I. Phần mở đầu
Có một không gian mênh mông và một thời gian sâu thẳm, văn hóa Trung Hoa
dờng nh vẫn còn để ngỏ cho mọi cuốc thám hiểm. Sánh vai cùng các nền văn minh
văn hóa lớn, lâu đời nh ấn Độ, Ai Cập, ả Rập, Lỡng Hà, ta thấy văn minh văn
hóa Trung Hoa quả thực đáng để loài ngời lu ý và quan tâm. Trung Hoa là một nền
văn hóa đợc xây dựng từ xa xa với các mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội, là các
triều đại phong kiến nối tiếp nhau, là những vạn lý trờng thành và cũng là những
nét phong tục bình dị hàng ngày. Văn hóa Trung Hoa có ảnh hởng sâu rộng tới nhiều
nớc trong khu vực và thế giới, đặc biệt là các nớc phơng Đông.
ở đây em xin đề cập đến một mĩ tục của ngời Trung Quốc, đó là phong tục
đón tết Nguyên Đán của ngời Trung Quốc.
Sự hình thành và lu truyền gìn giữ nét đẹp này là cả một quá trình lịch sử lâu
dài, một nội dung phong phú có ý nghĩa quan trọng và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.
Cùng với những phong tục khác nh ăn, mặc, ở phong tục đón tết Nguyên
Đán của ngời Trung Quốc đã làm phong phú thêm, tô điểm thêm cho một nền văn
hóa đẹp đẽ và có từ lâu đời.
Với lý do trên bài báo cáo khoa học bớc đầu muốn đề cập đến nguồn gốc hình
thành, biểu hiện và ý nghĩa của phong tục này nhằm tìm hiểu sâu sắc hơn về văn hóa
Trung Quốc và muốn có sự đối chiếu với Việt Nam một nớc láng giềng bao lâu
nay với Trung Quốc.
Sau một thời gian dài tìm tòi suy nghĩ cũng nh đợc sự hớng dẫn tận tình của
thầy giáo hớng dẫn, em đã hoàn thành bài báo cáo khoa học về đề tài Một số phong
tục ngày tết Nguyên Đán của ngời Trung Quốc. Do thời gian có hạn cũng nh trình
độ còn hạn chế, kiến thức ít ỏi nên bài báo cáo khoa học không tránh khỏi những
Khoa Đông Phơng học
thiếu sót, em rất mong nhận đợc sự đóng góp chân thành của các thầy cô giáo và các
bạn để bài báo cáo khoa học đợc hoàn thiện hơn.
Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn sự hớng dẫn chỉ bảo nhiệt tình của thầy
giáo hớng dẫn cũng nh các thầy cô giáo trong khoa Đông Phơng học trờng Đại học
Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn Đại học Quốc Gia Hà Nội, các thầy cô giáo công
tác tại trung tâm nghiên cứu Trung Quốc, th viện trờng Đại học Khoa Học Xã Hội và

Nh vậy, tết Nguyên Đán hay còn gọi là tết âm lịch (ăn tết theo ngày âm chứ
không phải ăn tết theo ngày dơng nh phơng Tây) là một mĩ tục của ngời dân Trung
Quốc. Cái tên tết âm lịch (xuân tiết tế) bắt đầu từ năm 1913. Lúc bấy giờ, ngài Chu
Khải Khâm đa tờ trình lên Viên Thế Khải là định tứ thời tiết hạ trình (tờ trình xin
định ra ngày nghỉ của 4 mùa) và đã định ra ngày mùng 1 âm lịch của tháng đầu tiên
trong năm là ngày tết.
2. Những phong tục trong tết Nguyên Đán của ngời Trung Quốc
2.1. Phong tục là gì?
Theo từ điển tiếng Việt (NXB Văn hóa thông tin tái bản in năm2002) thì
phong tục là những nếp cũ đã thành tục lệ đợc lu truyền trong dân gian đợc mọi ng-
ời hởng ứng và làm theo.
2.2. Ngời Trung Quốc đón tết Nguyên Đán có những phong tục gì?
2.1.1. Phong tục cúng táo vơng thần
Truyền thuyết dân gian nói Táo vơng gia là thần đợc Ngọc Hoàng đại đế sai
xuống trần gian xem xét thiện ác, hàng năm phải bay về trời và 23 tháng Chạp để báo
cáo tình hình cho nên nhà nhà đều cúng ông Táo.
Tế Táo (cúng ông Táo) đợc tiến hành đêm 23 tháng Chạp. Tranh hình ông Táo
đợc dán lên tờng bếp ở phía đông hoặc phía tây của nhà chính, hai bên là câu đối
Lên trời nói việc tốt, trở về mang theo điều may mắn. Lúc cúng tế, ngời ta thờng
phải đặt một mâm hoa quả và một bát canh mì sau đó đốt hơng khấn vái. Trong tiếng
pháo ngời ta làm lễ tiễn Táo vơng gia lên trời, sau đó đốt bỏ thần bếp cũ, và đốt kèm
theo một số ngũ cốc, lơng thực, cỏ cây để nuôi ngựa của Táo vơng gia. Sau khi đốt
thần bếp cũ để đa Táo vơng gia cũ lên trời có ngời dán thần bếp mới ngay, có ngời để
đến đêm 30 mới dán. Cúng ông Táo phần nhiều dùng thực phẩm ngọt, dính với ý
Khoa Đông Phơng học
nghĩa là để miệng Táo vơng gia ngọt ngào nói toàn điều hay. đơng nhiên, ý nghĩa
chân chính của lễ cúng ông Táo không phải là để Táo vơng gia nói toàn lời hay lời
tốt, mà để lúc Táo vơng gia trở về hạ giới mang hết ngũ cốc lơng thực trở về, có thể
nói là trở về với mọi điều tốt lành. Trong lúc cầu xin và cúng ông Táo còn có niềm
mong mỏi một ngày mai tốt đẹp, ngũ cốc đợc mùa, một năm mới may mắn và hạnh

Quốc NXB Thanh Hóa trang 20). Dán giấy hoa trong dân gian là một loại trang
trí trên cửa của dân c, trong tập tục hàng năm tiễn cũ đón mới ứng dụng phổ biến đặc
biệt, mục đích chủ yếu là trừ bỏ cái cũ, đón cái mới, tìm điều tốt lành.
Đề tài nghệ thuật song hoa (cắt giấy) rất rộng. Có nhân vật, hoa cỏ, loài thú,
lời chúc cát tờng, mẫu hoa văn, nhng hình thức trên bức họa tổng hợp ngời, chim,
hoa, côn trùng, văn tự thì gặp nhiều nhất. Trong đó hình thức mang tính chất đại diện
nhất là song hoa chữ hỉ. Cắt chữ hỉ nói chung là dùng cho phong tân hôn nhng
năm mới là thời gian tốt nhất, rất nhiều ngời kết hôn, cho nên chữ hỉ cũng chính là
vật trang sức đón năm mới. Hình tròn của chữ hỉ trong dân gian giải thích là hồ
lô. Hồ lô nhiều hạt, nhiều phúc, từ xa đến nay là tợng trng của sinh mệnh và sinh
sản. Cho nên chữ hỉ vừa có dáng hình hồ lô lại vừa hàm ý mang ý chúc mừng, vì
vậy trở thành đề tài nghệ thuật cắt giấy dán cửa sổ.
Vì sao lại cắt chữ hỉ? Hỉ có nghĩa là: mừng, vui, việc mừng, thích, a, thích
hợp. Cắt giấy chữ hỉ nói chung đều cắt thành chữ song hỉ. Song hỉ nói chung
đều là sự tổng hợp của văn tự và văn hoa. Xử lý trên mẫu hoa văn chữ hỉ có nghệ
nhân thể hiện sức tởng tợng của họ: đầu hổ, ngựa vằn, hoa đào hoa lựu, song ngữ liên
hoa, hồ điệp qua đằng, vạn niên thanh, long phợng Các loại hình t ợng đều đợc
dùng trong hoa văn chữ hỉ. Những hình tợng này nói chung đều ngụ ý tốt lành cho
Khoa Đông Phơng học
tình yêu, cho hôn nhân, sinh con trai đầu lòng trong sinh hoạt thờng ngày của nhân
dân. Trong dân gian, những bức họa đó tinh xảo, khéo léo, chặt chẽ, cát tờng nh ý,
tràn đầy không khí bình yên.
Dán giấy là một hình thức trang trí trong nhà rất phù hợp với phơng Bắc. Phơng
Bắc khô ráo tơng đối nhiều bụi, kiến trúc của dân c phần nhiều là dùng gỗ làm ô cửa
sổ, để phòng bụi, mọi ngời dán giấy đỏ vừa đẹp lại vừa mang không khí vui tơi. Hàng
năm, mỗi khi quét dọn đón tết, ngời ta thay luôn giấy dán cũ và dán vào đó giấy mới.
Nh vậy, nghệ thuật cắt giấy dán giấy có cơ sở quần chúng vững chắc, cũng đợc
sinh mệnh nghệ thuật, tràn đầy sức sống. Trong dân gian, các địa phơng Trung Quốc
hầu nh đều có thởng thức, cách điệu, dạng thức màu khác nhau. Đây cũng là một
trong những mĩ tục của Trung Quốc.

câu đối hay mà ngời dân Trung Quốc dán để tống cựu nghênh tân (tạm biệt năm cũ,
đón năm mới):
Nhất nguyên phục thủy
Vạn tợng canh tân
Tạm dịch:
Năm mới bắt đầu
Đổi mới muôn vẻ
Hay câu:
Đông phong từ từ nghênh cựu tuế
Khoa Đông Phơng học