Phân tích ba khổ thơ cuối trong Bài thơ về Tiểu đội
xe không kínhcủa Phạm Tiến Duật
November 12, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THCS - Tác giả: Thu Huyền
Đề bài: Phân tích ba khổ thơ cuối trong “Bài thơ về Tiểu
đội xe không kính”của Phạm Tiến Duật.
Từ mái trường Đại học Hà Nội, Phạm Tiến Duật bước vào đời lính chiến đấu và hoạt động trên con
đường chiến lược Trường Sơn những năm tháng đánh Mỹ ác liệt nhất. Lửa khói chiến trường, chủ
nghĩa anh hùng Việt Nam, những cô gái thanh niên xung phong, những chiến sĩ lái xe dũng cảm… in
dấu chói lọi, kỳ vĩ như những tượng đài trong thơ Phạm Tiến Duật.
“Bài thơ tiểu đội xe không kính “ tiêu biểu cho hồn thơ Phạm Tiến Duật trong “Vầng trăng- Quầng
lửa” những bài ca chiến trận thấm đẫm màu sắc lãng mạn. Đây là đoạn cuối bài thơ ghi lại cảnh trú
quân dã chiến của tiểu đội xe không kính, ca ngợi tỉnh đồng đội và lý tưởng chiến đấu cao cả của
những chiến sĩ lái xe trên con đường mòn Hồ Chí Minh:
“Những chiếc xe từ trong bom rơi …
Chỉ cần trong xe có một trái tim
1. Sau những tháng ngày chiến dịch chở vũ khí lương thực… chi viện cho tiền phương, vượt qua hàng
nghìn hàng vạn cây số trong mưa bom bão đạn, tiểu đội xe không kính “đã về đây… Một cái bắt tay
thắm tình bè bạn, tình đồng chí:
“ Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bọn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”.
Cũng là cái nắm tay, cái bắt tay của người lính, nhưng mỗi thời một khác. Anh Vệ Quốc quân trong
những năm đầu kháng chiến chống Pháp:
“Miệng cười buốt giá
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.
(“Đồng chí – Chính Hữu, 1948)
Anh Giải phóng quân trên đường chiến dịch, gặp bè bạn đồng đội “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”. Tình
thương yêu đồng chí đồng đội là bản chất, là sức mạnh của người lính “không hề thay đổi. Từ cái “nắm
lấy bàn tay” đến cái “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi” là một quá trình trưởng thành và hiện đại của quân
đội ta trong chiến tranh giải phóng dân tộc và đất nước.

tình lúc nằm võng, những người lính trẻ lại lên đường. Tiền phương vẫy gọi:
“Lại đi, lại đi trời xanh thêm”
Điệp ngữ “lại đi” diễn tả nhịp bước hành quân, những cung đường, những chặng đường tiến quân lên
phía trước của tiểu đội xe không kính. Hình ảnh “trời xanh thêm “ là một nét vẽ rất tài hoa mang ý
nghĩa tượng trưng sâu sắc: lạc quan, yêu đời, chứa chan hy vọng.
Là hy vọng, là chiến công đang đón chờ. Đây là một đoạn thơ thể hiện sinh hoạt vật chất và tinh thần
người lính thời đánh Mỹ, rất độc đáo mà ta ít gặp trong thơ thời ấy:
“Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm”.
3. Khổ cuối bài thơ nói lên suy nghĩ của tác giả về tiểu đội xe không kính. Chiếc xe đầy thương tích,
chiến tích. Không kính, không đèn, không mui xe, thùng xe bị xước.
Chiếc xe vận tải quân sự mang tầm vóc những anh hùng lẫm liệt vô danh. “Không” mà lại “có”, có
“một trái tim” cua người lính. Trái tim rực lửa, sẵn sàng hy sinh chiến đấu vì sự nghiệp giải phóng
miền Nam, thống nhất Tổ Quốc:
“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim”
Các điệp ngữ “không có”, các từ ngữ tương ứng: “vẫn … chỉ cẩn có… “ đã làm cho giọng thơ, ý thơ
trở nên mạnh mẽ, hào hùng. Quyết tâm chiến đấu và chí khí anh hùng của người lính không có bom
đạn nào của quân thù có thể làm lay chuyến được. “Trái tim” trong thơ Phạm Tiến Duật là một hình
ảnh hoán dụ, tuy không mới mẻ nhưng đầy ý vị.
Đoạn thơ trên đây thể hiện rất thực, rất hay cách sống, cách nghĩ, cách cảm của những người chiến sĩ
lái xe trên con đường mòn Hồ Chí Minh thời đánh Mỹ. Tình đồng đội, tinh thần chiến đấu dũng cảm
ngoan cường vì sự nghiệp giải phóng miền Nam của người lính tỏa sáng vần thơ.
Ngôn từ, hình ảnh, vần thơ, giọng thơ… đều mang chất lính, thể hiện một hồn thơ trẻ trung phơi phới,
tài hoa, anh hùng. Đoạn thơ trên đây là một tiếng ca của khúc tráng ca “Bài thơ về tiểu đội xe không
kính”.