Tuần 34
Tiết 95 Ngày dạy: 26-04-2011
Tỉng kÕt phÇn tiÕng viƯt:
Ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷
I.MỤC TIÊU :
1 Kiến thức: - n tập, hệ thống hóa và nâng cao những kiến thức cơ bản về hoạt động giao tiếp
bằng ngôn ngữ: Các nhân tố giao tiếp ( trong đó có nhân vật giao tiếp và ngữ cảnh), các quá
trình giao tiếp, dạng ngôn ngữ nói và viết, nghóa của câu trong giao tiếp và giữ gìn sự trong sáng
của tiếng Việt trong giao tiếp.
2. Kó năng: - Củng cố và nâng cao các kó năng về phân tích ngôn ngữ, lónh hội ngôn ngữ trong
hoạt động giao tiếp, kó năng nói và viết thích hợp với ngữ cảnh giao tiếp , góp phần giữ gìn sự
trong sáng của tiếng Việt.
3. Thái độ: - Diễn đạt nghiêm túc , có hiệu quả, giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt.
II. TRỌNG TÂM:
1. Kiến thức:
- Khái niệm về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ.
- Các nhân tố trong hoạt động giao tiếp, trong đó có hai nhân tố quan trọng là nhân vật giao tiếp
và ngữ cảnh.
- Các quá trình giao tiếp ( tạo lập và lónh hội văn bản); các dạng ngôn ngữ trong giao tiếp ( nói
và viết)
- Các thành phần nghóa của câu trong giao tiếp ( nghóa sự việc và nghóa tình thái).
- Vấn đề quan hệ giữa ngôn ngữ chung và lời nói cá nhân.
- Vấn đề giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong hoạt động giao tiếp băng ngôn ngữ
2. Kó năng:
- Kó năng phân tích và lónh hội văn bản trong hoạt động giao tiếp ( bao gồm các kó năng nghe,
đọc , hiểu, tóm tắt, thuật lại…)
- Kó năng sử dụng ngôn ngữ thích hợp với ngữ cảnh giao tiếp ( thích hợp với người nghe, với nội
dung giao tiếp, với mục đích, với tình huống giao tiếp…); Kó năng tạo câu có sự phối hợp giữa
nghóa sự việc và nghóa tình thái.
- Kó năng sử dụng ngôn ngữ đảm bảo giữ gìn và phát huy được sự trong sáng của tiếng Việt,
phát hiện và sửa chữa những lỗi nói hoặc viết không trong sáng.

+ Giao tiÕp lµ ho¹t ®éng trao ®ỉi th«ng tin cđa con ngêi,
®ỵc tiÕn hµnh chđ u b»ng ph¬ng tiƯn ng«n ng÷, nh»m
thùc hiƯn nh÷ng mơc ®Ých vỊ nhËn thøc, t×nh c¶m, hµnh
®éng.
+ Ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷ lµ ho¹t ®éng bao
gåm hai qu¸ tr×nh: qu¸ tr×nh t¹o lËp v¨n b¶n do ngêi nãi hay
ngêi viÕt thùc hiƯn; qu¸ tr×nh lÜnh héi v¨n b¶n do ngêi nghe
hay ngêi ®äc thùc hiƯn. Hai qu¸ tr×nh nµy cã thĨ diƠn ra
®ång thêi t¹i cïng mét ®Þa ®iĨm (héi tho¹i), còng cã thĨ ë
c¸c thêi ®iĨm vµ kho¶ng kh«ng gian c¸ch biƯt (qua v¨n b¶n
viÕt).
2. Nãi vµ viÕt
Hai d¹ng nãi vµ viÕt cã sù kh¸c biƯt:
+ VỊ ®iỊu kiƯn ®Ĩ t¹o lËp vµ lÜnh héi v¨n b¶n.
+ VỊ ®êng kªnh giao tiÕp.
+ VỊ lo¹i tÝn hiƯu (©m thanh hay ch÷ viÕt).
+ VỊ c¸c ph¬ng tiƯn phơ trỵ (ng÷ ®iƯu, nÐt mỈt, cư chØ
®iƯu bé ®èi víi ng«n ng÷ nãi vµ dÊu c©u, c¸c kÝ hiƯu v¨n tù,
m« h×nh b¶ng biĨu ®èi víi ng«n ng÷ viÕt).
+ VỊ dïng tõ, ®Ỉt c©u vµ tỉ chøc v¨n b¶n,…
3. Ng÷ c¶nh
+ Ng÷ c¶nh lµ bèi c¶nh ng«n ng÷ lµm c¬ së cho viƯc sư
dơng ng«n ng÷ vµ t¹o lËp v¨n b¶n ®ång thêi lµm c¨n cø ®Ĩ
lÜnh héi thÊu ®¸o v¨n b¶n.
+ Ng÷ c¶nh bao gåm c¸c nh©n tè: nh©n vËt giao tiÕp, bèi
c¶nh réng (bèi c¶nh v¨n hãa), bèi c¶nh hĐp (bèi c¶nh t×nh
hng), hiƯn thùc ®ỵc ®Ị cËp ®Õn vµ v¨n c¶nh.
4. Nh©n vËt giao tiÕp
Nh©n vËt giao tiÕp lµ nh©n tè quan träng nhÊt trong ng÷
c¶nh. C¸c nh©n vËt giao tiÕp ®Ịu ph¶i cã c¶ n¨ng lùc t¹o lËp

+ NghÜa cđa c©u lµ néi dung mµ c©u biĨu ®¹t.
+ Mçi c©u thêng cã hai thµnh phÇn nghÜa: nghÜa sù viƯc
vµ nghÜa t×nh th¸i. NghÜa sù viƯc øng víi sù viƯc mµ c©u ®Ị
cËp ®Õn. NghÜa t×nh th¸i thĨ hiƯn th¸i ®é, t×nh c¶m, sù nh×n
nh¹n, ®¸nh gi¸ cđa ngêi nãi ®èi víi sù viƯc hc ®èi víi ng-
êi nghe.
7. Gi÷ g×n sù trong s¸ng cđa tiÕng ViƯt
Trong ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷, c¸c nh©n vËt
giao tiÕp cÇn cã ý thøc, thãi quen vµ kÜ n¨ng gi÷ g×n sù
trong s¸ng cđa tiÕng ViƯt:
+ Mçi c¸ nh©n cÇn n¾m v÷ng c¸c chn mùc ng«n ng÷,
sư dơng ng«n ng÷ ®óng chn mùc.
+ VËn dơng linh ho¹t, s¸ng t¹o ng«n ng÷ theo c¸c ph¬ng
thøc chung.
+ Khi cÇn thiÕt cã thĨ tiÕp nhËn nh÷ng u tè tÝch cùc cđa
c¸c ng«n ng÷ kh¸c, tuy cÇn chèng l¹m dơng tiÕng níc
ngoµi.
4. Củng cố, luyện tập:
- Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ? + Giao tiÕp lµ ho¹t ®éng trao ®ỉi th«ng tin cđa con ngêi,
®ỵc tiÕn hµnh chđ u b»ng ph¬ng tiƯn ng«n ng÷, nh»m thùc hiƯn nh÷ng mơc ®Ých vỊ nhËn thøc,
t×nh c¶m, hµnh ®éng.
+ Ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷ lµ ho¹t ®éng bao gåm hai qu¸ tr×nh: qu¸ tr×nh t¹o lËp v¨n
b¶n do ngêi nãi hay ngêi viÕt thùc hiƯn; qu¸ tr×nh lÜnh héi v¨n b¶n do ngêi nghe hay ngêi ®äc thùc
hiƯn. Hai qu¸ tr×nh nµy cã thĨ diƠn ra ®ång thêi t¹i cïng mét ®Þa ®iĨm (héi tho¹i), còng cã thĨ ë c¸c
thêi ®iĨm vµ kho¶ng kh«ng gian c¸ch biƯt (qua v¨n b¶n viÕt).
5. Hướng dẫn tự học:- Đối với bài học ở tiết này: - Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ?
- Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
Chuẩn bò bài: Tổng kết phần tiếng việt: Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ(tt) Trả lời câu hỏi
sách giáo khoa.
n kiến thức: Tác gia Hồ Chí Minh

nghóa sự việc và nghóa tình thái.
- Kó năng sử dụng ngôn ngữ đảm bảo giữ gìn và phát huy được sự trong sáng của tiếng Việt,
phát hiện và sửa chữa những lỗi nói hoặc viết không trong sáng.
III. CHUẨN BỊ :
1. GV: Giáo án, SGK,SGV, hướng dẫn chuẩn kiến thức kó năng
2. HS: Đọc sgk và nắm nội dung cơ bản, đònh hướng tìm hiểu các câu hỏi theo các câu
hỏi của giáo viên.
IV. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1. Ổn định lớp:kiểm tra sĩ số:12A2 12B4
2. Kiểm tra bài cũ : Ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷ ?
GVBM: Nguyễn Mộng Dun
3. Bài mới: Vào bài: Chúng ta đã học một số bài tiếng Việt trong chương trình. Hôm nay, chúng
ta học bài Tổng kết phần tiếng Việt: Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ tiếp theo.
Ho¹t ®éng cđa thÇy vµ trß Néi dung cÇn ®¹t
-Hoạt động 1: Hướng dẫn HS
luyện tập
- Gv yªu cÇu Hs ®äc ®o¹n trÝch
(SGK) vµ ph©n tÝch theo c¸c yªu
cÇu:
1) Ph©n tÝch sù ®ỉi vai vµ lu©n
phiªn lỵt lêi trong ho¹t ®éng
giao tiÕp trªn. Nh÷ng ®Ỉc ®iĨm
cđa ho¹t ®éng giao tiÕp ë d¹ng
ng«n ng÷ nãi thĨ hiƯn qua
nh÷ng chi tiÕt nµo? (lêi nh©n vËt
vµ lêi t¸c gi¶).
2) C¸c nh©n vËt giao tiÕp cã vÞ
thÕ x· héi, quan hƯ th©n s¬ vµ
nh÷ng ®Ỉc ®iĨm g× riªng biƯt?
Ph©n tÝch sù chi phèi cđa nh÷ng

- Khèn n¹n… nã
kh«ng ngê t«i nì t©m
lõa nã!
- Cơ cø tëng thÕ …®Ĩ cho nã
lµm kiÕp kh¸c.
- ¤ng gi¸o nãi ph¶i!
nh kiÕp t«i ch¼ng h¹n!
- KiÕp ai còng thÕ th«i… h¬n
ch¨ng?
- ThÕ th×… kiÕp g× cho
thËt sung síng?
Nh÷ng ®Ỉc ®iĨm cđa ho¹t ®éng giao tiÕp ë d¹ng ng«n ng÷
nãi thĨ hiƯn qua nh÷ng chi tiÕt:
+ Hai nh©n vËt: l·o H¹c vµ «ng gi¸o lu©n phiªn ®ỉi vai lỵt
lêi. L·o H¹c lµ ngêi nãi tríc vµ kÕt thóc sau nªn sè lỵt nãi
cđa l·o lµ 5 cßn sè lỵt nãi cđa «ng gi¸o lµ 4. V× tøc thêi nªn
cã lóc «ng gi¸o cha biÕt nãi g×, chØ "hái cho cã chun"
(ThÕ nã cho b¾t µ?)
+ §o¹n trÝch rÊt ®a d¹ng vỊ ng÷ ®iƯu: ban ®Çu l·o H¹c nãi
víi giäng th«ng b¸o (CËu vµng ®i ®êi råi, «ng gi¸o ¹!), tiÕp
®Õn lµ giäng than thë, ®au khỉ, cã lóc nghĐn lêi (…), ci
cïng th× giäng ®Çy chua ch¸t (…). Lóc ®Çu, «ng gi¸o hái
víi giäng ng¹c nhiªn (- Cơ b¸n råi?), tiÕp theo lµ giäng vç
vỊ an đi vµ ci cïng lµ giäng bïi ngïi.
+ Trong ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷ nãi ë ®o¹n
trÝch trªn, nh©n vËt giao tiÕp cßn sư dơng c¸c ph¬ng tiƯn hç
trỵ, nhÊt lµ nh©n vËt l·o H¹c: l·o "cêi nh mÕu", "mỈt l·o ®ét
nhiªn co dóm l¹i. Nh÷ng nÕp nh¨n x« l¹i víi nhau, Ðp cho
níc m¾t ch¶y ra… ).
+ Tõ ng÷ dïng trong ®o¹n trÝch kh¸ ®a d¹ng nhÊt lµ

hơn, hiểu biết hơn (gọi là "ông" và đệm từ "ạ" ở cuối).
3. Nghĩa sự việc và nghĩa tình thái trong câu: "Bấy giờ cu
cạu mới biết là cu cậu chết!":
- Nghĩa sự việc: thông báo việc con chó biết nó chết (c8u
cậu biết là cu cậu chết).
- Nghĩa tình thái:
+ Ngời nói rất yêu quý con chó (gọi nó là "cu cậu".
+ Việc con chó biết nó chết là một bất ngờ (bấy giờ
mới biết là).
4. Trong đoạn trích có hoạt động giao tiếp ở dạng nói
giữa hai nhân vật, đồng thời khi ngời đọc đọc đoạn trích lại
có một hoạt động giao tiếp nữa giữa họ nhà văn Nam Cao:
+ Hoạt động giao tiếp ở dạng nói giữa hai nhân vật là
hoạt động giao tiếp trực tiếp có sự luân phiên đổi vai lợt lời,
có sự hỗ trợ bởi ngữ điệu, cử chỉ, ánh mắt, Có gì cha hiểu,
hai nhân vật có thể trao đổi qua lại.
+ Hoạt động giao tiếp giữa nhà văn Nam Cao và bạn đọc
là hoạt động giao tiếp gián tiếp (dạng viết). Nhà văn tạo lập
văn bản ở thời điểm và không gian cách biệt với ngời đọc.
Vì vậy, có những điều nhà văn muốn thông báo, gửi gắm
không đợc ngời đọc lĩnh hội hết. Ngợc lại, có những điều
ngời đọc lĩnh hội nằm ngoài ý định tạo lập của nhà văn.
4. Cuỷng coỏ, luyeọn taọp:
GVBM: Nguyn Mng Duyờn
- Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ? + Giao tiÕp lµ ho¹t ®éng trao ®ỉi th«ng tin cđa con ngêi,
®ỵc tiÕn hµnh chđ u b»ng ph¬ng tiƯn ng«n ng÷, nh»m thùc hiƯn nh÷ng mơc ®Ých vỊ nhËn thøc,
t×nh c¶m, hµnh ®éng.
+ Ho¹t ®éng giao tiÕp b»ng ng«n ng÷ lµ ho¹t ®éng bao gåm hai qu¸ tr×nh: qu¸ tr×nh t¹o lËp v¨n
b¶n do ngêi nãi hay ngêi viÕt thùc hiƯn; qu¸ tr×nh lÜnh héi v¨n b¶n do ngêi nghe hay ngêi ®äc thùc
hiƯn. Hai qu¸ tr×nh nµy cã thĨ diƠn ra ®ång thêi t¹i cïng mét ®Þa ®iĨm (héi tho¹i), còng cã thĨ ë c¸c