- 1 - TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA THỦY SẢN

NGUYỄN THỊ BÍCH TUYẾN

KHẢO SÁT PHÂN BỐ CỦA TỔ TRỨNG VÀ ẢNH HƯỞNG
CỦA CHẾ ĐỘ PHUN NƯỚC KHÁC NHAU ĐẾN QUÁ TRÌNH
NỞ CỦA TRỨNG ỐC BƯƠU ĐỒNG
( PILA POLITA)


LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
PGs.Ts. NGÔ THỊ THU THẢO

2014
- 1 -

KHẢO SÁT PHÂN BỐ CỦA TỔ TRỨNG VÀ ẢNH HƯỞNG
CỦA CHẾ ĐỘ PHUN NƯỚC KHÁC NHAU ĐẾN QUÁ TRÌNH
NỞ CỦA ỐC BƯƠU ĐỒNG PILA POLITA

ABSTRACT
This study was carried out to investigate the distribution of egg masses in the nature and
affected of water spraying time on the hatching process of black apple snails Pila polita. Survey

bố đa dạng trong tự nhiên đặc biệt là ao, đầm, mương vườn với nhiều mùn bã hữu
cơ và thực vật thủy sinh. Tuy nhiên, nguồn lợi ốc bươu đồng đã ngày càng cạn kiệt,
do sự lấn át của ốc bươu vàng và thuốc bảo vệ thực vật cùng với sự ô nhiễm môi
trường. Trong nững năm gần đây, đã có những nghiên cứu khác nhau về loài ốc
bươu đồng, tuy nhiên nghiên cứu chỉ tập trung về phân bố (Thaewnon-ngiw và ctv,
2003), về đặc điểm sinh học sinh sản (Trần Thị Kim Anh, Tạ Thị Bình, Nguyễn Thị
Bình, Nguyễn Thị Thanh Hoa, 2010), đặc điểm sinh học sinh sản và thử nghiệm kỹ
thuật sản xuất giống (Nguyễn Thị Bình, 2011) và ương nuôi ốc bươu đồng (Nguyễn
Thị Bình, 2011; Nguyễn Thị Diệu Linh, 2011), tại khu vực miền trung Việt Nam.
Hiện nay ở Đồng Bằng Sông Cửu Long chưa có nghiên cứu về vị trí phân bố của tổ
trứng trong thủy vực tự nhiên cũng như ảnh hưởng của độ ẩm lên quá trình nở của
tổ trứng ốc bươu đồng, nhằm tìm ra vị trí tổ trứng phân bố và việc cung cấp nước

- 2 -
cho tổ trứng thích hợp với quá trình phát triển phôi là vấn đề cần được quan tâm để
nâng cao hiệu quả trong sản xuất giống nhân tạo. Nghiên cứu này được thực hiện để
khảo sát vị trí phân bố tổ trứng và ảnh hưởng của các chế độ phun nước khác nhau
đến quá trình nở của tổ trứng, góp phần bổ sung thêm thông số kỹ thuật trong quá
trình sinh sản nhân tạo loài ốc này đạt hiệu quả cao.
2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Địa điểm
Nội dung khảo sát và thu mẫu được thực hiện tại huyện Cao Lãnh- tỉnh Đồng
Tháp. Thí nghiệm ấp trứng được thực hiện tại trại Thực Nghiệm động vật thân mềm
- Bộ môn kỹ thuật nuôi Hải Sản - Khoa Thủy Sản - Trường Đại Học Cần Thơ.
2.2. Vật liệu nghiên cứu
2.2.1. Dụng cụ và trang thiết bị thí nghiệm
Dụng cụ thu trữ mẫu và trong phòng thí nghiệm: Bọc nilon, bông gòn và Cân
2 số lẻ Satorius, đĩa petri, pipet, kính lúp, thước đo, cốc thủy tinh, bút lông dầu.
Dụng cụ kiểm tra môi trường: Nhiệt độ kế, bộ test kiểm tra các yếu tố (NO
2

2.3.1. Tiến hành khảo sát và thu mẫu
Ốc bươu đồng sinh sản tập trung chủ yếu vào các tháng mùa mưa từ tháng 4
đến tháng 6, nên việc khảo sát phân bố bọc trứng ốc bươu đồng Pila potila được tiến
hành qua 3 đợt trong khoảng tháng 5 đến tháng 7 năm 2013.

- 3 -
Đợt 1: Ngày 14/05/2013
Đợt 2: Ngày 04/06/2013
Đợt 3: Ngày 10/07/2013
 Khảo sát và thu mẫu tại 2 điểm ấp Bình Hòa, xã Bình Thạnh và ấp 3 xã Mỹ
Long với loại thủy vực là ao tù, mương vườn có độ ẩm cao, mực nước thấp có nhiều
thực vật thủy sinh như: bèo cái, lục bình, rau muống, chum cỏ.

Hình 1. Thu mẫu tổ trứng ốc bươu đồng (pila polita) ngoài tự nhiên
 Thời gian tiến hành khảo sát và thu mẫu bắt đầu từ 7h30’ và kết thúc
13h30’- 14h30’ trong ngày, được chia làm 6 lần khảo sát và thu với 4 điểm chính là
nền đất, giữa ao và thân cây, cách mặt nước 10- 20cm, chìm dưới nước 5- 10cm.
 Các chỉ tiêu môi trường được đo và kiểm tra, ghi nhận trực tiếp trong quá
trình khảo sát và thu mẫu như:
 Nhiệt độ (
o
C) được đo bằng nhiệt kế thủy ngân
 Các yếu tố môi trường như N-NH
4Hình 2. Hệ thống bể ấp trứng ốc bươu đồng (pila polita)
 Giá thể và mức nước trong bể ấp:
 Giá thể đặt ổ trứng là xơ dừa tạo rãnh và đặt trong rổ nhựa nhỏ.
 Nước sử dụng cho quá trình ấp trứng là nước ngọt với mức nước trong bể
khoảng 12 lít (chiều cao cột nước 4 cm), đảm bảo không ngập bọc trứng.
2.3.4. Mật độ ấp
Mỗi bể ấp 3 bọc trứng.
2.3.5. Chăm sóc và thu mẫu
Trong suốt quá trình ấp nước trong bể vẫn giữ nguyên không thay đổi, sử
dụng bình tia 1 lít phun nước trực tiếp lên bọc trứng. Hàng ngày quan sát màu sắc
bọc trứng, thu ốc mới nở, cân khối lượng và đo kích thước ốc mới nở từ 3- 5 con rồi
suy ra giá trị trung bình mỗi con.

Hình 3. Phun nước trực tiếp vào tổ trứng đang ấp
Việc xác định chiều cao (đo từ mép miệng vỏ đến đỉnh vỏ) và cân khối lượng
của ốc mới nở được tiến hành hàng ngày khi kiểm tra tỷ lệ nở từng bọc trứng trong
các nghiệm thức bố trí.

3.1.1. Các yếu tố môi trường tại địa điểm thu mẫu
Qua 3 đợt khảo sát cho thấy (Bảng 1) các yếu tố môi trường tương đương
nhau, mặc dù có một vài yếu tố có sự biến động nhưng không đáng kể. Nhìn chung
tổ trứng ốc bươu đồng được phân bố ở nơi có nhiệt độ khoảng 26,4- 31
o
C, pH dao
động trong khoảng 7,12- 7,53, độ kiềm khoảng 71,2- 124 (mg/L), tổng đạm amon
(TAN) từ 0,35- 4,83 (mg/L) và hàm lượng NO
2
cao khoảng 0,28- 1,5 (mg/L).
Bảng 1. Các yếu tố môi trường ở địa điểm thu mẫu (TB ± ĐLC)

Chỉ tiêu Đợt thu
Nhiệt độ
(
o
C)
pH Kiềm
(mg/L)
N-NH
+
4
(mg/L)
NO
2

(mg/L)

80,8±7,42
(71,2-89,0)
1,70±1,34
(0,75- 3,67)
0,84±0,54
(0,28-1,50)
Số liệu trong dấu ngoặc biểu thị khoảng biến động (giá trị nhỏ nhất-giá trị lớn nhất).
3.1.2. Phân bố tổ trứng ốc bươu đồng
Kết quả việc khảo sát phân bố của bọc trứng ốc bươu đồng ở bốn vị trí trong
thủy vực là trên thân cây, nền đất bờ ao, trên mép nước 5- 15 cm, dưới mép nước 5-
15 cm. Trong đó tại vị trí trên nền đất bờ ao chiếm tỷ lệ lớn nhất dao động từ 45-
47,5% (chiếm 45,9% trong tổng 4 điểm thu), kế đến là trên mép nước 5- 15 cm từ
36,3-45% (đạt 40,3% trong tổng 4 điểm), trên thân cây chiếm tỷ lệ ít từ 5- 8,9% (đạt
7,9% trong tổng 4 điểm), dưới mép nước 5-15 cm thì rất ít chỉ khi ở những thủy vực
Số ốc con (con)
Số trứng (hạt) - 6 -
có nhiều thực vật thủy sinh chiếm từ 2,5- 9,8% tại 4 điểm (đạt 5,9% trong tổng 4
điểm) (Bảng 2).
Bảng 2. Tổ trứng OBĐ phân bố theo địa điểm thu mẫu
Điểm thu M1

M2

M3

58
45,6
256
45,9
Trên mép nước 5- 15 cm Số tổ trứng
Tỷ lệ (%)
45
36,3
36
45

91
40
53
41,7
225
40,3
Dưới mép nước 5- 15 cm

Số tổ trứng
Tỷ lệ (%)
12
9,8
2
2,5
14
6,2
5
4
33
(a). Trên mép nước 5- 15 cm (b). Dưới mép nước 5- 10 cm trên giá thể lục bình
(a)
(b)

- 7 - (c). Phân bố trên thân cây (d). Phân bố trong các hốc đất có nền đất ẩm.
Hình 4. Tổ trứng ốc bươu đồng (Pila polita) phân bố trên các vị trí khác nhau
3.2. Thí nghiệm ấp trứng
3.2.1. Biến động các yếu tố môi trường
Thí nghiệm được thực hiện trong tháng 6 dương lịch là thời điểm giao mùa nên
nhiệt độ không khí giữa sáng và chiều tương đối cao đồng thời có sự chênh lệch rõ ở
ngày đầu chu kỳ ấp (Hình 5), trung bình 26,7
o
C- 32,2
o
C, sau đó giảm mạnh xuống
và giữ ổn định trong suốt thời gian ấp. Tuy nhiên nhiệt độ nước trong suốt thời gian
ấp cao vào hai ngày đầu rồi giảm xuống và ổn định trong suốt quá trình ấp, đạt nhiệt
độ trung bình trung bình 27,2
o

3
/L) 114±19,0 115±14,0 119±12,0 113±12,0 115 98,0- 125
pH và độ kiềm giữa các nghiệm thức ít dao động trung bình 8,56 và 115
mgCaCO
3
/L. So với yếu tố môi trường thu tổ trứng thì giá trị pH giống nhau nhưng
độ kiềm thì cao hơn. Kết quả cho thấy TAN nằm trong khoảng 0,13-0,14 mg/L và
NO
2
khoảng 0,23-0,41 mg/L. Nhìn chung các chỉ tiêu trên không gây ảnh hưởng
đến sự phát triển của phôi cũng như quá trình nở của bọc trứng.
3.2.2. Kích thước và số lượng hạt trứng, khối lượng trứng trong tổ
Kết quả kiểm tra kích thước trung bình của hạt trứng trong tổ thông qua việc
(c)
(d)

- 8 -
đo kích thước trứng ốc bươu đồng Pila polita trên 4 nghiệm thức thu được kích
thước hạt trứng tương đối lớn, dao động từ 3,37- 4,89 mm (Bảng 5).
Bảng 5. Đường kính hạt trứng, số hạt trứng và khối lượng tổ trứng (TB ± ĐLC)
Nghiệm thức Đường kính hạt
trứng (mm)
Số hạt trứng trong tổ
(hạt/tổ)
Khối lượng tổ trứng
(g)
1

4,47±0,29
(4,27-4,8)

(trung bình 12,2 g/tổ), mỗi tổ trứng chứa 147- 304 hạt (trung bình 227 hạt/tổ). Theo
Trần Thị Kim Anh và ctv (2010) đã so sánh với ốc bươu vàng (Pomacea
canaliculata) số lượng trứng trong một tổ trứng dao động từ 92- 592 hạt (trung bình
272 hạt), do đó trứng ốc bươu đồng có số lượng ít hơn trong một lần sinh sản.
3.2.3. Tỉ lệ nở của tổ trứng, kích thước và khối lượng ốc mới nở, tỉ lệ nở của tổ
trứng theo thời gian
Sau 21 ngày ấp thì tổ trứng ốc bươu đồng đã nở hết trong các nghiệm thức và
không có sự khác biệt giữa các nghiệm thức (P>0,05) (Bảng 6), trong đó ở nghiệm
thức 3 giờ và 6 giờ phun nước một lần đã bắt đầu xuất hiện ốc con ở ngày thứ 6, còn
nghiệm thức 9 giờ thì đến ngày thứ 9 mới có ốc nở và đến ngày thứ 18 thì cả 3
nghiệm thức đều nở hết, riêng nghiệm thức 12 giờ thì phải đến ngày thứ 12 ốc nở và
kéo dài đến ngày thứ 21 thì nở hết (Hình 5).
0
20
40
60
80
100
6
9
12
15
18
21
Tỷ lệ nở (%)
Ngày
3 giờ
6
giờ
9

a
88,6±1,64
a

Số hạt trứng nở ra (con/tổ) 209±60,0
a
225±40,0
a
164±39,0
a
180±14,0
a

Khối lượng ốc mới nở (g) 0,09±0,01
a
0,09±0,01
a
0,09±0,01
a
0,09±0,01
a

Chiều cao ốc mới nở (mm) 4,05±0,11
a
4,02±0,03
a
3,95±0,05
a
3,88±0,03
a

mm (trung bình 3,98 mm) và đạt khối lượng trung bình 0,09g/con và lớn so với ốc
bươu vàng.
Thời gian tổ trứng nở trung bình 50% và 90% ở nghiệm thức 6 giờ phun
nước một lần có thời gian nở sớm nhất (8 ngày và 12 ngày) và khác biệt có ý nghĩa
thống kê (P<0,05) so với nghiệm thức 9 giờ (14 ngày và 16 ngày) hay 12 giờ (14
ngày và 18 ngày) nhưng không có sự khác biệt (P>0,05) ở nghiệm thức 3 giờ (10
ngày và 13 ngày). Tuy nhiên giữa nghiệm thức 9 giờ và 12 giờ thì không có sự khác
biệt (P>0,05). Ở nghiệm thức 6 giờ có thời gian nở ngắn nhất là do tổ trứng có đủ độ
ẩm và luôn giữ cho nhiệt ổn định nên phôi phát triển nhanh. Tiếp theo là nghiệm
thức 3 giờ và nghiệm thức 9 giờ, cuối cùng là nghiệm thức 12 giờ có thời gian nở
dài nhất có thể là do tổ trứng bị khô vào buổi trưa cùng với sự gia tăng nhiệt độ tổ
trứng nên kéo theo quá trình phát triển của phôi chậm lại đáng kể. Theo Trần Thị
Kim Anh và ctv (2010), ở điều kiện nhiệt độ không khí từ 24,5- 36
o
C, sau 13-22
ngày thì ốc con thoát ra khỏi tổ trứng và sống bám vào giá thể trong môi trường
nước. Điều này chứng tỏ độ ẩm có ảnh hưởng trực tiếp lên tốc độ nở của tổ trứng.
Việc cung cấp độ ẩm cho tổ trứng đã làm cho thời gian nở sớm hơn và tốc độ nở
nhanh hơn đáng kể. Khoảng thời gian cho toàn bộ ốc con thoát ra khỏi tổ trứng kéo

- 10 -
dài từ 3- 5 ngày.
3.3.KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
3.3.1. Kết luận
- Sự phân bố tổ trứng ốc bươu đồng Pila polita trong thủy vực tự nhiên chủ
yếu ở những nơi ao hay mương vườn tù diện tích nhỏ, nhiều thực vật thủy sinh phân
bố. Đa phần bọc trứng được ốc cái đẻ trên nền đất (chiếm số lượng lớn nhất) hay
trên mép nước 5- 15 cm với nền đất ẩm.
- Tỷ lệ nở cao nhất khi phun nước 6 giờ một lần.
- Trung bình thời gian nở của tổ trứng đạt ngắn nhất khi phun nước 6 giờ và