Tâm trạng và cảm xúc của chủ thể trữ tình trong bài Tiếng hát đi
đày
September 13, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THPT - Tác giả: qt
Đề bài: Hãy phân tích biểu hiện cụ thể tâm trạng, cảm xúc của chủ thể trữ tình trên từng chặng đường đi đày trong bài
thơ Tiếng hát đi đày của Tố Hữu. Qua đó, cảm nhận được gì về đời sống tâm hồn, tình cảm về ý chí, tinh thần của người
chiến sĩ cách mạng trong cảnh đi đày.
Thơ ca từ bao đời nay luôn là tiếng nói tình cảm của trái tim yêu thương, khaó khát cuộc sống. Đối với Tố Hữu, tiếng nói ấy càng
mãnh liệt, tha thiết hơn bao giờ hết khi nhà thơ luôn phải đối diện với chính mình giữa bốn bức tường lao. Cho nên, chỉ một
giọng hò, một tiếng chim tu hú gọi bầy, đôi ba tiếng guốc lẻ loi vang lên giữa đêm khuya vắng vẻ cũng đủ làm xao xuyến tấm
lòng thi sĩ, cũng đủ để đánh thức nỗi nhớ nhung khôn nguôi về cuộc sống mà giờ đây nhà thơ đã đánh mất. Nỗi nhớ âm ỉ lòng
khát khao da diết ấy đã bùng cháy lên, trở thành tiếng hát: Tiếng hát đi đày trong một lần Tố Hữu bị giải từ nhà tù Quy Nhơn lên
trại giam Đắc Lay. Tiếng hát ấy cho đến bây giờ còn vang vọng mãi trong lòng ta…
Đối với thơ Tố Hữu, ta không chỉ bắt gặp ở đây một cá nhân đầy nhiệt huyết cảm tính, một tinh thần, một ý chí cách mạng sục sôi
mà còn bắt gặp một con người: có vui, có buồn, có sự say mê và cả sự day dứt, tranh đấu bản thân trong những ngày tù ngục.
Chính điều đó làm cho con người cách mạng, con người chiến sĩ của Tố Hữu trở nên cao cả hơn đẹp đẽ hơn. Nếu như ở Nhớ
đồng ông đem đến cho ta một nỗi nhớ sâu lắng, mênh mang thì ở Tiếng hát đi đày nhà thơ lại cho ta thấy một nỗi niềm khát khao
cuộc sống đến tột độ, một tình yêu sự gắn bó với mỗi con người trên thế gian này…
Đầu đề bài thơ Tiếng hát đi đày đã gây cho ta một sự bất ngờ. Đi đày có gì vui khiến cho ta có thể cất lên tiếng hát, lời ca? Phải
chăng qua “tiếng hát” ấy nhà thơ muốn thể hiện cái chí khí kiên quyết, ngang tàng của mình? Không! Tố Hữu – người chiến sĩ ấy
luôn sống rất thực với tâm hồn, tình cảm của mình. Và có lẽ “sức mạnh của thơ Tố Hữu trong những ngày đen tối ấy chính là vì
nó nói với trái tim”, với cảm xúc của chúng ta bằng chính' trái tim, cảm xúc của mình. Cho nên “tiếng hát” ấy cũng là lời nhắn
gửi, là điệu tâm hồn “đi tìm đồng điệu” (Tố Hữu) giữa lúc cô đơn, buồn tủi trong nhà tù… Khi Tiếng hát đi đày cất lên cũng là
lúc chiếc xe chuyển bánh đi vào lòng đường phố Quy Nhơn:
Đường qua mấy phố Quy Nhơn
Nhà sao trông lại yêu hơn mọi lần
Người đi quấn áo chen chân
Ở sao như đã quen thân từ nào?
Ba năm ở tù, ba năm đơn côi, ba năm đau khổ, giờ đây Tố Hữu mới được tận mắt trông lại đồng ruộng thân yêu, trông lại những
ánh mắt, những nụ cười, những nét mặt, con người thương mến mà chốn ngục tù đã che khuất anh bấy lâu… bao nhiêu tình cảm
bị dồn nén bấy nhiêu lâu bỗng òa ra trong lòng người, khiến cho những cái gì bình dị nhất cũng trở nên thân thuộc quyến luyến.
Cuộc sống ngoài kia sao mà đông đúc và nhộn nhịp reo vui đến thế! Mỗi con người sao mà đáng yêu đến vậy:

gắn bó với nhau, hòa quyện cùng nhau đã làm cho lòng người đi đày thêm cô đơn, lẻ loi, thêm nhớ thương? Có lẽ cũng chính vì
thế mà tác giả đâ chú trọng miêu tả âm thanh trong suốt đoạn thơ: “thông reo bờ suối rì rào”, “chim chiều chiu chít…”. Những
âm thanh nhẹ nhàng, tươi vui, xao xuyến lòng người. Bởi chỉ có âm thanh mới tạo nên hơi thở phập phồng của cuộc sống, một
sức sống nồn nàn, trẻ trung… Nhưng chỉ với bốn từ “ai nào kêu ai” thôi, tác giả đã tô đậm nên cho bức tranh tươi tắn ấy một màu
ảm đạm. Thì ra những cánh đẹp, những âm thanh ấy không xóa đi được trong lòng thi sĩ nỗi buồn cô đơn, sự trống trải khi phải
xa rời cuộc sống con người. Cho nên giữa cái mềm mại, uyển chuyển của câu thơ lục bát, bỗng vút lên những âm điệu rắn rỏi,
trầm uất của thơ thất ngôn:
Muốn gầm một tiếng tan u uất
Hận bỗng tuông theo gió thổi dài.
Từ nỗi buồn man mác ở chặng đầu con đường lên Tây Nguyên, một nỗi uất hận đã xuất hiện khi chuyến xe dần vào nơi sẽ đến:
Đường lên Đắc Sút, Đắc Pao
Đèo lên ngọn thác, cầu treo mặt ghềnh
Đìu hiu mấy ải đồn canh
Lòng đau lại nhớ các anh những ngày…
Cùng với nỗi hờn căm quân giặc là nỗi nhớ thương những đồng đội, đồng chí đi trước từng bỏ mình nơi rừng thiêng nước độc.
Hai sắc thái tình cảm rất đối lập mà thống nhất ở một tâm trạng. Chính vì yêu thương mà tràn đầy uất hận và hờn căm:
Chao ôi xưa cũng chốn này đây
Thân bạn vùi xương dưới gốc mây
Roi vụt rát tay bầy lính rợ
Máu dầm khoái mắt lũ đồn Tây!
Mỗi hòn đá đó, bao hòn huyết
Một khúc cầu đây, mấy khúc thấy!
Hỡi những anh đầu qua trước đó
Biết chăng còn lắm bạn đi đày!
Đường lên Đắc Lay cũng là đoạn cuối cùng của cuộc hành trình, cảm xúc nhà thơ đột ngột quay về nỗi cô đơn trong lòng mình:
Đường lên đỉnh núi Đắc Lay
Heo heo gió lạnh, sương dày vắng chim
Gà đâu gáy động im lìm
Mơ mơ mấy xóm tranh chìm trong mây
Đồn xa heo hắt cờ bay