PHÒNG GD & ĐT HƯƠNG KHÊ
TRƯỜNG TH HƯƠNG TRẠCH
* *
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP
GIÚP ĐỠ HỌC SINH HỌCNHÓM CÓ HIỆU QUẢ
Năm học: 2013 - 2014
Người thực hiện: Trịnh Xuân Thường
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực học tập của
học sinh có ý nghĩa quan trọng. Bởi xét cho cùng, công việc giáo dục phải được tiến hành
trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động. Giáo dục phải được thực hiện thông qua hành động
và bằng hành động của bản thân. Cho nên việc khơi dậy, phát triển ý thức, ý chí, năng lực
của người học là con đường phát triển tối ưu của giáo dục. Và để đáp ứng yêu cầu trên, hiện
nay trong dạy học có nhiều phương pháp và hình thức dạy học đã được nhiều giáo viên áp
dụng nhằm phát triển tư duy người học. Trong số đó, hình thức tổ chức học tập theo nhóm
đã và đang được vận dụng một cách hiệu quả.
Như chúng ta đã biết, trong học tập thì không phải bất cứ một nhiệm vụ học tập nào
cũng có thể được hoàn thành do những hoạt động thuần tuý của cá nhân. Có những câu
hỏi, bài tập, những vấn đề đặt ra khó và phức tạp, đòi hỏi phải có sự hợp tác giữa cá nhân
mới có thể hoàn thành nhiệm vụ. Vì vậy, bên cạnh hình thức học tập cá nhân, cần tổ chức
cho học sinh học tập theo nhóm. Hình thức thảo luận nhóm có nhiều thế mạnh như:
- Góp phần rèn luyện tinh thần tự lực của học sinh; giúp các em rèn luyện và phát
triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp; tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau; phát
huy vai trò trách nhiệm, tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp tác. Thông qua hoạt động
nhóm, các em có thể cùng làm với nhau những công việc mà một mình không thể tự làm
được trong một thời gian nhất định.

quốc gia trong một thế giới chung. Các nghiên cứu cho thấy hợp tác quyết định sự thành bại
của mỗi cá nhân trong xã hội. Từ kết quả của nghiên cứu này, hiện nay, giáo dục của nhiều
nước như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Thuỵ Điển, New Zealand nhận thấy cần dạy cho học sinh
biết cách hợp tác với nhau và dạy các kĩ năng hợp tác như dạy bất kì một kiến thức, kĩ năng
môn học nào ngay từ khi học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường. Ở nước ta, điều này được
thể hiện trong mục tiêu chương trình tiểu học năm 2000: "Giáo dục tinh thần hợp tác vì
mục đích chung là một nội dung giáo dục cực kì quan trọng trong đào tạo con người".
Học hợp tác nhóm là hình thức tổ chức học tập của học sinh theo nhóm nhỏ trên lớp,
trong đó nhấn mạnh đến các kĩ năng hợp tác mang tính xã hội.
2. Cơ sở thực tiễn:
Qua dự giờ, thăm lớp đồng nghiệp, tôi nhận thấy những hạn chế trong dạy học theo
nhóm ở một số lớp như sau:
- Sử dụng dạy học theo nhóm tuỳ tiện, không có sự lựa chọn thích hợp.
- Trong hoạt động nhóm chỉ có một số em tham gia, số còn lại không tham gia hoặc
tham gia không tích cực: Hoạt động nhóm chỉ tập trung ở một số đối tượng khá giỏi còn
một số học sinh khác thì lợi dụng hoạt động nhóm để chơi.
- Các thành viên trong nhóm không lắng nghe ý kiến của nhau: có hiện tượng lấn át
hoặc chấp nhận ý kiến của nhau một cách miễn cưỡng. Thường là những em giỏi áp đặt ý
kiến của mình cho toàn nhóm.
- Cả nhóm phụ thuộc vào một, hai người, để mặc người đó điều khiển.
- Nhóm hoạt động tự do, không ai điều khiển.
- Vai trò của các thành viên trong nhóm không thay đổi (chỉ một, hai người thường
xuyên làm nhóm trưởng và thư ký) trong các buổi dạy học có sử dụng nhóm.
- Cách phân chia thời gian của giáo viên cho hoạt động nhóm không thỏa đáng.
- Giáo viên cho học sinh tiến hành thảo luận nhóm nhưng không quy định rõ thời
gian thảo luận trong bao lâu vì vậy học sinh vẫn nhởn nhơ đùa khi đã nhận nhiệm vụ.
- Việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm còn mang nặng tính hình thức, chiếu lệ.
Nhiều giáo viên quan niệm và hiểu rằng muốn đổi mới phương pháp dạy học là bắt buộc
phải sử dụng hình thức thảo luận nhóm nên bất kỳ tiết dạy nào hoặc khi có giáo viên dự
giờ, thăm lớp là sử dụng đến thảo luận nhóm mà chưa thực sự chú ý đến hiệu quả của nó

hoàn thành.
Vì vậy trong học hợp tác nhóm, học sinh có hai trách nhiệm:
CÁC CÁCH
CHIA
NHÓM
Nhóm theo đếm
số
Nhóm theo biểu
tượng
Nhóm theo mã
màu
Nhóm theo
trình độ
Nhóm tương
trợ
Nhóm theo
ghép hình
Nhóm theo sở
thích
Bàn trên quay
xuống bàn dưới
Nhóm theo
tháng sinh nhật
Nhóm cặp
Nhóm theo tên
các loài hoa
- Thực hiện nhiệm vụ được giao.
- Đảm bảo các thành viên trong nhóm mình cũng hoàn thành nhiệm vụ được giao (Bạn
nào xong trước thì cùng hỗ trợ cho bạn mình để nhiệm vụ của nhóm được hoàn thành).
- Tạo môi trường hợp tác"mặt đối mặt"trong nhóm học sinh để nói cho nhau nghe.

nhau trong nhóm học tập cùng trao đổi, chia sẻ, tìm tòi những kinh nghiệm, những kiến
thức hay giải quyết nhiệm vụ học tập được giao. Trong khi đó, giáo viên bao quát, theo dõi
hoạt động của HS và sẵn sàng làm cố vấn, trọng tài hay hỗ trợ các nhóm khi cần thiết.
Để thực hiện dạy học hợp tác nhóm trong bài học cụ thể, tôi đã tiến hành như sau:
2) Nắm được các kĩ năng hợp tác nhóm.
Có hai loại mục tiêu tôi cần xác định rõ trước khi dạy một bài.
Một là, mục tiêu về kiến thức, kĩ năng và thái độ được xác định ở mức độ phù hợp với
học sinh và phù hợp với yêu cầu chung của bài học.
Hai là, mục tiêu về kĩ năng hợp tác của học sinh với nhau: được thể hiện bằng các kĩ
năng hợp tác cụ thể, yêu cầu học sinh qua bài học. Căn cứ vào khả năng hợp tác nhóm của
học sinh tôi xác định các kĩ năng cần rèn cho các em.
Trong một bài học, tuỳ theo nội dung môn học, tôi xác định nội dung vấn đề cho hoạt
động hợp tác nhóm. Vấn đề tôi đưa ra cho học sinh hoạt động học hợp tác nhóm luôn đảm
bảo: Nội dung vấn đề phải có độ khó, phức tạp nhất định sao cho nhóm học sinh phải cùng
hợp tác với nhau mới có thể giải quyết được. Nội dung vấn đề cho hoạt động nhóm, chỉ có
thể giải quyết được khi các thành viên nhóm phải vận dụng những kinh nghiệm của bản
thân. Nội dung vấn đề trong hoạt động nhóm cho học sinh giải quyết tôi đều dành thời gian
hợp lí để học sinh thảo luận.
Các vấn đề đưa ra cho học hợp tác nhóm được nhóm trưởng điều khiển các bạn tìm ra
kiến thức, hiểu và vận dụng làm bài.
Ví dụ: Dạy bài: - Việt Nam - Đất nước chúng ta.
HĐ1: 1.Tìm hiểu Vị trí, địa lí, giới hạn.
Cho HS quan sát và 1 HSG lên bảng chỉ trên lược đồ Việt Nam trong khu vực Đông Nam Á
GV Cho 1 HS đọc yêu cầu: Quan sát hình 1 hãy:
+ Chỉ phần đất liền của nước ta trên lược đồ.
+ Nêu tên những nước giáp phần đất liền của nước ta.
+ Cho biết biển bao bọc phía nào phần đất liền nước ta. Tên biển là gì?
+ Kể tên 1 số đảo và quần đảo của nước ta.
* Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm 4:
Nhóm trưởng yêu cầu cả nhóm tìm nhanh kịp thời gian, tìm từng ý cho bạn yếu nhắc lại,

Nếu không lập nhóm mới học sinh sẽ không học được các kĩ năng cần thiết cho việc giải
quyết vấn đề, trong quá trình hợp tác với bè bạn. Việc học sinh lần lượt được hoạt động
cùng nhóm với tất cả các bạn trong lớp, sau một học kì hay năm học, là điều hết sức có ý
nghĩa. Nó giúp cho việc xây dựng trong các em cảm nhận tích cực và lành mạnh về sự hợp
tác, mang lại cho các em nhiều cơ hội để thực hành các kĩ năng cần thiết cho việc hoạt động
trong các nhóm mới. Học sinh có cơ hội giao tiếp với nhiều nét tính cách riêng, khác
nhau Điều đó, làm tăng ý nghĩa giao lưu, giao tiếp, mở rộng và nâng cao kiến thức năm
học. Tránh việc đánh giá thấp sức mạnh của các nhóm học tập đa dạng trong việc nâng cao
chất lượng học tập, sự phong phú và tính tích cực tham gia của mọi thành viên. Không nên
để nhóm "quá hiểu" nhau, dễ sinh ra tình trạng trì tệ, thiếu năng động, dựa dẫm vào nhau.
* Phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm
Các thành viên trong nhóm cần có nhiệm vụ, vai trò rõ ràng. Sau mỗi hoạt động nhóm,
các thành viên cần thay đổi vai trò cho nhau, tránh tình trạng mỗi thành viên chỉ đóng một
vai trò trong thời gian quá lâu. Vai trò của các thành viên trong một nhóm bao gồm:
* Điều khiển nhóm hay còn gọi là nhóm trưởng, có nhiệm vụ hướng dẫn các thành viên
tham gia vào hoạt động, giải thích rõ nhiệm vụ hoạt động của nhóm, tóm tắt, kiểm tra sự
hiểu biết vấn đề trao đổi, thống nhất ý kiến của nhóm, xây dựng bầu không khí ấm áp, giải
quyết các "mâu thuẫn" trong quá trình hoạt động nhóm. Với vai trò này học sinh cần có
nhiều năng lực hơn, đặc biệt là năng lực quản lí, giám sát và hướng dẫn bạn.
* Thư kí ghi chép mọi ý kiến, biên tập, tóm tắt các ý kiến.
* Báo cáo viên thay mặt nhóm báo cáo kết quả hoạt động của nhóm.
* Khuyến khích động viên mọi thành viên tham gia, nhắc nhở những thành viên "lắm
lời" trong nhóm, bảo đảm trong quá trình trao đổi mọi thành viên phải có quyền và nghĩa
vụ đóng góp vào bài học.
* Theo dõi thời gian: theo dõi và thông báo thời gian cho hoạt động nhóm. Các thành
viên trong nhóm phân phối thời gian thích hợp cho từng vấn đề, tránh hiện tượng "cháy thời
gian".
b) Tổ chức hoạt động nhóm :
Tôi bố trí các thành viên trong nhóm học tập ngồi gần nhau sao cho các em có thể dễ
dàng chia sẻ tài liệu học tập, duy trì được sự liên hệ với nhau bằng ánh mắt và trao đổi nhỏ,

Diện tích xung quanh hình hộp chữ nhật là là: 18 X 3= 54 dm
2
.
Diện tích 2 đáy hình hộp chữ nhật là : (5 X 4) X 2= 40 dm
2
Diện tích toàn phần hình hộp chữ nhật là : 54 + 40 = 94 dm
2
Bạn Khá theo dõi kèm bạn TB hoặc yếu làm trước rồi mình làm sau.
- Các bạn học sinh K-G làm bằng 2 phép tính ( bằng cách làm gộp).
Diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật là: (5 + 4) X 2 X 3= 54 dm
2
.
Diện tích toàn phần hình hộp chữ nhật là: 54 + (5 X 4) X 2 = 94 dm
2
- Lần sau bạn nào nắm chắc, thành thạo rồi củng có thể nhóm trưởng cho làm gộp như các
bạn K-G.
- Sau đó cho đối chiếu kết quả theo cùng trình độ, cùng cách làm, thống nhất Kết quả đúng
hay sai, sai thì sai chỗ nào, lời giải hay phép tính, cách tính yêu cầu bạn chữa bài, rút kinh
nghiệm nhớ cách làm, về nhà làm lại. Cho 1 bạn xung phong chữa bài trên bảng phụ…
3. Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm.
Tôi tiến hành nhận xét ngay sau khi hoạt động hợp tác kết thúc hoặc vào cuối mỗi tiết học.
Mục đích của nhận xét nhóm là để học sinh có ý thức thực hiện những yêu cầu về kĩ năng
hợp tác. Nội dung nhận xét sẽ tập trung vào việc thực hiện những nhiệm vụ về hợp tác diễn
ra như thế nào? Học sinh nào đã thực hiện tốt, những gì có thể thay đổi để hoạt động hợp
tác ngày càng được tốt hơn ? Phát triển dần dần.
tôi hướng dẫn học sinh tự nhận xét nhóm mình, các nhóm khác nhận xét nhóm bạn, tôi
đóng vai trò tập hợp, khái quát, bổ sung những nhận xét của từng nhóm.
Để học sinh hiểu, biết được vai trò và trách nhiệm của mình, tôi lấy ví dụ một nội dung
thảo luận và làm mẫu. Mục đích của tôi là qua làm mẫu học sinh hiểu được cách thức thảo
luận và biết được vai trò của mình trong nhóm (việc làm này tôi làm khi nhận một lớp mới).

G K TB Y Thích K.thích
SL % SL % SL % SL % SL % SL %
24 em 8 33,3 7 29,1 9 37,6 0 23 95,8 1 4,2
6. Kết quả đạt được sau khi thí điểm.
* Về phía giáo viên:
- Hiệu quả tiết dạy được nâng cao.
- Tiết dạy sinh động, giáo viên rèn được kĩ năng giao tiếp và kĩ năng xã hội cho học
sinh.
* Về phía học sinh:
- Học sinh được hấp dẫn, lôi cuốn vào các hoạt động học, thu lượm kiến thức bằng
chính khả năng của mình. Phát huy cao vai trò của từng thành viên trong nhóm, đề cao năng
lực cá nhân bởi vì các em đã được đảm trách nhiều vai trò khác nhau trong nhóm của mình. - Tăng cường sự hợp tác. Đây cũng là một kĩ năng sống mà học sinh cần có trong cuộc
sống sau này.
- Rèn được sự tự tin, mạnh dạn trước đám đông, khả năng diễn đạt lưu loát hơn.
Sau khi áp dụng hình thức này trong công tác giảng dạy qua hai năm học: Năm học
2010-2011 và năm học 2011-2012, với tính hiệu quả của biện pháp nêu trên, cộng với sự
quan tâm và nỗ lực của bản thân, sự tự giác hợp tác học tập của học sinh, các em đã có
những tiến bộ rõ rệt. Động cơ học tập và chất lượng học tập của các em yếu cũng được
nâng lên, các em đã tự tin, hòa đồng, bớt mặc cảm, tự ti trong học tập.
Kết quả được thể hiện bằng bảng thống kê số liệu chất lượng về học lực hai năm học:
Năm học 2010-2011 và năm học 2011-2012 như sau:

* Kết quả xếp loại học lực lớp 4/4 năm học 2010-2011:
Thời
điểm
TSHS
Giỏi Khá Trung bình Yếu

Như vậy, việc tổ chức hoạt động nhóm thành công hay không là phụ thuộc vào nhiều
yếu tố trong đó một phần lớn quyết định là vấn đề nhận thức, năng lực và nghệ thuật sư
phạm của người giáo viên. Tôi thiết nghĩ người giáo viên "Đổi mới phương pháp dạy
học" thành công là biết tự điều chỉnh cách thức sử dụng phương pháp, hình thức dạy học
của mình sao cho thật phù hợp phát huy hết khả năng tư duy sáng tạo của học sinh. Điều
quan trọng khi tổ chức học hợp tác nhóm , giáo viên cần chú ý :
- Nhiệm vụ cần giao cho học sinh phải rõ ràng, xác định rõ thời gian thảo luận cho
học sinh biết.
- Trong khi học sinh làm việc, giáo viên phải theo dõi, điều chỉnh kịp thời khi nhóm
chưa hiểu rõ vấn đề.
- Chuẩn bị kĩ lưỡng kế hoạch dạy học, lựa chọn những nội dung thực sự phù hợp với
hoạt động nhóm.
- Tạo thói quen hoạt động nhóm cho từng học sinh và học sinh phải biết được vai trò
của mình đối với nhóm.
Với cách làm như vậy lớp học sẽ trở nên sinh động, mọi học sinh đều có thể hoạt
động một cách tích cực, tự giác theo sự tổ chức điều khiển của giáo viên.

Trong quá trình thực hiện đề tài này, chắc chắn không tránh khỏi sai sót , rất mong quý
cấp, các bạn đồng nghiệp góp ý bổ sung để đề tài sáng kiến kinh nghiệm này được hoàn
thiện hơn.

Hòa Phong, tháng 12 năm 2012
Người viết
Ví dụ: Bài Diện tich xung quanh và diện tich toàn phần của hình hộp chữ nhật.
Phiếu học tập: Tìm cách tính diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật. Theo nhóm 4.
- Nhóm trưởng yêu cầu : Đọc ví dụ trong SGK trang 109 và nghiên cứu xem cách tính diện
tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật ta làm như thế nào?
- Ý kiến Bạn A : -Ta cứ tính diện tich xung quanh bằng cách tính diện tích 1 mặt của hình
hộp chữ nhật đó rồi nhân với 4 mặt xung quanh là xong.
- Còn tính diện tích toàn phần của hình hộp chũ nhật thì tính diện tich 1 mặt rồi nhân với 6

nhóm).
Sau khi báo cáo viên của nhóm trình bày, các nhóm khác có thể đặt câu hỏi chất vấn thì
cả nhóm cùng hỗ trợ bạn báo cáo để trả lời các câu hỏi.
Sau thời gian thực hiện hình thức hợp tác nhóm trong giảng dạy, tôi đã thu nhận được
những kết quả khả quan.
Đối với kiến thức dạng như từ dễ đến
khó.Nhóm trưởng cần phân công các bạn theo
khả năng kiến thức từ bạn Yếu đến Giỏi phải
từ câu dễ đến câu khó, thì các bạn mới làm
được.