BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

NGUYỄN THANH TUẤN
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ TOÀN DIỆN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC URP (UNIVERSITY RESOURCE PLANNING)
ỨNG DỤNG TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM
- THỬ NGHIỆM TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐẠI HỌC HUẾ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ N
ỘI, NĂM 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
pháp luật.
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Thanh Tuấn ii

LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh đạo và các thầy cô giáo Trường
Đại học Kinh tế Quốc dân, nhất là các thầy cô trong Khoa Tin học Kinh tế và Viện
Sau Đại học của Trường. Tác giả đặc biệt xin gửi lời cảm ơn đến PGS. TS. Hàn
Viết Thuận, người đã nhiệt tình hướng dẫn tác giả hoàn thành luận án này.
Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo, cán bộ giảng viên Trường Đại
học Kinh tế - Đại học Huế, lãnh đạo và cán bộ giảng viên Khoa Hệ thống Thông tin
Kinh tế, lãnh đạo và cán bộ các Khoa, Phòng trực thuộc Trường Đại học Kinh tế đã
quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập,
nghiên cứu thực tế.
Tác giả xin chân thành cảm ơn các chuyên gia, lãnh đạo, cán bộ giảng viên
đã tham gia trả lời phỏng vấn, cung cấp thông tin bổ ích và các cán bộ đã hướng dẫn
nghiệp vụ để tác giả hoàn thành bản luận án này.
Tác giả xin cảm ơn đồng nghiệp, bạn bè, gia đình và người thân đã ủng hộ,
tạo điều kiện, chia sẻ khó khăn và thường xuyên động viên, khích lệ tác giả trong
suốt quá trình học tập và nghiên cứu để tác giả hoàn thành bản luận án.
Xin trân trọng cảm ơn!

iv

1.3.1. Câu hỏi nghiên cứu 27
1.3.2. Những giả thuyết nghiên cứu được đề xuất 27
1.3.3. Mô hình nghiên cứu 28
1.3.4. Cách thức chọn mẫu và thu thập số liệu 29
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ỨNG DỤNG HỆ THỐNG ERP VÀO
CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC 30
2.1. Xu hướng ứng dụng ERP vào các trường đại học trên thế giới 31
2.1.1. Sự chuyển biến của các trường đại học trong giai đoạn hiện nay 31
2.1.2. So sánh mô hình tổ chức, hoạt động của trường đại học và doanh nghiệp 36
2.2. Yêu cầu hoàn thiện công tác quản lý đối với các trường đại học trong
hoàn cảnh mới 40
2.2.1. Những yêu cầu khách quan từ bối cảnh mới 40
2.2.2. Yêu cầu thay đổi để hội nhập và phát triển từ bản thân các trường đại học 43
2.3. Nghiên cứu mô hình quản lý trường đại học của một số nhà cung cấp
ERP lớn trên thế giới 45
2.3.1. Mô hình quản lý trường đại học của Oracle 45
2.3.2. Giải pháp quản lý trường đại học của SAP 48
2.3.3. Mô hình quản lý trường đại học của Microsoft Dynamics 52
2.3.4. Đánh giá ưu điểm và nhược điểm của từng mô hình 54
2.4. So sánh mô hình ERP dành cho doanh nghiệp và mô hình ERP dành cho
trường đai học 58
2.5. Bài học kinh nghiệm cho việc ứng dụng mô hình ERP vào quản lý trong
các trường đại học ở Việt Nam 62
2.5.1. Sự quyết tâm và ủng hộ dự án ERP của lãnh đạo 64
2.5.2. Có tầm nhìn, mục tiêu và kế hoạch toàn diện, rõ ràng 64
2.5.3. Xây dựng kế hoạch tái cấu trúc quy trình quản lý, kiểm soát và quản lý được
những thay đổi 65
v


4.2.2. Phân hệ Quản lý Đào tạo Đại học và Sau đại học 114
4.2.2.1. Chức năng Quản lý tuyển sinh 115
4.2.2.2. Chức năng Quản lý hồ sơ 115
4.2.2.3. Chức năng Lập thời khóa biểu 115
4.2.2.4. Chức năng Quản lý đăng ký tín chỉ 115
4.2.2.5. Chức năng Quản lý thi 116
4.2.2.6. Chức năng Quản lý điểm 116
4.2.2.7. E - Learning 116
4.2.2.8. Chức năng Quản lý văn bằng 117
4.2.2.9. Chức năng Quản lý nghiên cứu khoa học 117
4.2.3. Phân hệ Hỗ trợ Đào tạo 118
4.2.3.1. Chức năng Quản lý cựu sinh viên 119
4.2.3.2. Chức năng Quản lý thư viện 119
4.2.3.3. Chức năng Quản lý ký túc xá 119
4.2.3.4. Chức năng Tư vấn học tập 120
4.2.4. So sánh mô hình URP và mô hình ERP của nhà cung cấp SAP 120
4.3. Lựa chọn đơn vị và chức năng thử nghiệm 122
4.3.1. Lựa chọn đơn vị thử nghiệm 122
4.3.1.1. Điều kiện về cơ sở vật chất và công nghệ 122
4.3.1.2. Tình hình ứng dụng và triển khai các phần mềm 124
4.3.1.3. Đánh giá chung về tình hình ứng dụng CNTT 125
4.3.2. Lựa chọn chức năng thử nghiệm 126
4.4. Xây dựng một số chức năng và thử nghiệm tại Trường Đại học Kinh tế -
Đại học Huế 131
4.4.1. Xây dựng chức năng Quản lý nhân sự ở Trường Đại học Kinh tế 131
4.4.2. Xây dựng chức năng Quản lý tài sản ở Trường Đại học Kinh tế 134
4.4.3. Xây dựng chức năng Quản lý hồ sơ ở Trường Đại học Kinh tế 136
4.4.4. Xây dựng chức năng Quản lý đăng ký tín chỉ ở Trường Đại học Kinh tế 137
4.4.5. Xây dựng chức năng Quản lý điểm ở Trường Đại học Kinh tế 140

(viết tắt)
Diễn giải
BFD Business Function Diagram - Sơ đồ chức năng
BHXH Bảo hiểm xã hội
BPR Business Process Reengineering - Tái cấu trúc quy trình kinh
doanh
CBGV Cán bộ giảng viên
CBQL Cán bộ quản lý
CD Context Diagram - Sơ đồ ngữ cảnh
CEO Chief Executive Officer - Giám đốc điều hành
CIO Chief Information Officer - Giám đốc công nghệ thông tin
CMND Chứng minh nhân dân
CNTT Công nghệ thông tin
DFD Data Flow Diagram - Sơ đồ luồng dữ liệu
DS Danh sách
ĐVT Đơn vị tính
ECAR Educause Center for Analysis and Research - Trung tâm Educause
Phân tích và Nghiên cứu
ERD Entity Relationship Diagram - Sơ đồ thực thể quan hệ
ERP Enterprise Resource Planning - Hệ thống Hoạch định tài nguyên
doanh nghiệp
FRM Financial Resource Management- Quản lý nguồn tài chính
FTTH Fiber To The Home - Mạng viễn thông băng thông rộng bằng cáp
ix

quang
GV Giảng viên
HRM Human Resource Management- Quản lý nguồn nhân sự
IS Information System - Hệ thống thông tin
ISO International Organization for Standardization - Tổ chức tiêu

TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên
URP University Resource Planning - Mô hình Quản lý toàn diện trường
đại học
1

VINASA Hiệp hội Phần mềm & Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam
VMware Virtual Machine ware - Hệ thống phần mềm máy ảo
Vmware HA Virtual Machine ware High Availability - Tính năng sẵn sàng cao
của phần mềm máy ảo
VNR500 Bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam theo mô hình
của Fortune 500
WTO World Trade Organization - Tổ chức thương mại thế giới
Y2K Sự cố máy tính năm 2000
1
Chúng tôi dùng chữ Quản lý toàn diện trường đại học cho mô hình URP để phản ánh mục tiêu mà mô hình hướng tới. Còn nếu dịch
theo sát ý của từ tiếng Anh thì phải là ‘Hoạch định tài nguyên trường đại học’

xi

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Các lợi ích của hệ thống ERP 6
Bảng 1.2. Danh sách các trường đại học sử dụng các mô hình ERP của SAP 16
Bảng 2.1. So sánh giải pháp ERP của ba nhà cung cấp hàng đầu thế giới 55
Bảng 2.2. Các chức năng của các hệ thống ERP dành cho các trường đại học 56
Bảng 3.1. Kết quả khảo sát việc Gửi/nhận thư điện tử 71
Bảng 3.2. Kết quả khảo sát việc Tra cứu, tìm kiếm thông tin trên mạng 71
Bảng 3.3. Kết quả khảo sát việc Soạn thảo và lưu trữ văn bản 72
xiii

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Hình 1.1. Sự khác biệt khi áp dụng hệ thống ERP 1
Hình 1.2. Sự thích ứng của ERP trong thời kỳ mới 2
Hình 1.3. Mô hình nghiên cứu của luận án 29
Hình 2.1. Sơ đồ tổ chức của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân 36
Hình 2.2. Sơ đồ tổ chức của Công ty cổ phần đầu tư và phát triển nhà số 6 Hà Nội37
Hình 2.3. Mô hình ERP cho các trường đại học của Oracle 46
Hình 2.4. Mô hình ERP của SAP áp dụng cho các trường đại học 49
Hình 2.5. Sơ đồ chức năng của hệ thống ERP SAP Business ByDesign 59
Hình 3.1. Biểu đồ tỷ lệ sử dụng phần mềm quản lý trong nhà trường 77
Hình 3.2. Tỷ lệ lựa chọn đối với các chức năng của phân hệ Quản lý chung 89
Hình 3.3. Tỷ lệ lựa chọn đối với các chức năng của phân hệ Quản lý Đào tạo Đại
học và Sau đại học 91
Hình 3.4. Tỷ lệ lựa chọn đối với các chức năng của phân hệ Hỗ trợ đào tạo 93
Hình 4.1. Quy trình xây dựng mô hình URP 100
Hình 4.2. Mô hình Quản lý toàn diện trường đại học - University Resource Planning
(URP) 105
Hình 4.3. Nền tảng công nghệ của mô hình URP 109
Hình 4.4. Phân hệ Quản lý chung 112
Hình 4.5. Phân hệ Quản lý Đào tạo Đại học và Sau đại học 115
Hình 4.6. Phân hệ Hỗ trợ Đào tạo 119
Hình 4.7. Sơ đồ mạng khu giảng đường C của Trường Đại học Kinh tế - Đại học
Huế 123
Hình 4.8. Hiện trạng của các phần mềm quản lý tại Trường Đại học Kinh tế 129
Hình 4.9. Các chức năng mới triển khai theo mô hình URP 130
Hình 4.10. Sơ đồ BFD của chức năng Quản lý nhân sự 134

trường đại học Việt Nam trong giai đoạn hiện nay: được trình bày trong 28 trang
với 21 bảng biểu và 4 biểu đồ, hình vẽ.
- Chương 4: Xây dựng mô hình Quản lý toàn diện trường đại học - URP
(Thử nghiệm tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế): được trình bày trong 54
trang với 2 bảng biểu và 19 sơ đồ, hình vẽ.
* Các kết quả chính của luận án đạt được
- Về mặt lý luận: Luận án đã đưa ra các kết quả nghiên cứu lý luận về việc
xây dựng mô hình URP ứng dụng cho các trường đại học Việt Nam. Tác giả đã đề
xuất mô hình lý thuyết về URP cũng như quy trình ứng dụng mô hình URP nhằm
nâng cao hiệu quả công tác quản lý trong các trường đại học Việt Nam.
- Về mặt thực tiễn:Trên cơ sở kết quả của cuộc điều tra, phỏng vấn các
chuyên gia, luận án đã đánh giá thực trạng ứng dụng CNTT trong các trường đại
học Việt Nam giai đoạn hiện nay. Từ đó, luận án đưa ra một đề xuất mới về xây
dựng và ứng dụng mô hình URP nhằm hỗ trợ công tác quản lý trong các trường đại
học Việt Nam.
Tác giả đã thử nghiệm mô hình URPtại Trường Đại học Kinh tế - Đại học
Huế với 5 chức năng là: Quản lý nhân sự, Quản lý tài sản, Quản lý đăng ký tín chỉ,
Quản lý điểm, Quản lý hồ sơ. Các chức năng thử nghiệm bước đầu đã cho kết quả
xvi

tốt. Mô hình URPcó thể sử dụng như một mô hình cơ sở để hoàn thiện việc ứng
dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý cho các trường đại học trong cả
nước.
2. Sự cần thiết của đề tài
Ngày nay, ở các nước phát triển, cơ cấu nền kinh tế đã thay đổi và tiến triển do
một số yếu tố. Trước hết, nền kinh tế ở các nước này tiếp tục dịch chuyển từ nền kinh
tế công nghiệp sang nền kinh tế dịch vụ. Một yếu tố khác là người lao động hầu hết
đã trở thành lao động trí thức, nơi máy tính hay giao diện máy tính trở thành một
phần cấu thành công việc của họ. Yếu tố quan trọng nữa là công nghệ thông tin được
sử dụng rộng rãi để thu thập và tổng hợp các luồng thông tin từ nguồn xuất phát đến

Ngoài việc tổ chức giảng dạy, trường đại học còn hoạt động tương tự như
các doanh nghiệp, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trên cơ sở
chung là lợi nhuận. Do đó, bất kỳ hệ thống quản lý đại học nào cũng phải đối mặt
với các vấn đề khó khăn và trở ngại trong quá trình quản lý. Từ đó, một bài toán đặt
ra cho hầu hết các trường đại học là tìm ra mô hình hiệu quả hỗ trợ nhà trường trong
việc tổ chức quản lý và điều hành thống nhất.
Để đối phó với những vấn đề trên, một xu hướng nổi bật trong những năm
gần đây là giáo dục đại học chuyển sang áp dụng hệ thống Hoạch định tài nguyên
doanh nghiệp ERP, với hy vọng thích ứng với những thay đổi của môi trường đầy
cạnh tranh. Kết quả là, hệ thống quản lý và điều hành lỗi thời đã được thay thế bằng
các hệ thống ERP trong các tổ chức này, để đạt được hiệu quả và khả năng tiếp cận
hơn cho tất cả các thành viên, cải thiện hiệu suất người dùng cuối bằng cách cung
cấp các công cụ quản lý tốt hơn. Những nhà cung cấp ERP hàng đầu thế giới như
ORACLE, SAP, PEOPLESOFT đã và đang thành công với mô hình ERP cho nhiều
trường đại học lớn trên thế giới ở các nước tiên tiến như Anh, Mỹ, Đức, v.v… Các
công ty này đã đưa ra các giải pháp ERP được thiết kế để tích hợp tất cả các
phần của một tổ chức giáo dục thành một nền tảng lớn để quản lý. Một hệ thống
được thiết kế bao gồmcác gói phần mềm có khả năng tùy chỉnh mang lại nhiều lợi
ích cho các hoạt động quản lý cũng như quản trị. Tùy thuộc vào tính chất của các
gói phần mềm, các khoản tiết kiệm của quản lý có thể tăng đến 60% tổng chi phí
xviii

quản lý hằng ngày. Hầu hết các giải pháp ERP được đánh giá tốt với các tính năng
thích ứng cho các loại hình tổ chức giáo dục.
Cùng với sự lớn mạnh của thị trường giáo dục đại học, các nhà cung cấp giải
pháp ERP lớn trên thế giới đã tập trung nghiên cứu và đề xuất các mô hình dành riêng
cho lĩnh vực này. Sự phát triển nhanh chóng của mạng Internet và các thiết bị di động
có khả năng kết nối mạng càng thúc đẩy việc nghiên cứu và áp dụng mô hình ERP
trong trường đại học. Mô hình ERP đặc biệt phù hợp trong xu hướng học tập trực
tuyến, từ xa qua mạng. Do đó đòi hỏi nhà trường phải nhanh chóng đầu tư cơ sở vật

được chuẩn hóa trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin trong một hệ thống
tích hợp thống nhất.
Trong khi đó, một số trường đại học đang nghiên cứu áp dụng mô hình
ERP vào trường đại học như Đại học Nông Nghiệp 1 Hà Nội, Đại học Kinh tế Đà
Nẵng, nhưng tất cả chỉ mới dừng lại ở nghiên cứu bước đầu, chưa đưa ra được một
mô hình thực sự phù hợp cho công tác quản lý tại các trường đại học ở Việt
Nam.Các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này trên thế giới rất ít, chủ
yếu tập trung nghiên cứu những thuận lợi, khó khăn và lợi ích đạt được khi triển
khai hệ thống ERP vào trường đại học. Ở Việt Nam, vấn đề này lại càng hiếm và
chưa được quan tâm nhiều, chủ yếu nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng và kinh
nghiệm trong việc triển khai ERP vào doanh nghiệp. Chỉ mới có 1 bài báo đề cập
đến ứng dụng ERP vào trường đại học[4]
2
.
Bên cạnh đó, giữa các trường đại học và các tổ chức doanh nghiệp có khá
nhiều sự khác biệt trong quản trị và quản lý. Điều này cũng là một trong những khó
khăn chính cho việc áp dụng các hệ thống ERP vào các trường đại học. Cùng với
đó, việc nghiên cứu một mô hình Quản lý toàn diện trường đại học (URP) tương tự
như mô hình Hoạch định tài nguyên doanh nghiệp (ERP) dành riêng cho các tổ
chức giáo dục đại học vẫn chưa được tiến hành. Xuất phát từ thực tiễn này, tác giả
đề xuất khái niệm mô hình URP dựa trên cơ sở của mô hình ERP trong lĩnh vực sản

2
Bài báo “Mô hình ERP cho các trường đại học” của Nguyễn Văn Chức (2007) gồm 4 trang đề cập đến sự cần thiết ứng dụng ERP vào
trường đại học và những khó khăn, thuận lợi của việc ứng dụng này. Ngoài ra, tác giả đề xuất mô hình gồm 6 phân hệ quản lý trong
trường đại học.

xx

xuất kết hợp với những yêu cầu quản lý đặc trưng từ phía các trường đại học Việt

Đối tượng nghiên cứu của luận án là mô hình URP cho các trường đại học ở
Việt Nam trên cơ sở kế thừa những kinh nghiệm ứng dụng ERP vào các trường đại
học của các nước trên thế giới kết hợp với những đặc trưng và quy trình quản lý cơ
bản của các trường đại học ở Việt Nam.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi về mặt không gian: các trường đại học Việt Nam, trong đó tiến
hành phỏng vấn chuyên gia thuộc 8 trường đại học trong cả nước: Trường Đại học
Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên; Trường Đại học Kinh
tế Quốc dân; Trường Đại học Xây dựng Hà Nội;Trường Đại học Thương mại Hà
Nội; Học viện Bưu chính Viễn thông Hà Nội; Trường Đại học Kinh tế - Đại học
Huế;Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh;Trường Đại học Đồng
Tháp.
+ Phạm vi về mặt thời gian: từ tháng 11/2011 đến tháng 11/2014.
+ Phạm vi về mặt nội dung: tác giả tìm hiểu và nghiên cứu kinh nghiệm ứng
dụng ERP vào các trường đại học trên thế giới và thực trạng ứng dụng các hệ thống
thông tin quản lý trong các trường đại học Việt Nam hiện nay để từ đó nhận thức
được sự cần thiết phải xây dựng mô hình URP cũng như các phân hệ chức năng cần
phải có cho mô hình này.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu đặt ra, luận án sử dụng các phương pháp sau:
- Thứ nhất, sử dụng một số phương pháp thống kê như: phân tích, tổng hợp,
so sánh áp dụng với nguồn dữ liệu thứ cấp (từ các công trình nghiên cứu trước) để
rút ra bài học kinh nghiệm cho việc áp dụng ERP vào trường đại học, tìm ra câu trả
lời cho việc xây dựng mô hình URP.
- Thứ hai, sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng áp dụng cho nguồn
dữ liệu sơ cấp (từ khảo sát, phỏng vấn 60 chuyên gia trong cùng lĩnh vực tại 8
xxii

trường đại học trên phạm vi toàn quốc) để khẳng định lại sự cần thiết phải xây dựng
và ứng dụng mô hình URP vào các trường đại học Việt Nam.

Hình 1.1. Sự khác biệt khi áp dụng hệ thống ERP
Nguồn: Samantaray [47
]