Bộ nội vụ
học việc hành chính quốc gia
lớp bồi dỡng kiến thức quản lý nhà nớc chơng trình chuyên viên
mở cho Kho bạc Nhà nớc từ 8/9 đến 9/12/2005

tiểu luận
Đề tài:

Đi tìm lời giải cho bài toán thanh toán
trớc hạn trái phiếu Chính phủ huy động
vốn cho các công trình giao thông thuỷ lợi

Họ và tên:
Trần Thị Huệ
Chức vụ:
Chuyên viên
Đơn vị công tác: Kho bạc Nhà nớc

Hà Nội, tháng 01/2015


Lời mở đầu

Vốn cho đầu t phát triển giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát
triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia. Chính phủ các nớc trên thế giới đều coi vốn là
một công cụ đắc lực góp phần tăng cờng tiềm lực tài chính quốc gia, bảo đảm ổn định
tiền tệ, tăng cờng sức mạnh quản lý vĩ mô của Nhà nớc và thúc đẩy nền sản xuất xã
hội phát triển. Đặc biệt với một quốc gia có xuất phát điểm thấp nh Việt Nam, vốn
càng giữ vai trò tiên quyết trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc.
Trong điều kiện ngân sách nhà nơc còn hạn hẹp, mất cân đối lớn và kéo dài, để
có đủ vốn cho đầu t phát triển cần phải có giải pháp thu hút các nguồn vốn nhàn rỗi

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tiểu luận đợc trình bày trong 4 phần
Phần 1: Mô tả tình huống
Phần 2: Phân tích tình huống
Phần 3: Xây dựng và lựa chọn phơng án xử lý tình huống
Phần 4: Một số giải pháp và kiến nghị

3


I. Mô tả tình huống

Thực hiện Nghị quyết số 414/2003/NQ-UBTVQH11 ngày 29/8/2003 của
Uỷ ban Thờng vụ Quốc hội, Quyết định số 182/2003/QĐ-TTg ngày 5/9/2003
của Thủ tớng Chính phủ về việc phát hành trái phiếu Chính phủ để đầu t một số
công trình giao thông, thuỷ lợi quan trọng của đất nớc, từ năm 2003 đến năm
2010, hệ thống Kho bạc Nhà nớc đợc giao nhiệm vụ phát hành 110.000 tỷ đồng
trái phiếu, huy động vốn để đầu t một số công trình giao thông, thuỷ lợi quan
trọng đã đợc chỉ định trong các quyết định phát triển kinh tế- xã hội miền núi
phía Bắc, Miền Trung Tây Nguyên, đồng bằng Sông Cửu Long, góp phần thúc
đẩy tăng trởng kinh tế, ổn định xã hội, nâng cao đời sống văn hoá, bảo đảm an
ninh quốc phòng.
Trái phiếu Chính phủ huy động vốn cho các công trình giao thông - thuỷ
lợi (gọi tắt là trái phiếu giao thông - thuỷ lợi) đợc phát hành theo các phơng
thức: đấu thầu, bảo lãnh để thu hút vốn từ các đối tợng là nhà đầu t có tổ chức;
bán lẻ qua hệ thống Kho bạc Nhà nớc để thu hút vốn từ các nhà đầu t cá nhân,
bao gồm cán bộ, công nhân viên và các tầng lớp dân c. Trái phiếu có kỳ hạn 5
năm, đợc phát hành bằng đồng Việt Nam và Đô la Mỹ; phát hành bằng đồng
tiền nào thì thanh toán bằng đồng tiền đó. Trái phiếu đợc phát hành dới hai hình
thức ghi tên, in sẵn mệnh giá và không ghi tên, in sẵn mệnh giá.
Nhờ có sự chuẩn bị chu đáo của Bộ Tài chính, hệ thống Kho bạc Nhà nớc

mang trái phiếu đến cầm cố để vay vốn ngân hàng thơng mại, nhng thủ tục cũng

5


rất phức tạp và theo quy định của ngân hàng, số tiền tối đa đợc vay trên mệnh
giá trái phiếu là rất thấp, không đủ trang trải chi phí học của con.
Theo cơ chế quy định, trái phiếu giao thông - thuỷ lợi không đợc thanh
toán trớc han. Tuy nhiên, trớc những đề nghị bức xúc từ địa phơng, Kho bạc
Nhà nớc đã báo cáo, đề xuất phơng án xử lý trình Bộ Tài chính.
Ngày 20/3/2005, Bộ trởng Bộ Tài chính đã đồng ý với nội dung tờ trình
của Kho bạc Nhà nớc, cho phép Kho bạc Nhà nớc sử dụng nguồn dự toán chi trả
nợ hàng năm của ngân sách trung ơng để thanh toán trái phiếu trớc hạn nếu chủ
sở hữu gặp hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, bất khả kháng, nh bị tổn thất lớn về tài
sản do thiên tai, hoả hoạn hoặc trong gia đình có ngời bị tai nạn, ốm đau, phải
điều trị dài ngày, chi phí tốn kém, có đơn đề nghị và có xác nhận của cơ quan
hoặc chính quyền địa phơng nơi c trú.
Tuy nhiên, Kho bạc Nhà nớc chỉ đợc phép thanh toán trớc hạn trái phiếu
bằng tiền Việt Nam, loại có ghi tên. Kho bạc Nhà nớc không đợc phép thanh
toán trớc hạn đối với trái phiếu bằng tiền Việt Nam, loại không ghi tên và trái
phiếu bằng ngoại tệ.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo trên, Kho bạc Nhà nớc đã có Công văn số
1611/KB/HĐV 12/10/2004 gửi Kho bạc Nhà nớc các tỉnh, thành phố hớng dẫn
thực hiện việc thanh toán trái phiếu trớc hạn.
Trớc văn bản số 1611/KB/HĐV ngày 12/10/2004 của Kho bạc Nhà nớc đã
xuất hiện nhiều phản ứng khác nhau từ phía ngời dân:
- Những ngời sở hữu trái phiếu không ghi tên và trái phiếu ngoại tệ không
đợc thanh toán trớc hạn không đồng tình và phản ứng gay gắt với quyết định của
Kho bạc Nhà nớc về việc trên, vì họ cho rằng quyền lợi của ngời mua các loại
6

công trình giao thông, thuỷ lợi quan trọng của đất nớc.
- Quyết định số 156/ 2003/QĐ-BTC ngày 24/9/2003 của Bộ trởng Bộ Tài
chính về việc phát hành trái phiếu Chính phủ đợt I bằng đồng Việt Nam để đầu
t một số công trình giao thông, thuỷ lợi quan trọng của đất nớc.
Cơ sở khoa học của vấn đề trên xuất phát từ mục đích huy động và sử
dụng vốn. Nguồn vốn huy động từ phát hành trái phiếu giao thông thuỷ lợi đợc
tập trung theo dõi trên một tài khoản riêng mở tại Kho bạc để cấp phát cho các
công trình thuộc danh mục đợc Thủ tớng Chính phủ phê duyệt, không đợc sử
dụng cho các mục tiêu khác; Tốc độ huy động trái phiếu giao thông, thuỷ lợi
phụ thuộc vào tiến độ giải ngân các công trình để tránh ứ đọng vốn, gây lãng
phí cho ngân sách nhà nớc. Vì vậy, trái phiếu phát hành đợt này, Nhà nớc không
đặt vấn đề giải quyết thanh toán trớc hạn, do ngân sách nhà nớc không bố trí đợc nguồn. Nếu lấy từ nguồn thu trái phiếu giao thông - thuỷ lợi để thanh toán trớc hạn sẽ ảnh hởng đến quy mô vốn đầu t cho các công trình.
Hởng ứng lời kêu gọi của Đảng và Nhà nớc, toàn dân ta hăng hái tham gia
mua trái phiếu vì sự nghiệp giao thông, thuỷ lợi của nớc nhà. Tuy nhiên, do sự
hiểu biết về các điều khoản trái phiếu có hạn, nên không nắm rõ loại trái phiếu
phát hành đợt này, Nhà nớc không quy định cho thanh toán trớc hạn. Vì vậy, khi
gặp khó khăn đặc biệt, bất khả kháng, chủ sở hữu trái phiếu mang trái phiếu đến
Kho bạc Nhà nớc đề nghị thanh toán trớc hạn, nhng bị từ chối.
Vấn đề trên đặt ra yêu cầu là Kho bạc Nhà nớc sẽ phải xử lý nh thế nào
cho hợp tình, hợp lý, bảo đảm giải quyết hài hoà mối quan hệ về lợi ích giữa
Nhà nớc và nhân dân, đồng thời bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa. Nếu việc
8


xử lý không hợp lý và kịp thời, ngời dân tập trung, khiếu kiện, sẽ gây hậu quả
xấu, làm mất uy tín của Kho bạc Nhà nớc, ảnh hởng đến việc thực hiện chủ trơng, chính sách lớn của Đảng và Nhà nớc.
Sự việc trên xảy ra do một số nguyên nhân sau đây:
Về phía Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nớc:
- Khi ban hành quyết định không cho thanh toán trái phiếu giao thông thuỷ lợi trớc hạn, Bộ Tài chính mới chỉ tính đến yêu cầu quản lý của Nhà nớc,
mà cha quan tâm tới nhu cầu của ngời dân, nhất là trong điều kiện hiện nay, khi

phiếu phải ký tên lên phần cuống trái phiếu, lu tại Kho bạc Nhà nớc phát hành,
là cơ sở để Kho bạc Nhà nớc kiểm tra, đối chiếu trớc khi thanh toán, bảo đảm
thanh toán đúng cho chủ sở hữu trái phiếu, tránh gây thiệt hại, mất mát tiền, tài
sản cho ngời dân.
Tuy nhiên, trên thực tế, ở một số nơi, cán bộ Kho bạc đã không thực hiện
đúng quy trình trên, khi bán trái phiếu có ghi tên, chủ sở hữu trái phiếu không
trực tiếp đi mua mà thông qua ngời đại diện cơ quan, đơn vị, vì vậy, chữ ký lu
trên cuống trái phiếu không phải là chữ ký của chủ sở hữu trái phiếu.
Về phía ngời mua trái phiếu
Do đây là lần đầu tiên Nhà nớc quy định không cho thanh toán trái phiếu
trớc hạn, nên ngời mua, vì chủ quan và hiểu biết về trái phiếu còn hạn chế, nên
trớc khi mua trái phiếu, không nghiên cứu, tìm hiểu về các điều kiện, điều
10


khoản của trái phiếu, vì vậy, không biết đợc mỗi loại trái phiếu có những đặc
điểm khác nhau. Cụ thể, đối với trái phiếu không ghi tên, khi có nhu cầu chuyển
nhợng, chủ sở hữu có thể tự do mua bán, chuyển nhợng trên thị trờng, không
phải làm thủ tục tại cơ quan Kho bạc Nhà nớc. Đến hạn thanh toán gốc, lãi trái
phiếu, chủ sở hữu trái phiếu có thể thanh toán gốc, lãi trái phiếu tại các đơn vị
Kho bạc Nhà nớc trên địa bàn cả nớc, không phụ thuộc vào địa điểm mua.
Đối với trái phiếu có ghi tên, việc thanh toán gốc, lãi trái phiếu cũng nh
chuyển nhợng trái phiếu, phải thực hiện tại Kho bạc Nhà nớc nơi phát hành, tuy
nhiên, loại trái phiếu này có yếu tố bảo đảm an toàn cao hơn cho chủ sở hữu trái
phiếu so với loại trái phiếu không ghi tên. Đó là, trong trờng hợp trái phiếu bị
mất, nếu ngời làm mất trái phiếu chứng minh đợc quyền sở hữu trái phiếu của
mình và trái phiếu đó cha bị lợi dụng thanh toán, thì sẽ đợc Kho bạc Nhà nớc
thanh toán khi trái phiếu đến hạn. Trong khi đó, mất trái phiếu không ghi tên coi
nh mất tiền, ngời báo mất trái phiếu không đợc giải quyết thanh toán.
Sự việc trên xảy ra tuy không phổ biến, nhng ít nhiều đã gây phản ứng từ

- Phơng án 1 có u điểm là tạo môi trờng thuận lợi cho việc mua bán lại
trái phiếu sau phát hành, thúc đẩy sự phát triển của thị trờng thứ cấp trái phiếu
Chính phủ. Nhà nớc không cần sửa đổi cơ chế thanh toán trái phiếu trớc hạn,
ngời dân có thể chuyển đổi trái phiếu thành tiền mặt tại mọi thời điểm. Tuy
nhiên, trong giai đoạn đầu hoạt động, Nhà nớc cần có cơ chế hỗ trợ mô hình
doanh nghiệp này về thuế, về vốn kinh doanh trong những trờng hợp nhu cầu
bán lại trái phiếu nhiều hơn mua. Để thực hiện đợc phơng án này phải có thời

12


gian chuẩn bị về cơ chế, tổ chức, nhân sự; không giải quyết ngay đợc các vớng
mắc nảy sinh trong thực tế.
- Phơng án 2 có u điểm là có thể giải quyết ngay các vớng mắc đã nảy
sinh tại địa phơng. Trên thực tế, khối lợng trái phiếu đề nghị thanh toán trớc hạn
không nhiều, đa số ngời dân mua trái phiếu thờng nắm giữ đến khi đáo hạn và
Kho bạc Nhà nớc chỉ giải quyết thanh toán trớc hạn đối với trái phiếu khi chủ sở
hữu gặp khó khăn đột xuất, rủi ro bất khả kháng có xác nhận của cơ quan hoặc
chính quyền địa phơng. Trong điều kiện thị trờng thứ cấp trái phiếu cha phát
triển thì giải pháp này là phù hợp, thể hiện chính sách của Nhà nớc phải xuất
phát từ nhu cầu và bảo vệ lợi ích chính đáng của ngời dân.
Để thực hiện phơng án trên, Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nớc cần triển khai
các công việc sau:
- Bộ Tài chính ban hành quyết định cho phép thanh toán trớc hạn đối với
trái phiếu giao thông, thuỷ lợi phát hành năm 2003. Trong quyết định cần quy
định rõ điều kiện đợc thanh toán trớc hạn, các mức lãi suất áp dụng đối với trái
phiếu thanh toán trớc hạn (có sự phân biệt phụ thuộc vào thời gian nắm giữ trái
phiếu); đồng thời quy định trình tự quy trình, thủ tục và thẩm quyền giải quyết
thanh toán trái phiếu trớc hạn.
- Căn cứ vào quyết định của Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nớc ban hành


14


- Đa dạng hoá các loại trái phiếu với nhiều loại kỳ hạn, lãi suất khác nhau
nhằm huy động tối đa các nguồn vốn tiền tệ nhàn rỗi trong xã hội cho nhu cầu
đầu t phát triển, bổ sung thêm hàng hoá cho thị trờng chứng khoán; hạn chế dần
việc phát hành trái phiếu có ghi tên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mua, bán,
chuyển nhợng, đồng thời, giúp cho công tác quản lý trái phiếu của Kho bạc đợc
đơn giản, thuận lợi hơn.
2. Tại các đơn vị KBNN cần quán triệt thực hiện quy chế công khai, dân
chủ trong hoạt động đối với khách hàng, đơn vị giao dịch, cũng nh trong nội bộ
hệ thống Kho bạc Nhà nớc; Niêm yết công khai cơ chế và quy trình phát hành,
thanh toán trái phiếu tại các điểm giao dịch tạo điều kiện thuận lợi cho ngời
mua thực hiện và giám sát hoạt động của cán bộ Kho bạc Nhà nớc.
3. Đào tạo nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ trong toàn hệ thống Kho bạc
Nhà nớc, ngoài việc bồi dỡng kiến thức chuyên môn, cần chú trọng bồi dỡng
kiến thức về pháp luật và kiến thức quản lý hành chính Nhà nớc, nâng cao ý
thức chấp hành pháp luật xã hội chủ nghĩa.
4. Tăng cờng thanh tra, kiểm tra, kiểm soát trong hoạt động của Kho bạc
Nhà nớc, kịp thời phát hiện những sơ hở, thiếu sót để có biện pháp xử lý, nhằn
lành mạnh hoá hoạt động Kho bạc Nhà nớc, gây dựng lòng tin của nhân dân đối
với hoạt động của hệ thống Kho bạc nói riêng và ngành Tài chính nói chung.

Kết luận
Huy động vốn cho ngân sách nhà nớc và cho đầu t phát triển là một trong
những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của Kho bạc Nhà nớc. Trong những năm
qua, hệ thống Kho bạc Nhà nớc đã triển khai tơng đối tốt nhiệm vụ trên. Mỗi
15


t một số công trình giao thông, thuỷ lợi quan trọng của đất nớc.
6. Công văn số 1281/KB-HĐV ngày 25/9/2003 của Kho bạc Nhà nớc hớng dẫn phát hành, thanh toán trái phiếu Chính phủ bằng đồng Việt Nam đợt I
năm 2003.
7. Công văn số 1337/KB-HĐV ngày 6/10/2003 của Kho bạc Nhà nớc hớng dẫn phát hành, thanh toán trái phiếu Chính phủ bằng ngoại tệ đợt I năm
2003.
8. Công văn số1611/KB/HĐV 12/10/2004 của Kho bạc Nhà nớc hớng dẫn
thực hiện việc thanh toán trái phiếu trớc hạn.
9. Công văn số 343/KB-HĐV ngày 14/3/2002 của Kho bạc Nhà nớc hớng
dẫn chi tiết công tác quản lý phát hành, thanh toán trái phiếu qua hệ thống Kho
bạc Nhà nớc

17