuyên môn của đội ngũ………
Kết quả các cuộc thi cấp tỉnh của giáo viên………
Thành tích tham gia hoạt động phong trào của cán bộ
giáo viên………………………………………………….
Thực trạng xây dựng quy trình dạy học……………
Thực trạng việc xây dựng các tiêu chí đánh giá………….
Thực trạng nội dung tập huấn dạy học theo quy trình……

Thực trạng đảm bảo các điều kiện để thực hiện quy trình.
Các tiêu chí đánh giá quy trình dạy học của giáo viên…
Tổng hợp kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả
thi của các biện pháp……………………………………
20
30
31
33
34
35
36

38
43

Ba giai đoạn của Quy trình dạy học ……………………

Nội dung quy trình dạy học ……………………………
So sánh ý kiến của học sinh và giáo viên khi đánh giá
thực trạng GV phân tích nhu cầu, xây dựng KHDH
Thực trạng tổ chức để giáo viên thực hiện quy trình……
Thực trạng công tác kiểm tra, giám sát…………………

Các bước của một quy trình dạy học …………………….
Tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các
biện pháp………………………………………………….

17
20

49
53
55
66

84

là: chương trình giáo dục còn coi nhẹ thực hành, vận dụng kiến thức; phương
pháp giáo dục, kiểm tra, thi và đánh giá lạc hậu, thiếu thực chất; thiếu gắn kết
giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của
thị trường lao động; chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống
và kĩ năng làm việc. Hệ thống giáo dục thiếu tính liên thông, chưa phù hợp

2
với yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế. Chưa gắn đào tạo với nhu
cầu của thị trường lao động. Quản lí giáo dục và đào tạo còn nhiều yếu kém,
là̀ nguyên nhân của nhiều yếu kém khác. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí
giáo dục còn nhiều bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận
chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm
chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Đầu tư cho giáo dục và đào tạo chưa hiệu
quả. Chính sách, cơ chế tài chính cho giáo dục và đào tạo chưa phù hợp. Cơ
sở vật chất kĩ thuật còn thiếu và lạc hậu, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng
đặc biệt khó khăn.
Trước thực tế trên, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã
xác định "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá,
hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế" và "Phát triển
nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào
việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân"[40]
Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục là một công việc hết sức trọng
đại. Trung ương ban hành Nghị quyết để thống nhất nhận thức và hành động;
phát huy trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân, huy động các nguồn lực với sự phối
hợp của nhiều cơ quan, ban ngành và các tổ chức xã hội cho sự nghiệp giáo
dục.
Quan điểm chỉ đạo đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông là
chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển
toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lí luận gắn
với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục

hỏi của thực tiễn. Vì vậy, nghiên cứu thực trạng công tác quản lý dạy học tại
Trường THPT Thanh Chăn - Điện Biên nhằm đề ra các biện pháp quản lý
đồng bộ có tính khả thi, phù hợp với tình hình thực tế của trường trong bối
cảnh hội nhập quốc tế là hết sức cần thiết. Xuất phát từ những lý do trên tác
giả chọn đề tài: “Quản lý dạy học tại trường THPT Thanh Chăn tỉnh Điện
Biên đáp ứng đổi mới giáo dục Việt Nam”.

4
Quản lý dạy học có nhiều cách tiếp cận nhưng để đáp ứng đổi mới giáo
dục Việt Nam và phù hợp với thực trạng hoạt động dạy học tại Trường THPT
Thanh Chăn-Điện Biên tác giả nghiên cứu quản lý dạy học theo quy trình.
Dạy học theo quy trình gồm các giai đoạn cụ thể với các thành tố có sự gắn
kết chặt chẽ với nhau. Nếu dạy học thực hiện theo đúng quy trình này sẽ
mang lại hiệu quả cao. Tác giả mong rằng với công trình nghiên cứu của tác
giả sẽ góp phần đổi mới công tác quản lý hoạt động dạy học, đáp ứng yêu cầu
của thực tiễn và nâng cao chất lượng dạy học tại Trường THPT Thanh Chăn.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, phân tích thực trạng và thực tiễn quản lý
dạy học tại Trường THPT Thanh Chăn Điện Biên, luận văn đề xuất các biện
pháp quản lý dạy học theo quy trình nhằm nâng cao chất lượng Giáo dục của
nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới Giáo dục Việt Nam.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, luận văn tập trung thực hiện
3 nhiệm vụ sau:
3.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học, quản lý dạy học theo quy trình đáp
ứng yêu cầu đổi mới Giáo dục Việt nam.
3.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học tại Trường THPT Thanh
Chăn - Điện Biên.
3.3. Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học theo quy trình tại Trường THPT
Thanh Chăn - Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Việt Nam.

8. Cách tiếp cận
Trong luận văn tác giả tiếp cận khái niệm dạy học như một hoạt động
có thể được quy trình hóa và quản lý hoạt động này như một quy trình.
9. Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai thực hiện tốt các nhiệm vụ nghiên cứu, trong luận văn tác
giả kết hợp sử dụng các nhóm phương pháp sau:
9.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

6
- Tìm hiểu và phân tích các quan điểm lý luận thể hiện trong các
chuyên khảo, bài báo, các tài liệu chuyên môn liên quan đến nội dung đề tài.
- Nghiên cứu Luật Giáo dục, Nghị quyết của Đảng, các văn bản pháp
quy của Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về giáo dục đào tạo, vận
dụng nội dung, quan điểm chỉ đạo làm cơ sở cho việc đổi mới giáo dục nói
chung, chương trình, nội dung và mục tiêu phát triển Giáo dục và Đào tạo nói
riêng.
- Nghiên cứu các sách, tài liệu, công trình nghiên cứu của các nhà giáo
dục học có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận văn.
- Hệ thống hóa, khái quát hóa các vấn đề lý luận về dạy học, quản lý
dạy học của các nhà khoa học, các công trình nghiên cứu trước để kế thừa từ
đó xây dựng cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu về công tác quản lý hoạt động
dạy học tại Trường THPT Thanh Chăn - Điện Biên, đáp ứng đổi mới giáo dục
Việt Nam.
9.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
9.2.1. Phương pháp điều tra xã hội học:
Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi là phương pháp thu thập thông tin
trên phổ rộng, với lượng khách thể lớn, có thể cho phép người nghiên cứu có
thể rút ra kết luận có độ tin cậy cao. Nhằm mục đích thu tập thông tin về thực
trạng hoạt động dạy học của giáo viên Trường THPT Thanh Chăn. Tác giả
tiến hành điều tra bằng phiếu hỏi trên 03 nhóm đối tượng: Cán bộ quản lý,

yêu cầu đổi mới Giáo dục Việt Nam.
Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học tại Trường THPT Thanh Chăn.
Chương 3: Xây dựng quy trình dạy học và các biện pháp quản lý quá
trình dạy học theo quy trình.
8
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC NHẰM ĐÁP ỨNG
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VIỆT NAM
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu
“Trước bối cảnh của quốc tế và trong nước hiện nay, với những đổi
thay to lớn trong đời sống kinh tế - xã hội, hơn bao giờ hết chất lượng giáo
dục và đào tạo trở thành vấn đề sống còn, quyết định sự thành bại của cả một
quốc gia trong điều kiện hội nhập với kinh tế thế giới”. Chỉ có một nền giáo
dục toàn diện, hiện đại mới có thể đào tạo được những con người phát triển
toàn diện, “vừa hồng vừa chuyên”, đáp ứng các yêu cầu về nguồn lực cho
công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thực hiện theo đúng quan
điểm, chủ trương, đường lối của Đảng đã đề ra.
Giáo dục cần đào tạo con người đáp ứng được những đòi hỏi của thị
trường lao động và nghề nghiệp cũng như cuộc sống, có khả năng hòa nhập
và cạnh tranh quốc tế, đặc biệt là: năng lực nhận thức; năng lực hành động;
tính sáng tạo, năng động; tính tự lực và trách nhiệm; năng lực làm việc; năng
lực giải quyết các vấn đề phức hợp và khả năng học tập suốt đời…
Từ những yêu cầu mang tầm vĩ mô ở trên đối với giáo dục và đào tạo
nói chung, mỗi đơn vị, cơ sở giáo dục nói riêng cũng không thể đứng ngoài

hệ thống hóa các quan điểm cơ bản về quản lý chất lượng trong giáo dục đại
học cùng với việc làm rõ đặc trưng của quá trình dạy học (QTDH) Bộ môn
Khoa học Xã hội Nhân văn và Kinh tế - Khoa Quốc tế ĐHQGHN. Tác giả đã
đề xuất một quy trình dạy học Bộ môn Khoa học Xã hội Nhân văn và Kinh tế
- Khoa Quốc tế ĐHQGHN sau khi đã khảo nghiệm khẳng định tính cấp thiết
và khả thi của các biện pháp. Đây là công trình nghiên cứu gần gũi với đề tài
luận văn của tác giả và đã trở thành khung lý thuyết quan trọng để tác giả phát
triển, áp dụng cho việc tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy học của giáo viên
Trường THPT Thanh Chăn Điện Biên.
10
1.2. Một số khái niệm làm cơ sở nghiên cứu của đề tài
1.2.1. Quản lý, quản lý nhà trường
1.2.1.1. Quản lý
Quản lý với các chức năng cơ bản là kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo,
kiểm tra đã khẳng định: “Quản lý là một trong những loại hình lao động quan
trọng nhất và lâu đời nhất của con người”.
Sử gia Danniel A đã nhận xét rằng: “Quản lý cũng xưa cũ như chính
con người vậy”. Bất luận một tổ chức có mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao
đều cần phải có sự quản lý để tổ chức hoạt động và đạt được mục đích của
mình.Với các chức năng trên, khi nghiên cứu về bản chất của hoạt động quản
lý người ta nhận thấy nó có tính tất yếu khách quan đồng thời có tính tất yếu
chủ quan vì được thực hiện bởi người quản lý. Mặt khác nó vừa có tính giai
cấp lại vừa có tính kỹ thuật, vừa có tính khoa học lại vừa có tính nghệ thuật,
vừa có tính pháp luật lại vừa có tính xã hội rộng rãi…chúng là những mặt đối
lập trong một hệ thống nhất, đó là biện chứng, là bản chất của hoạt động quản
lý.
Vậy quản lý là gì? Có rất nhiều định nghĩa về quản lý nhưng chưa có

- Quản lý là các hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá
nhân, đảm bảo hoàn thành các công việc và là phương thức tốt nhất để đạt
được mục tiêu chung của tập thể.
- Quản lý là quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể
quản lý lên đối tượng quản lý thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử dụng có
hiệu quả nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ
thống ổn định, phát triển đạt được những mục tiêu đã định.
Tóm lại, quản lý là một quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích
của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra.
Quản lý bao giờ cũng tồn tại với tư cách là một hệ thống, bao gồm các
thành phần:

12
+ Chủ thể quản lý (người quản lý, tổ chức quản lý): đề ra mục tiêu, dẫn
dắt điều khiển các đối tượng quản lý để đạt tới mục tiêu định sẵn.
+ Khách thể quản lý (đối tượng quản lý): con người (được tổ chức
thành một tập thể, một xã hội ) thế giới vô sinh (các trang thiết bị kỹ thuật )
thế giới hữu sinh (vật nuôi, cây trồng )
+ Cơ chế quản lý: những phương thức mà nhờ đó hoạt động quản lý
được thực hiện và quan hệ tương tác qua lại giữa chủ thể quản lý và khách thể
quản lý được vận hành điều chỉnh.
+ Mục tiêu chung: cho cả đối tượng quản lý và chủ thể quản lý, đây là
căn cứ để chủ thể quản lý tạo ra các hoạt động quản lý.
1.2.1.2. Quản lý nhà trường
Quản lý nhà trường là một hoạt động được thực hiện trên cơ sở những
quy luật chung của quản lý nhưng có nét đặc thù riêng: về bản chất quản lý
nhà trường được quy định bởi bản chất lao động sư phạm của người giáo
viên, bản chất quá trình dạy học, giáo dục trong đó mọi thành viên của nhà
trường vừa là đối tượng quản lý vừa là chủ thể hoạt động của bản thân mình.
Sản phẩm quản lý nhà trường là nhân cách của học sinh được hình thành

hoạt động dạy và học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang
trạng thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục”;[34,tr34]
Theo tác giả Phạm Minh Hạc :“Quản lý nhà trường là tập hợp những
tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ
công nhân viên, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do nhà nước đầu tư, lực
lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có. Hướng vào việc
đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo
thế hệ trẻ”.[18,tr61]
Trong cuốn “Cơ sở lý luận của khoa học quản lý giáo dục”, tác giả
M.I.Kôn-Đa-Cốp đã viết: ''Chúng ta hiểu quản lý nhà trường (công việc nhà
trường) là một hệ thống xã hội - sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi
những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến

14
tất cả các mặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về
các mặt kinh tế - xã hội, tổ chức sư phạm của quá trình dạy - học và giáo dục
thế hệ đang lớn lên”[31]
Như vậy quản lý nhà trường thực chất là tác động có định hướng, có kế
hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh hoạt động
của nhà trường theo nguyên lý giáo dục và tiến tới mục tiêu giáo dục mà trọng
tâm của nó là đưa hoạt động dạy và học tiến lên trạng thái mới về chất. Do
vậy công tác quản lý giáo dục nói chung, quản lý nhà trường nói riêng gồm có
quản lý các hoạt động trong nhà trường và các quan hệ giữa trường học với xã
hội.
1.2.2. Dạy học, quản lý dạy học
1.2.2.1 Dạy học:
Dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm, với nội dung khoa học,
được thực hiện theo một phương pháp sư phạm đặc biệt, do nhà trường tổ
chức, thầy giáo thực hiện nhằm giúp học sinh nắm vững hệ thống kiến thức
khoa học và hình thành hệ thống kỹ năng hoạt động, nâng cao trình độ học

giáo viên.
Quản lý dạy học là tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau:
- Cụ thể hóa mục tiêu dạy học qua các nhiệm vụ dạy học nhằm nâng
cao tri thức, kỹ năng, bồi dưỡng thái độ, hình thành và phát triển những năng
lực, phẩm chất tốt đẹp cho người học.
- Quản lý việc xây dựng và thực hiện nội dung dạy học. Nội dung dạy
học phải đảm bảo bao gồm hệ thống những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà
người học cần phải lĩnh hội trong quá trình dạy học, đáp ứng mục tiêu dạy
học.
- Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên theo quy trình (Chuẩn bị,
thực thi, đánh giá cải tiến).
- Quản lý hoạt động học tập của học sinh (nề nếp, thái độ, kết quả học
tập).
- Quản lý cơ sở vật chất phục vụ dạy học.

16
Để thực hiện tốt các nhiệm vụ quản lý dạy học đối với hoạt động dạy
của giáo viên cần quản lý những nội dung sau:
- Quản lý việc thực hiện chương trình giảng dạy (mục tiêu, nội dung,
tiến trình)
- Quản lý giờ lên lớp và vận dụng phương pháp dạy học, sử dụng
phương tiện dạy học.
- Quản lý việc thực hiện quy chế kiểm tra, đánh giá chất lượng.
- Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên.
- Quản lý việc lập kế hoạch của giáo viên.
- Quản lý việc tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên.
Bên cạnh những nội dung quản lý hoạt động dạy, nhà quản lý cũng cần
quan tâm đến những nội dung quản lý hoạt động học và đặc biệt hơn là nội
dung quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện - kỹ thuật phục vụ
hoạt động dạy học trong nhà trường.