A. Lời mở đầu
Chỉ cách đây vài năm, khi nói đến kiểm toán nhiều ngời kh"ng biết
đấy là nghề gì và làm việc gì.Nhng trong một vài năm trở lại đây nhiều ngời
đã coi nghề kiểm toán nh một nghề có "giá" trong xã hội.Điều đó chứng tỏ
sự phát triển vợt bậc của ngành nghề này hiện nay,đặc biệt là các c"ng ty
kiểm toán độc lập.Khi tìm hiểu về kiểm toán độc lập em tự đặt ra câu hỏi:
kiểm toán độc lập vừa là một doanh nghiệp nhng lại có kh năng cung cấp
dịch vụ xác minh và bày tỏ ý kiến thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp
khác.Tại sao kiểm toán lại có vai trò đó? vai trò này đợc thực hiện nh thế
nào,dựa trên các qui định pháp lý nào trong nền kinh tế nớc ta?...Chính vì
vậy em đã chọn đề tài cho đề án mon học của mình là:
Vai trò của kiểm toán độc lập trong việc kiểm tra,kiểm soát các
doanh nghiệp Việt Nam hiện nay
Dựa trên kiến thức đã đợc học trong m"n học Lý thuyết kiểm toán
cùng với việc tự nghiên cứu thêm trong các tài liệu chuyên ngành,các văn bn
pháp qui nhà nớc đã ban hành...cũng nh sự hớng dẫn tận tình của giáo viên
hớng dẫn,em thực hiện bài viết này để nh"m tr lời các câu hỏi đã đặt ra cũng
nh thực hiện nguỵên vọng đợc trang bị kĩ hn về các kiến thức của bộ m"n
mình đang theo học.
Bài viết còn rất nhiều sai sót do sự hạn hẹp về kiến thức và thời gian
nghiên cứu nên em rất mong sự nhận xét đánh giá của các thầy c".Em xin
chân thành cm n sự hớng dẫn nhiệt tình mang tính định hớng của GS.TS
Nguyễn Quang Quynh đã giúp em hoàn thành đề án này.
Đề án gồm ba phần:
I. C sở lí luận chung.
II. Vai trò của kiểm toán độc lập trong việc kiểm tra,kiểm soát các doanh
nghiệp Việt Nam hiện nay.
III. Những thuận lợi và khó khăn của kiểm toán độc lập trong việc kiểm tra,
kiểm soát các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay và một số gii pháp nâng cao
vai trò này.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

nh t vấn về thuế,t vấn về đầu t,lập báo cáo tài chính,cung cấp các phần
mềm kế toán...
Cũng nh kiểm toán nói chung kiểm toán độc lập có hai chức năng.Chức năng
xác minh tính trung thực hợp lý,hợp pháp của các nghiệp vụ hoặc việc lập các
bng khai tài chính.Sn phẩm của chức năng này là "báo cáo kiểm toán".Chức
năng thứ hai là bày tỏ ý kiến,đợc hiểu rộng với ý nghĩa c về khối lợng và
chất lợng th"ng tin.Chức năng này thể hiện cũng khác nhau giữa các khách
thể kiểm toán,các c sở pháp lý,kinh tế khác nhau.Sn phẩm của chức năng này
là "th qun lý".Với bn chất và chức năng này kiểm toán độc lập phi thực hiện
mọi hoạt động kiểm tra,kiểm soát những vấn đề liên quan đến thực trạng tài
sn,các nghiệp vụ tài chính và sự phn ánh của nó trên sổ sách kế toán cùng hiệu
qu đạt đợc.Nói cách khác doanh nghiệp chính là các khách thể chủ yếu của
kiểm toán độc lập và kiểm toán độc lập cung cấp dịch vụ kiểm tra tình hình
hoạt động của các doanh nghiệp theo nhu cầu tự nguyện của các doanh nghiệp
đó.
2.C sở lí luận về kiểm tra,kiểm soát các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay:
Để hiểu c sở lí luận của kiểm tra,kiểm soát các doanh nghiệp Việt Nam hiện
nay trớc hết ta cần hiểu kiểm tra,kiểm soát là gì?Đầu tiên ta có thể khẳng
định kiểm tra,kiểm soát là một chức năng của qun lý.Nó kh"ng phi là một
pha,một giai đoạn của quá trình qun lý mà nó gắn với mọi pha của quá trình
đó.Nếu quá trình qun lý đợc thực hiện trên c tầm vi m" và vĩ m" thì kiểm
tra,kiểm soát cũng gắn với mỗi phạm vi đó.Tuy nhiên với ý niệm kiểm soát là
việc xem xét nắm lấy và điều hành đối tợng qun lý thì kiểm soát thờng tồn
tại phổ biến hn ở tầm vi m".Trong khi đó kiểm tra thờng đợc hiểu là việc
xem xét một vấn đề cụ thể theo thứ bậc(từ trên xuống dới).Với quan niệm đó
kiểm tra đợc tồn tại phổ biến hn ở tầm vĩ m".Trở lại với đề tài là việc kiểm
tra,kiểm soát các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay ta lần lợt làm rõ những c
sở lí luận của nó b"ng cách tr lời các câu hỏi.Câu hỏi đầu tiên là tại sao cần
kiểm tra,kiểm soát các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay?Với bất cứ một quốc
gia nào thì việc kiểm tra,kiểm soát mọi thành phần kinh tế hoạt động trong

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
II. Vai trò của kiểm toán độc lập trong việc kiểm tra,kiểm soát các doanh
nghiệp Việt Nam hiện nay:
1.Việc kiểm tra,kiểm soát các doanh nghiệp đang có sự đổi mới trong nền
kinh tế thị trờng:
Theo luật doanh nghiệp Việt Nam "doanh nghiệp là tổ chức kinh tế đợc
thành lập nh"m mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh,nghĩa là thực
hiện một số hoặc tất c các c"ng đoạn của quá trình đầu t từ sn xuất đến tiêu
thụ sn phẩm và thực hiện dịch vụ trên thị trờng nh"m mục đích sinh
lời".Doanh nghiệp ở Việt Nam có thể phân loại theo các tiêu thức nhất
định.Căn cứ vào phạm vi trách nhiệm tài sn của doanh nghiệp với kết qu kinh
doanh có thể chia doanh nghiệp thành doanh nghiệp chịu trách nhiệm hữu hạn
và doanh nghiệp chịu trách nhiệm v" hạn.Căn cứ vào hình thức sở hữu tài sn
của doanh nghiệp có thể chia thành doanh nghiệp nhà nớc,doanh nghiệp t
nhân,c"ng ty trách nhiệm hữu hạn,c"ng ty cổ phần,c"ng ty có vốn đầu t nớc
ngoài...Căn cứ vào qui m" có thể chia thành doanh nghiệp lớn,doanh nghiệp
vừa và nhỏ.Nh vậy là các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam rất đa dạng đòi
hỏi một sự qun lý khoa học,hệ thống để đa tất c các loại hình doanh nghiệp
này đi theo đúng định hớng xã hội chủ nghĩa.
Kiểm tra,kiểm soát các doanh nghiệp đợc quan tâm ngay từ thời kỳ bắt đầu
xây dựng đất nớc.Trong thời kỳ c chế kế hoạch hoá tập trung,c"ng tác kiểm
tra,bộ máy kiểm tra cũng đợc tổ chức phù hợp với những qui chế đó: Nhà
nớc với t cách là ngời qun lý vĩ m" đồng thời là ngời sở hữu nắm trong
tay toàn bộ c"ng tác kiểm tra nói chung,kiểm soát nội bộ đợc thực hiện chủ
yếu th"ng qua tự kiểm tra của kế toán.Kiểm tra của Nhà nớc chủ yếu thực
hiện th"ng qua xét duyệt hoàn thành kế hoạch,xét duyệt quyết toán và thanh
tra theo vụ việc.Từ khi chuyển đổi nền kinh tế theo c chế thị trờng việc kiểm
tra,kiểm soát doanh nghiệp đã có nhiều thay đổi.Nếu nh trớc đây doanh
nghiệp hoạt động theo kế hoạch,pháp lệnh thì hiện nay các hoạt động của
doanh nghiệp bị chi phối bởi các qui luật cung cầu,do đó hiện nay việc kiểm

cấp sự đm bo về tính tin cậy của các báo cáo do doanh nghiệp đa ra cho Nhà
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
nớc,cho các bên quan tâm và bn thân các doanh nghiệp.Kiểm toán độc lập ra
đời để đáp ứng nhu cầu này.
2.Vai trò của kiểm toán độc lập trong việc kiểm tra,kiểm soát các doanh
nghiệp Việt Nam hiện nay:
2.1.Sự hình thành của kiểm toán độc lập ở Việt Nam là một yêu cầu cần thiết
khách quan:
Việt Nam,kiểm toán mà đặc biệt là kiểm toán độc lập xuất hiện và phát
triển cùng sự phát triển của nền kinh tế thị trờng,ngày càng có vai trò và
đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc dân.Có nhiều ngời cho r"ng kiểm
toán ở nớc ta xuất phát từ nhu cầu pháp lý bắt buộc chứ kh"ng phi tất yếu là
sn phẩm của nền kinh tế thị trờng.Trong luật đầu t nớc ngoài ở Việt Nam
qui định " Báo cáo tài chính hàng năm của các doanh nghiệp có vốn đầu t
nớc ngoài phi đợc một tổ chức kiểm toán hợp pháp ở Việt Nam kiểm tra,xác
nhận trớc khi nộp cho SCCI( bộ kế hoạch và đầu t )và c quan thuế".Theo
th"ng t số 73TC/TCDN ngày 12/11/1996 báo cáo tài chính của doanh nghiệp
phi đợc kiểm toán độc lập hoặc kiểm toán nội bộ xác nhận trớc khi c"ng
bố.Hoặc theo qui định của uỷ ban chứng khoán nhà nớc thì báo cáo tài chính
của doanh nghiệp đăng kí tại thị trờng chứng khoán phi đợc kiểm toán xác
nhận.Đối với doanh nghiệp tiến hành cổ phần hoá,bán,khoán,cho thuê cũng
phi có kiểm toán xác nhận báo cáo tài chính. Các pháp lý yêu cầu các doanh
nghiệp phi đợc kiểm toán đã dẫn đến sự hiểu lầm r"ng c sở ra đời hoặc sự cần
thiết của hoạt động kiểm toán trong nền kinh tế là do các qui định pháp
lý.Trên thế giới các nớc có nền kinh tế phát triển,cũng nhiều ngời cho r"ng
kiểm toán tồn tại là do chính các qui định pháp lý bắt buộc.Nhng nhiều c"ng
trình nghiên cứu,kho sát thực tế cho thấy kiểm toán tồn tại độc lập và có trớc
khi các qui định pháp lý yêu cầu các báo cáo tài chính doanh nghiệp phi đợc
kiểm toán xác nhận.Nớc Mỹ hoạt động kiểm toán có trớc khi các chuẩn
mực kiểm toán ra đời.Nh vậy nhu cầu về kiểm toán do thị trờng tạo ra.

thành kiểm toán độc lập.Xét về điều kiện khách quan,do có sự đầu t nớc
ngoài vào Việt Nam tất yếu phát sinh nhu cầu về hoạt động kiểm toán cũng
nh nhu cầu t vấn của các c"ng ty có vốn đầu t nớc ngoài.Đâylà th"ng lệ
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
và yêu cầu của c"ng ty mẹ.Về phía Nhà nớc cũng cần phi có th"ng tin đáng
tin cậy để đánh giá thực trạng đầu t cũng nh thực hiện chức năng qun lý nhà
nớc trong khi kh"ng thể áp dụng hình thức duyệt quyết toán nh đối với các
doanh nghiệp nhà nớc.Xét về điều kiện chủ quan,khi tính chủ động kinh
doanh trong của các doanh nghiệp đợc phát huy các doanh nghiệp hạch toán
độc lập theo đó các yêu cầu th"ng tin kế toán trung thực và đáng tin cậy là hết
sức quan trọng.Các th"ng tin này kh"ng chỉ phục cụ cho một đối tợng nhà
nớc mà còn phục vụ cho nhiều đối tợng khác nh ngân hàng với t cách
ngời cho vay,đối tác kinh doanh,khách hàng,chủ nợ ...cũng nh chính nhu
cầu qun lý của doanh nghiệp.
Từ các điều kiện khách quan và chủ quan trên,ngày 13/5/1991 theo giấy
phép số 957/PPLT của thủ tớng chính phủ,bộ tài chính đã ký quyết định
thành lập hai c"ng ty kiểm toán độc lập đầu tiên thuộc sở hữu nhà nớc có tên
giao dịch là Vaco và ASC(nay đổi thành AASC).Tiếp đó hàng loạt các c"ng ty
kiểm toán thuộc mọi thành phần kinh tế đã ra đời.Ta có thể kết luận r"ng kiểm
toán độc lập xuất hiện ở Việt Nam là một tất yếu khách quan.
2.2.Vai trò của kiểm toán độc lập trong nền kinh tế thị trờng có sự qun lý của
nhà nớc:
Một câu hỏi đặt ra là vậy kiểm toán độc lập có vai trò gì trong việc kiểm
tra, kiểm soát các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay?Kiểm toán độc lập chính
là một c"ng cụ kiểm tra,kiểm soát trực tiếp của nhà nớc đối với các doanh
nghiệp sử dụng vốn nớc ngoài;c"ng cụ kiểm tra,kiểm soát gián tiếp của nhà
nớc đối với các doanh nghiệp sử dụng vốn và kinh phí lấy từ ngân sách nhà
nớc.Vì kết qu kiểm toán các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài có tính
pháp lý cao và đợc sử dụng để nộp cho các c quan chức năng nhà nớc, trong
khi kết qu của kiểm toán các doanh nghiệp nhà nớc của kiểm toán độc lập

ánh đúng tình hình thực tế của doanh nghiệp sẽ rất lớn và khó lờng
đợc.Kiểm toán cung cấp cho ngời sử dụng kết qu kiểm toán sự hiểu biết về
những th"ng tin tài chính họ đợc cung cấp có đợc lập trên c sở các chuẩn
mực,có phù hợp qui định pháp lý liên quan hay kh"ng,các th"ng tin đó có
trung thực hợp lý hay kh"ng.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN