1

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP ĐBSCL
Tái cơ cấu thích ứng với thị trường và
biến đổi khí hậu

Nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao các tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản
xuất có ý nghĩa quan trọng, góp phần giữ vững năng suất, chất lượng sản phẩm
nông nghiệp. Đây cũng là cơ sở để phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại,
giảm giá thành sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân. Trong khuôn khổ hội
nghị Khoa học và Công nghệ về Nông nghiệp năm 2014 với chủ đề "Hướng tới
nền nông nghiệp công nghệ cao và xây dựng nông thôn mới" do Trường Đại
học Cần Thơ vừa tổ chức, các nhà khoa học tập trung thảo luận về các vấn đề
liên quan đến phát triển nông nghiệp bền vững gắn với xây dựng nông thôn mới
ở ĐBSCL đặt trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phù hợp với yêu
cầu thị trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
* Thiếu bền vững
Hằng năm, ĐBSCL sản xuất hơn 50% tổng sản lượng lương thực và đóng góp 90%
sản lượng gạo xuất khẩu của cả nước thu về ngoại tệ khoảng 1,5-2 tỉ USD/năm. Sản
xuất thủy sản chiếm hơn 60% sản lượng cả nước và đóng góp khoảng 80% sản lượng
xuất khẩu, thu về ngoại tệ hơn 2,5 tỉ USD/năm. Ngoài ra, ngành chăn nuôi, cây ăn
trái, rau màu còn cung cấp một lượng lớn phục vụ thị trường trong và ngoài nước.
Nhìn chung, sản xuất lúa gạo, trái cây, nuôi trồng thủy sản ở ĐBSCL có ý nghĩa
quan trọng, phục vụ cho nhu cầu của người dân trong vùng và cả nước, đảm bảo an
ninh lương thực, thúc đẩy xuất khẩu, thu ngoại tệ, tạo việc làm và nâng cao đời sống
cho cư dân nông thôn. Phó Giáo sư-Tiến sĩ Lê Văn Hòa, Trưởng Khoa Nông nghiệp
và Sinh học ứng dụng Trường Đại học Cần Thơ, chia sẻ: "Sản xuất nông nghiệp ở
ĐBSCL giữ vai trò vô cùng quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế-xã hội song
sự phát triển của vùng kém bền vững. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, sản lượng
nông nghiệp và xuất khẩu tăng nhanh nhưng thu nhập của nông hộ không tăng theo
tương xứng, thậm chí còn bị giảm ở những vùng sản xuất khó khăn vì bị nhiễm phèn,

* Thích ứng thị trường
3

Với chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp, cần tạo ra cơ hội để gia tăng thu nhập
cho nông dân theo định hướng thị trường. Trong đó, nhà khoa học tham gia nghiên
cứu, lựa chọn và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về cây trồng, vật nuôi theo
yêu cầu thị trường và phù hợp với từng vùng sinh thái. Chẳng hạn, để thích ứng với
những thay đổi về điều kiện canh tác, khí hậu, Bộ môn Khoa học cây trồng, Bộ môn
Di truyền giống thuộc Khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng, Trường Đại học
Cần Thơ tập trung nghiên cứu, chuyển giao các loại cây ăn trái như quýt đường
không hạt ở Phụng Hiệp-Hậu Giang, mô hình sản xuất chanh đạt chứng nhận Viet
GAP tại huyện Cao Lãnh và huyện Châu Thành tỉnh Đồng Tháp, cải thiện năng suất
vườn dừa ở tỉnh Bến Tre… Ở cây lúa có các công trình nghiên cứu về chọn tạo giống
lúa đột biến chịu mặn thích nghi với điều kiện biến đổi khí hậu ở ĐBSCL. Hay các
mô hình chuyển đổi từ sản xuất lúa sang các loại cây trồng khác nhằm tăng tính đa
dạng sinh học, thích ứng biến đổi khí hậu và tăng thu nhập cho nông dân. Theo Tiến
sĩ Trần Ngọc Thạch, Phó Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, diện tích gieo trồng lúa
của ĐBSCL khoảng 3,8 triệu ha, với việc canh tác lúa 3 vụ/năm sẽ đối mặt rất lớn
với áp lực sâu bệnh. Vì thế, bên cạnh việc gieo sạ từ 3-4 giống lúa chủ lực/ vụ sản
xuất, cần có những giống bổ sung, giống triển vọng phù hợp với điều kiện canh tác
của từng vùng sinh thái. Do đó, nghiên cứu và chuyển giao các tiến bộ khoa học về
giống lúa, các kỹ thuật canh tác lúa cho nông dân vùng ĐBSCL là rất quan trọng.
Đồng thời cũng cần có giải pháp để nâng dần chất lượng gạo Việt Nam để đáp ứng
yêu cầu xuất khẩu.
Khi Việt Nam gia nhập cộng đồng kinh tế ASEAN, tham gia vào WTO, ký kết các
Hiệp định thương mại như AFTA, TPP… bên cạnh thuận lợi về mở cửa thị trường
xuất khẩu, hàng nông sản của ĐBSCL sẽ gặp phải sự canh tranh hết sức gay gắt;
chất lượng hàng hóa, dịch vụ phải đạt các tiêu chuẩn của khách hàng, đảm bảo các
yêu cầu về thời gian, khối lượng giao hàng… Phó Giáo sư-Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Đệ,
Khoa Phát triển nông thôn, Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng: "Vấn đề tái cơ cấu